Môn: Tiếng Việt
Giáo viên: Đặng Thị Thu Dương

1

Giả định cô là một bình luận viên thì cô
sẽ bình luận như sau: “Khán đài bắt
đầu nóng dần lên”.
Vậy các em hiểu như thế nào là
“nóng”? Từ này có phải muốn nói đến
nhiệt độ ngoài trời đang cao hay không?

Thiết kế: Hương Thảo 0972115126

2

1

Đọc đoạn thơ và các nghĩa của từ mắt rồi trả lời câu hỏi.

a. Tìm nghĩa thích hợp cho từ mắt được in đậm.

Xe có (1) mắt đèn

(2) 

(3) 

Mắt chim, hình tròn

Mắt người, hình lá.

Nghĩa 2: chỗ lồi ra, giống
hình con mắt ở một số
vật.
Nghĩa 1: cơ quan để nhìn
của người hay động vật.

1

Đọc đoạn thơ và các nghĩa của từ mắt rồi trả lời câu hỏi.

b. Trong các nghĩa của từ mắt nêu trên, nghĩa
nào là nghĩa gốc, nghĩa nào là nghĩa được phát
triển từ nghĩa gốc (nghĩa chuyển)?

Nghĩa gốc
Nghĩa 1: cơ quan
để nhìn của người
hay động vật.

Nghĩa chuyển
Nghĩa 2: chỗ lồi ra,
giống hình con mắt
ở một số vật.

c. Các nghĩa trên của từ mắt có liên hệ với nhau như thế
nào?

Các nghĩa trên của từ mắt giống nhau ở hình dáng của sự vật
mà từ gọi tên, khác nhau ở chỗ nghĩa gốc nói đến chức năng
để nhìn, nghĩa chuyển thì không nói đến chức năng đó mà chỉ
nhấn mạnh nghĩa về hình dáng của sự vật.

2

Xác định nghĩa của từ biển trong những câu thơ, câu ca dao dưới
đây và cho biết nghĩa nào là nghĩa gốc, nghĩa nào là nghĩa
chuyển.
a. Việt Nam đất nước ta ơi
Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn.
                                                (Nguyễn Đình Thi)

b. Mặt trời xuống biển như hòn lửa
Sóng đã cài then, đêm sập cửa.
                                                (Huy Cận)

c. Công cha như núi ngất trời.
Nghĩa mẹ như nước ngời ngời biển Đông.
(Ca dao)

a. Việt Nam đất nước ta ơi
Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn.
                                                (Nguyễn Đình Thi)

Từ biển chỉ khối lượng lớn trên một diện tích rộng
 Đây là nghĩa chuyển

b. Mặt trời xuống biển như hòn lửa
Sóng đã cài then, đêm sập cửa.
                                                (Huy Cận)
Từ biển chỉ vùng nước mặn rộng lớn trên bề mặt Trái
Đất.
 Đây là nghĩa gốc

c. Công cha như núi ngất trời.
Nghĩa mẹ như nước ngời ngời biển Đông.
(Ca dao)

Từ biển chỉ phần của đại dương ở ven đất liền
 Đây là nghĩa chuyển

• Từ đa nghĩa là từ có nhiều nghĩa, trong
đó có một nghĩa gốc và một hoặc một số
nghĩa chuyển.
• Các nghĩa của một từ đa nghĩa luôn có
mối liên hệ với nhau.

Từ lưng trong mỗi đoạn thơ dưới đây được dùng với
nghĩa gốc hay nghĩa chuyển? Nêu các nghĩa của từ đó.
a. Trăng tròn như quả bóng
Lơ lửng treo lưng trời.
(Nguyễn Ngọc Hưng)

b. Lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ
Em ngủ ngoan em đừng làm mẹ mỏi
Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi
Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng.
(Nguyễn Khoa Điềm)

3

a. Trăng tròn như quả bóng
Lơ lửng treo lưng trời.
(Nguyễn Ngọc Hưng)

Từ lưng mang nghĩa chuyển
Nghĩa đó là ở khoảng giữa trời.

b. Lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ
Em ngủ ngoan em đừng làm mẹ mỏi
Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi
Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng.
(Nguyễn Khoa Điềm)

Từ lưng (lưng núi) mang nghĩa chuyển - Nghĩa đó là ở khoảng giữa từ
chân lên đỉnh núi
Từ lưng (lưng mẹ) và lưng (trên lưng) mang nghĩa gốc - nghĩa đó là bộ
phận phía sau cơ thể.

Sử dụng từ đa nghĩa
trong thơ làm cho cách
diễn đạt thêm hay, gợi
sự liên tưởng độc đáo.

4

Chọn 1 trong 2 từ dưới đây và đặt câu để
phân biệt các nghĩa của từ đó.

Chọn 1 trong 2 từ dưới đây và đặt câu để phân biệt các nghĩa của từ đó.

a. Từ ấm
– Câu theo nghĩa 1: Trời hôm nay ấm hơn hôm qua.
– Câu theo nghĩa 2: Gia đình luôn ở bên, mang lại cho em c ảm giác rất
ấm áp.
b. Từ lạnh
– Câu theo nghĩa 1: Bản tin dự báo thời tiết nói trời ngày mai lạnh
cóng.
– Câu theo nghĩa 2: Hai người từ lâu đã trở nên lạnh nhạt với nhau.

– GV chia lớp thành 2 nhóm lớn, mỗi nhóm bốc thăm chọn gói
câu hỏi:
+ Gói câu 1: Cho các từ sau: chua, nhạt, cao. Nhóm em hãy đặt
2 câu cho mỗi từ, 1 câu sử dụng từ ở nghĩa gốc và 1 câu sử dụng
từ ở nghĩa chuyển.
+ Gói câu 2: Cho các từ sau: mặn, ngọt, thấp. Nhóm em hãy đặt
2 câu cho mỗi từ đã cho, trong đó có 1 câu sử dụng từ ở nghĩa
gốc và 1 câu sử dụng từ ở nghĩa chuyển

TẠM BIỆT

LỜI CẢM ƠN
Chân thành cảm ơn quý thầy cô đã sử dụng tài liệu. Mong quý
thầy cô sử dụng tài liệu nội bộ và không chia sẻ đi các trang mạng
xã hội nhé!
Mong rằng tài liệu này sẽ giúp quý thầy cô gặt hái được nhiều
thành công trong sự nghiệp trồng người.
Trong quá trình soạn bài có lỗi nào mong quý thầy cô phản hồi l ại
Zalo hoặc FB giúp em.
• Zalo duy nhất của em: 0972.115.126 (Hương Thảo). Các nick
khác ngoài nick này đều là giả mạo.
• Facebook: https://www.facebook.com/huongthaoGADT