a. Đọc
- Giọng đọc: to, rõ ràng, ngắt nghỉ
đúng chỗ. Chú ý diễn cảm, thể hiện
cảm xúc, tâm trạng của nhân vật.

U tôi ngày ấy mỗi mùa xuân,
Dặm liễu mây bay sắc trắng ngần,
Lại dẫn chúng tôi về nhận họ
Bên miền quê ngoại của hai thân.

Chiều mát, đường xa nắng nhạt vàng,
Đoàn người về ấp gánh khoai lang,
Trời xanh cò trắng bay từng lớp,
Xóm chợ lều phơi xác lá bàng.

Tôi nhớ đi qua những rặng đề,
Những dòng sông trắng lượn ven đê.
Cồn xanh, bãi tía kề liên tiếp,
Người xới cà, ngô rộn bốn bề.

Tà áo nâu in giữa cánh đồng,
Gió chiều cuốn bụi bốc sau lưng.
Bóng u hay bóng người thôn nữ
Cúi nón mang đi cặp má hồng.

Thúng cắp bên hông, nón đội đầu,
Khuyên vàng, yếm thắm, áo the nâu
Trông u chẳng khác thời con gái
Mắt sáng, môi hồng, má đỏ au.

Tới đường làng gặp những người quen.
Ai cũng khen u nết thảo hiền,
Dẫu phải theo chồng thân phận gái
Đường về quê mẹ vẫn không quên.

b. Chú thích
- U (phương ngữ): mẹ
- Dặm liễu: chỉ đường xa.
- Hai thân: cha mẹ
- Đề: cây to, thuộc loại đa, lá có mũi nhọn dài.
- The: hàng dệt bằng tơ sợi nhỏ, mặt thưa, mỏng, không bóng,
thời trước dùng để may áo dài.

khuyên
vàng

Yếm

Áo the

a. Tác giả

Đoàn Văn Cừ (1913 – 2004)
- Quê: Nam Định
- Là nhà thơ tiêu biểu của phong
trào thơ mới.
- Sáng tác tiêu biểu: “Thôn ca I”
(1939), “Thôn ca II” (1960), “Dọc
đường xuân” (1979)

b. Tác phẩm
PHIẾU HỌC TẬP 01

Xuất xứ
Thể thơ
Cách gieo vần
Cách ngắt nhịp
Nhan đề
Bố cục
Mạch cảm xúc

Tìm hiểu chung về bài thơ
“Đường về quê mẹ”

Xuất xứ: Thơ Mới 1932-1945: Tác giả và tác phẩm
Thể thơ: bảy chữ
Gieo vần: Vần chân (ngần – thân, đê – bề, vàng – bàng, đầu – nâu,
đồng – hồng, quen – quên).
Nhịp thơ: 4/3, 3/4, 2/2/3
Nhan đề: đặt theo cách chọn sự việc, hình ảnh gây ấn tượng đường
về quê mẹ, khơi nguồn cảm hứng cho tác giả

Bố cục: Bài thơ gồm 6 khổ thơ.
1

Phần 1: Khổ 1: Không gian và thời gian khi “tôi” về quê.

2

Phần 2: Khổ 2, 4: Bức tranh thiên nhiên và con người nơi làng quê.

3

Phần 3: Khổ 3, 5: Hình ảnh người mẹ trên con đường về quê.

4

Phần 4: Khổ 6: Hình ảnh mẹ trong cảm nhận của mọi người.

* Mạch cảm xúc: Mở đầu là cảm xúc nhớ nhung, dòng hồi
tưởng của nhà thơ về không gian thời gian của kỉ niệm cùng
mẹ về thăm quê ngoại (khổ 1). Sau đó, nhà thơ hồi tưởng lại
kí ức về quê ngoại cùng mẹ với niềm vui, sự háo hức của nhà
thơ trước bức tranh nhiên nhiên và con người trên đường về
quê ngoại (khổ 2,4). Ở đó, có niềm hạnh phúc, tự hào của
nhà thơ khi cảm nhận được vẻ đẹp của người mẹ (khổ 3,5).
Khép lại bài thơ là niềm tự hào của nhà thơ về hình ảnh mẹ
trong cảm nhận của mọi người (Khổ cuối).
Nhớ về quá khứ với hình ảnh của người mẹ thân
thương.

1. Chủ thể trữ tình và cảm xúc chủ đạo

 Bài thơ là lời của ai?Viết về
ai?Về điều gì?
 Cảm hứng chủ đạo của bài
thơ là gì?

Chủ thể trữ tình
Chủ thể trữ tình : “tôi” là người con (nhà thơ).

Bài thơ viết về người mẹ (“u tôi”) và kí ức được
cùng mẹ về thăm quê ngoại để nhận họ hàng vào
dịp đầu xuân.

Cảm hứng chủ đạo
Tình cảm nhớ nhung,
biết ơn của nhà thơ dành
cho mẹ và quê hương
được thể hiện qua những
ký ức sâu đậm của nhà
thơ.

2. Kí ức của nhà thơ trên đường về quê mẹ

a. Kỉ niệm của tôi về “con đường” về quê.

- Cách xưng hô: “U tôi”  cách gọi đầy thân thương
- Thời gian về quê: mỗi dịp đầu xuân
- Mục đích: gặp mặt họ hàng
- Hình ảnh con đường: dặm liễu, mây trắng
 Ngôn từ giản dị  Tâm trạng háo hức, vui vẻ mỗi khi được mẹ đưa về
quê ngoại

b. Bức tranh thiên nhiên và con người nơi làng quê.
* Bức tranh thiên nhiên làng quê
- Rặng đề, dòng sông, đê, cồn xanh, bãi tía, trời xanh, cò trắng,
xóm chợ
Liệt kê  Bức tranh thôn quê đầy màu sắc, đường nét hài hòa.
- “Xác lá bàng”  cảnh buồn, che giấu nỗi cô đơn, nỗi nhớ về mẹ.

b. Bức tranh thiên nhiên và con người nơi làng quê.
* Bức tranh con người làng quê
- Người xới cà, xới ngô, gánh ấp khoai lang
 Hình ảnh quen thuộc, khung cảnh lao động
 Con người giản dị, mộc mạc, thân thương
 Sự gắn bó của tác giả với quê hương
 Quê ngoại là một vùng kí ức êm đềm trong tâm trí tác giả

c. Hình ảnh người mẹ trên con đường về quê.
- Thúng cắp hông, nón đội đầu
- Khuyên vàng, yếm thắm, áo the nâu
- Mắt sáng, môi hồng, má đỏ
 Liệt kê, miêu tả chân thực vẻ đẹp dịu dàng, ngọt ngào của mẹ
- So sánh: bóng u – bóng thôn nữ  sự trẻ trung, đại diện cho
người phụ nữ xưa
 Sự quan sát tinh tế, tình cảm của con dành cho mẹ.

d. Hình ảnh mẹ trong cảm nhận của mọi người (Khổ 6).
HOÀN THÀNH PHIẾU HỌC TẬP SỐ 05

Nhiệm vụ
Chỉ ra hoàn cảnh tình huống gặp gỡ của mẹ
với mọi người trong bài thơ.
Hình ảnh mẹ trong cảm nhận của mọi
người ra sao?
Nhận xét chung về đặc sắc trong ngôn ngữ
thơ và tình cảm của tác giả với mẹ ở khổ 6?

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 05

Tìm hiểu về hình ảnh mẹ trong cảm nhận của mọi người (Khổ 6)
Tình huống, hoàn
cảnh gặp gỡ với
mọi người
……..

Từ ngữ, hình ảnh mẹ
trong cảm nhận của
mọi người
………..

Nhận xét
………

d. Hình ảnh mẹ trong cảm nhận của mọi người (Khổ 6).
Tình huống gặp gỡ: Dù đi lấy chồng xa quê, mẹ vẫn
không quên quê nhà, vẫn đưa con trở về thăm quê,
nhận họ hàng.
Hình ảnh mẹ trong cảm nhận của mọi người:
“khen u”, “nết thảo hiền”, phận gái theo chồng
nhưng “Đường về quê mẹ vẫn không quên”

Mẹ là người con gái thảo hiền.
Người mẹ không chỉ là đại diện
cho nét đẹp thời xưa của con gái
Việt Nam mà còn là biểu tượng
đẹp nhất trong lòng con.
Mẹ là người sống nghĩa tình, hiếu thuận.

III. TỔNG KẾT
Đọc lại bài thơ một
lần. Sau đó nêu
những nét đặc sắc về
nội dung và nghệ
thuật của văn bản?

- Ngôn từ giản dị, hình ảnh sinh động và
chân thực.
- Giọng thơ nhẹ nhàng, trầm lắng.
- Nghệ thuật tả thực

- Bài thơ nói về dòng hoài niệm của người
con về những lần cùng mẹ về quê ngoại.
- Tình cảm yêu mến, niềm tự hào của người
con đối với mẹ.

IV

LUYỆN TẬP

Bài tập 1: Em thích nhất hình
ảnh, chi tiết nào trong bài thơ?
Hãy tưởng tượng và miêu tả bằng
lời về chi tiết, hình ảnh đó.

Gợi ý:
 Em thích nhất hình ảnh người mẹ một người phụ nữ đẹp người, đẹp nết.
Hình ảnh về người mẹ với khuyên
vàng, yếm thắm, áo the nâu, mắt sáng,
môi hồng, má đỏ,... vẫn in đậm trong
tâm trí con, có lẽ bởi người mẹ xinh
đẹp và đằm thằm nên khiến người con
phải thốt lên ngỡ ngàng: “Trông u
chẳng khác thời con gái”.

Hoặc: Thích hình ảnh thiên nhiên và con
người quê hương: Con đường về quê luôn
đẹp với những rặng liễu, rặng đề ven
đường, trời trong xanh với những áng mây
trắng bay. Đường về quê luôn có dòng
sông trắng uốn lượn chào đón, luôn có
những cồn xanh bãi tía cùng người nông
dân bộn bề việc nông.
….

+ TEAM NHÀ VĂN: Em thích nhất hình ảnh, chi tiết nào trong bài thơ?
Hãy tưởng tượng và miêu tả bằng lời bức tranh thể hiện chi tiết, hình ảnh đó.
+ TEAM HỌA SĨ: Em thích nhất hình ảnh, chi tiết nào trong bài thơ? Hãy
tưởng tượng và vẽ lại bức tranh thể hiện chi tiết, hình ảnh đó.

Em thích nhất hình ảnh người mẹ
trong bài thơ. Người mẹ được hiện
lên qua bài thơ thật đẹp nhưng cũng
thật bình dị, gần gũi. Đó là hình ảnh
người phụ nữ xưa với vẻ đẹp truyền
thống. Qua lời thơ hình ảnh ấy lại
càng hiện lên rõ nét. Cũng qua hình
ảnh người mẹ, tác giả đã bộc lộ sự
yêu mến và tự hào về người mẹ tần
tảo, hiền lành của mình.