CHƯƠNG IV. TÁC DỤNG LÀM QUAY CỦA LỰC
BÀI 18: TÁC DỤNG LÀM QUAY CỦA LỰC.
MOMENT LỰC

BÀI 18: TÁC DỤNG LÀM QUAY CỦA LỰC.
MOMENT LỰC

Ở lớp 6, các em đã được học về tác dụng lực là làm biến
dạng và thay đổi chuyển động của vật.
Trong thực tế, ngoài chuyển động tịnh tiến, vật còn có
chuyển động quay nên lực còn có tác dụng làm quay một
vật.
Cánh cửa quay quanh trục là hiện tượng gần gũi với đời
sống của các em.

Tại sao khi đẩy cửa, tay ta đặt xa các bản lể của cánh cửa (hình a)
thì mở cửa sẽ dễ dàng hơn khi đặt tay gần bản lề (hình b)

Khi đẩy nhẹ cửa, tay ta đặt xa các bản lề của cánh cửa
(hình a) thì mở cửa sẽ dễ dàng hơn khi đặt tay gần bản lề
vì giá của lực càng cách xa trục quay, moment lực càng
lớn và tác dụng làm quay càng lớn.
Bài 18: Tác dụng làm quay của lực. Moment lực

BÀI 18: TÁC DỤNG LÀM QUAY CỦA LỰC.
MOMENT LỰC
I. Lực có thể làm quay vật

- Yêu cầu HS đọc thông tin
+ Chuẩn bị
+ Tiến hành thí nghiệm
- GV hướng dẫn HS bố trí thí nghiệm ở Hình 18.1 SGK và
tiến hành làm thí nghiệm theo các bước trong SGK – tr76
- Các nhóm bố trí thí nghiệm như SGK.

- Yêu cầu HS dựa vào kết quả thí nghiệm trả lời các câu
hỏi
+ Treo quả nặng vào vị trí nào thì thanh quay, vào vị trí
nào thì thanh không quay?
+ Mô tả tác dụng làm quay của lực khi treo quả nặng vào
điểm A, điểm C
- Từ thí nghiệm trên, HS đưa ra nhận xét về tác dụng làm
quay của một lực lên vật có trục quay.

- Tác dụng làm quay của một lực lên một vật có trục quay
phụ thuộc vào vị trí điểm đặt của lực tác dụng.

- Yêu cầu HS hoạt động nhóm, quan sát hình 18.2, thảo
luận trả lời câu hỏi phần hoạt động SGK – tr77: Lấy tay
tác dụng vào cánh cửa các lực khác nhau theo chiều mũi
tên biểu diễn như ở Hình 18.2. Đường chứa mũi tên biểu
diễn lực còn gọi là giá của lực. Trường hợp nào lực làm
quay cánh cửa?
- Lưu ý với HS khái niệm về giá của lực (đường thẳng
trùng với phương của lực)
- Trường hợp 18.2c lực tác dụng có giá không song song
và không cắt trục quay có tác dụng làm quay cánh cửa.

- Yêu cầu HS trả lời câu hỏi bài tập trong SGK – tr77
1. Vị trí tác dụng lực nào trong Hình 18.3 có thể làm cho
tay nắm cửa quay quanh trục của nó? Vị trí nào làm tay
nắm cửa không quay quanh trục của nó?
2. Lực tác dụng ở vị trí nào có thể làm cho tay nắm cửa
quay dễ dàng hơn?

1.
- Vị trí tác dụng lực trong Hình 18.3 SGK có thể làm cho
tay cầm quay quanh trục của nó là vị trí B, C. Vì lúc này,
giá của lực tác dụng không cắt trục quay.
- Vị trí tác dụng lực không làm cho tay cầm quay quanh
trục là vị trí A: Giá của lực cắt trục quay thì không làm
cho vật quay quanh trục.
2. 
Vị trí tác dụng lực C sẽ làm cho tay cầm quay dễ dàng
hơn, vì lúc này khoảng cách từ giá của lực đến trục quay
lớn hơn.

Bài tập:
Tác dụng cùng một lực F vào cờ lê theo hai cách như hình
dưới. Cách nào có thể tháo lắp được bu lông? Vì sao?

- Khi lực tác dụng có giá không song song và không cắt
trục quay thì sẽ làm quay vật.

BÀI 18: TÁC DỤNG LÀM QUAY CỦA LỰC.
MOMENT LỰC
I. Lực có thể làm quay vật
II. Moment lực

- Yêu cầu HS đọc thông tin
+ Chuẩn bị
+ Tiến hành thí nghiệm
- GV hướng dẫn HS bố trí thí nghiệm ở Hình 18.1 SGK và
tiến hành làm thí nghiệm theo các bước trong bảng 18.1
- Các nhóm bố trí thí nghiệm như SGK.

- Yêu cầu HS dựa vào kết quả thí nghiệm trả lời các câu
hỏi
1. Tác dụng làm quay của lực phụ thuộc vào độ lớn của
lực như thế nào?
2. Giá của lực càng xa trục quay thì tác dụng làm quay của
lực thay đổi như thế nào?
1. Độ lớn của lực càng lớn thì tác dụng làm quay của lực
càng lớn.
2. Giá của lực càng xa trục quay thì tác dụng làm quay của
lực càng lớn.

- Tác dụng làm quay của lực lên một vật quanh một điểm
hoặc một trục được đặc trưng bằng moment lực.
- Lực càng lớn, moment lực càng lớn, tác dụng làm quay
càng lớn.
- Giá của lực càng cách xa trục quay, moment lực càng
lớn, tác dụng làm quay càng lớn.

So sánh moment của lực F1, moment của lực F2 trong các
Hình 18.4a và Hình 18.4b.

- Ở hình 18.4 a moment của lực F2 lớn hơn moment của
lực F1 vì: F1 = F2 nhưng giá của lực F2 cách xa trục quay
hơn lực F1 nên tác dụng làm quay của lực F2 lớn hơn.
- Ở hình 18.4 b moment của lực F2 lớn hơn moment của
lực F1 vì: giá của lực F2 cách trục quay bằng giá của lực
F1 cách trục quay nhưng F2 > F1 nên tác dụng làm quay
của lực F2 lớn hơn.

BÀI 18: TÁC DỤNG LÀM QUAY CỦA LỰC.
MOMENT LỰC
I. Lực có thể làm quay vật
II. Moment lực
III. Luyện tập

Bài 1: Nêu một số ví dụ trong thực tế về lực tác dụng làm
quay vật.
Lái xe ô tô: người lái xe tác dụng lực vào vô – lăng làm vô
– lăng quay quanh trục của nó.

Trò chơi vòng quay mặt trời: các carbin quay quanh một
trục cố định.

Bài 2:
Nêu các ví dụ trong thực tế cần làm tăng mômen lực bằng
cách:
a. Tăng độ lớn của lực.
b. Tăng khoảng cách từ trục quay đến giá của lực.
c. Tăng đồng thời cả độ lớn của lực và khoảng cách từ trục
quay đến giá của lực.

Ví dụ trong thực tế cần làm tăng mômen lực bằng cách:
a. Tăng độ lớn của lực.
Trường hợp nắp lọ quá chặt, ta cần tăng lực tác dụng vào
nắp để làm nó quay và mở được.

b. Tăng khoảng cách từ trục quay đến giá của lực.
Trường hợp ốc quá chặt, người thợ sửa chữa thường phải
dùng thêm một đoạn ống thép để nối dài thêm cán của
chiếc cờ - lê giúp tháo ốc ra dễ hơn.

c. Tăng đồng thời cả độ lớn
của lực và khoảng cách từ
trục quay đến giá của lực.
Trong trường hợp cần kéo
một vật nặng ở dưới hố lên
nếu ta tăng đồng thời cả lực
kéo và khoảng cách từ trục
quay tới giá của lực thì sẽ đưa
vật lên được dễ dàng hơn.

Bài 3:
Hình sau là ảnh chiếc kìm cán dài dùng để cắt sắt và dao
xén giấy. Trong mỗi hình, nêu rõ bộ phận nào của dụng cụ
sẽ quay được khi chịu lực tác dụng?

Bài 4. 
Giải thích được cách sử dụng cờ lê để vặn ốc một cách dễ
dàng.

Người ta thường sử dụng cờ lê để vặn ốc khi chiếc ốc rất
chặt, khó thể có dùng tay không để vặn.
Vì:
- Một đầu cờ lê gắn với ốc tạo ra trục quay, ta cầm tay vào
đầu còn lại và tác dụng một lực có giá không song song và
không cắt trục quay sẽ làm ốc quay.
- Hơn nữa giá của lực cách xa trục quay nên tác dụng làm
quay ốc lớn hơn khi ta dùng tay không để vặn ốc.

STT

Các tiêu chí

Điểm tối đa

Cá nhân
đánh giá

Nhóm
đánh giá

1

Sẵn sàng, vui vẻ nhận nhiệm vụ được giao.

1

 

 

2

Thực hiện tốt nhiệm vụ tìm hiểu, khai thác thông tin
từ SGK.

1

 

 

3

Chủ động chia sẻ, trao đổi thông tin với các thành
viên trong nhóm.

2

 

 

4

Hoàn thành tốt nhiệm vụ trong nhóm phân công và
giúp đỡ thành viên khác khi gặp khó khăn.

2

 

 

5

Tôn trọng và lắng nghe các thành viên khác góp ý.

3

 

 

6

Cùng với nhóm hoàn thành các yêu cầu GV đưa ra.

1

 

 

 

Tổng điểm

10

 

 

Về nhà
- Giải thích được cách tác dụng lực khi bắt đầu đạp pê –
đan để xe đạp có thể chuyển động.