CHƯƠNG IV: TỪ
BÀI 18: NAM CHÂM

Em đã bao giờ trông thấy hay có một vật gọi là “nam châm” chưa?
Bằng cách nào có thể xác định được vật đó là nam châm?

Chắc hẳn ai trong số chúng ta cũng đã từng nhìn thấy nam
châm. Vì nam châm rất phổ biến trong đời sống và có nhiều
hình dạng khác nhau.

Muốn xác định vật đó có phải là nam châm hay không ta đưa
lại gần vật bằng sắt. Nếu hút vật bằng sắt thì đó là nam châm.

Nam châm có những tính chất gì? Các nam
châm có thể tương tác với nhau không?

CHƯƠNG IV: TỪ
BÀI 18: NAM CHÂM

I. Nam châm là gì?

Nam châm được phát hiện khi nào ? chúng có
đặc điểm gì và được sử dụng với mục đích gì?

Nam châm là vật hút được các vật bằng sắt
và một số hợp kim của sắt.

II. Tính chất từ của nam châm
Dụng cụ: 1 nam châm thẳng, 1 nam châm chữ U, 1
kim nam châm có thể quay quanh 1 trục, 1 số vật nhỏ
làm bằng sắt, thép, đồng, nhôm, gỗ

TN1: Đưa thanh nam châm thẳng và thanh nam châm chữ U lại gần các vật
bằng sắt, thép , đồng, nhôm, gỗ( H 18.2)

a, Hai đầu thanh nam châm hút vật liệu nào và không hút vật liệu nào?
b, Các vật liệu ở đầu hay ở giữa của nam châm thì bị hút mạnh nhất ?
TRẢ LỜI:

a) Hai đầu nam châm hút vật liệu: sắt,
thép….. Không hút vật liệu gỗ, đồng
nhôm.
b) Các vật liệu đặt ở hai đầu của nam
châm thì bị hút mạnh nhất.

TN2: Đặt một kim nam châm cân bằng trên một mũi nhọn (kim nam
châm tự do) (Hình 18.3), quan sát hướng chỉ của hai đầu kim khi
kim đã nằm cân bằng.

Đẩy nhẹ cho kim quay một góc nhỏ rồi buông tay,
quan sát hướng chỉ của kim nam châm khi đã nằm cân
bằng.
TRẢ LỜI:

- Kim nam châm chỉ hướng Bắc – Nam.
- Kim nam châm chỉ hướng Bắc – Nam.

1.Một đầu kim luôn chỉ hướng nào và đầu kia của kim luôn chỉ
hướng nào (hướng Bắc hay hướng Nam)?
Một đầu của kim nam châm chỉ về phía Bắc địa lí gọi là cực
Bắc. Đầu kia hướng về phía Nam địa lí gọi là cực Nam.
2. Từ các thí nghiệm trên có thể rút ra những tính chất gì của
nam châm?
Tính chất của nam châm rút ra từ các thí nghiệm trên:
- Nam châm là vật có từ tính (hút được các vật bằng sắt và một số hợp
kim của sắt).
Kim nam châm khi đặt cân bằng trên mũi nhọn luôn chỉ hướng Bắc –
Nam.

3. Dùng kim nam châm xác định các hướng đông tây nam bắc
trong phòng học

Bước 1: Xác định hướng nam và hướng bắc bằng kim nam
châm đặt cân bằng trên mũi nhọn. Sau đó đánh dấu vào tờ
giấy.
Bước 2: Xác định hướng Tây và hướng Đông theo quy tắc
sau:

Tính chất của nam châm:
- Nam châm là vật có từ tính (hút được các vật
bằng sắt và một số hợp kim của sắt).
- Vật liệu bị nam châm hút là vật liệu có tính chất
từ.
- Kim nam châm khi đặt cân bằng trên mũi nhọn
luôn chỉ hướng Bắc – Nam.
- Để phân biệt 2 cực nam châm Người ta sơn 2 màu
khác nhau: Màu đỏ là cực Bắc ghi chữ N (North),
màu xanh là cực Nam ghi chữ S ( South )

III. Tương tác giữa hai nam châm
Treo thanh nam châm thẳng bằng hai sợi chỉ lên thanh ngang của giá đỡ, để
cho thanh nam châm nằm cân bằng. Đưa một cực của thanh nam châm khác
lại gần một đầu thanh nam châm được treo (Hình 18.4). Sau đó đưa cực kia
của nam châm lại gần thanh nam châm được treo. Mô tả hiện tượng xảy ra.

Hiện tượng xảy ra:
+ Khi đưa một cực của thanh nam châm khác lại
gần một đầu thanh nam châm được treo thì thấy
chúng hút nhau.
+ Sau đó đưa cực kia của nam châm lại gần thanh
nam châm được treo thì thấy chúng đẩy nhau.

Qua thí nghiệm có thể rút ra kết luận gì về tương tác giữa hai nam châm?

Tương tác giữa hai nam châm:
- Hai từ cực khác tên thì hút nhau
- Hai từ cực cùng tên thì đẩy nhau.

IV. Định hướng của một kim nam châm tự do

Thí nghiệm:
- Đặt một kim nam châm tự do tại vị trí gần một nam châm thẳng
(Hình 18.5). Xác định hướng của kim nam châm.
- Đẩy kim nam châm lệch khỏi hướng vừa xác định rồi buông tay.
Khi kim đã đứng yên, kim còn chỉ hướng lúc đầu nữa không? Làm lại
thí nghiệm 2 lần và nhận xét.
- Làm lại thí nghiệm trên ở vị trí khác của kim nam châm.

- Đặt một kim nam châm tự do tại vị trí gần một nam
châm thẳng (Hình 18.5). Ta thấy kim nam châm chỉ
hướng Nam – Bắc.
Đẩy kim nam châm lệch khỏi hướng vừa xác định rồi
buông tay. Khi kim đã đứng yên, kim vẫn chỉ hướng
như lúc đầu.

Từ thí nghiệm trên rút ra nhận xét gì về tác dụng
của một nam châm lên một kim nam châm?

Kim nam châm đặt gần nam châm sẽ chịu tác
dụng của nam châm làm cho kim nằm theo một
hướng xác định.

Câu 1:
Khoanh tròn vào từ đúng hoặc sai các câu dưới đây nói về nam châm
STT
Nói về nam châm
1
Nam châm hút được tất cả các vật bằng
kim loại
2
Nam châm nào cũng có hai cực: một cực
gọi là cực bắc, một cực gọi là cực nam
3
Hai nam châm cứ để gần nhau là hút nhau
4
Một kim nam châm để tự do thì một đầu
kim luôn chỉ hướng bắc, một đầu luôn chỉ
hướng nam

Đánh giá
đúng
Sai
đúng

Sai

đúng
đúng

Sai
Sai

TRẢ LỜI
1

Nam châm hút được tất cả các vật bằng kim loại

SAI

2

Nam châm nào cũng có hai cực: một cực gọi là cực
bắc, một cực gọi là cực nam

ĐÚNG

3

Hai nam châm cứ để gần nhau là hút nhau

SAI

4

Một kim nam châm để tự do thì một đầu kim luôn
chỉ hướng bắc, một đầu luôn chỉ hướng nam

ĐÚNG

Câu 2: Một thanh nam châm bị gãy làm hai thì:

A.Một nửa là cực Bắc, một nửa là cực Nam
B. Cả hai nửa đều mất từ tính
C. Mỗi nửa đều là một nam châm có hai cực Bắc Nam
D. Mỗi nửa đều là một nam châm và cực của mỗi nửa ở
chỗ đứt gãy cùng tên
Đáp án C

Câu 3: Trái đất là một nam châm khổng lồ vì:
A.Trái đất hút mọi vật về phía nó
B. Kim của la bàn đặt trên mặt đất luôn chỉ theo hướng
Bắc- Nam
C. Trái đất có Bắc cực và Nam cực
D. Ở trái đất có nhiều quặng sắt
Đáp án B

Câu 4: Mạt sắt đặt ở chỗ nào trên thanh nam châm bị hút mạnh nhất?

A. Ở phần giữa của thanh
B. Chỉ ở đầu cự Bắc của thanh nam châm
C. Chỉ ở đầu cực Nam của thanh nam châm
D. Ở cả hai đầu cực Bắc và cực Nam của thanh nam
châm
Đáp án D

Câu 5: Khi nào hai thanh nam châm hút nhau ?
A. Khi hai cực Bắc để gần nhau.
B. Khi hai cực Nam để gần nhau.
C. Khi để hai cực khác tên gần nhau
D. Khi cọ sát hai cực cùng tên vào nhau
Đáp án C

Câu 6 : Đặt kim nam châm trên giá thẳng đứng như hình
sau. Khi đứng cân bằng, kim nam châm nằm dọc theo
hướng nào?
A. Đông – Tây
B. Đông bắc - Tây nam
C. Bắc – Nam
D. Tây bắc - Đông Nam

Đáp án C

Câu 7 : Trong bệnh viện, các bác sĩ phẫu thuật có thể lấy
các mạt sắt nhỏ li ti ra khỏi mắt của bệnh nhân một cách
an toàn bằng dụng cụ nào sau đây?
A. Dùng kéo.
B. Dùng kìm.
C. Dùng nam châm.
D. Dùng một viên bi còn tốt.

Đáp án C

Câu 8: Một nam châm thẳng không đánh dấu cực
bằng những cách nào để xác định được cực bắc và
cực nam của nam châm đó?

Cách 1:Treo thanh nam châm lên giá đỡ bằng một sợi dây không
soắn và đặt ở xa các vật liệu từ khác để nam châm cân bằng đầu
nào quay về hướng bắc thì đó là cực bắc, đầu còn lại là cực nam

Cách 2:Dùng kim nam châm thử( đã biết cực của kim nam
châm)đưa lại gần một đầu của thanh nam châm . Nếu cực bắc
của kim nam châm hướng về đầu này thì đó là cực nam của
thanh nam châm , cực còn lại cực Bắc
Cách 3: Dùng một thanh nam châm khác ( đã biết cực) đưa một
đầu của thanh nam châm đã biết cực lại gần một đầu của thanh
nam châm cần xác định cực. Dựa vào tính chất của nam châm sẽ
xác định cực bắc và cực nam của thanh nam châm

Câu 9: Có hai thanh thép luôn hút nhau bất kể đưa
các đầu nào của chúng lại gần nhau. Có thể kết luận
được rằng một trong hai thanh này không phải là
nam châm không?
Trả lời
Có thể kết luận một trong hai thanh này không phải
là nam châm. Bởi vì nếu cả hai đều là nam châm thì
đổi đầu, chúng sẽ đẩy nhau.

Câu 10: Có một số quả đấm cửa làm bằng đồng và
một số quả làm bằng sắt mạ đồng. Hãy tìm cách
phân loại chúng.
Trả lời
Đưa các quả đấm cửa lại gần thanh nam châm. Nếu
quả đấm nào bị thanh nam châm hút thì nó được
làm bằng sắt mạ đồng còn quả đấm cửa nào không
bị thanh nam châm hút thì đó là quả đấm làm bằng
đồng.

Một số ứng dụng của nam châm

Loa điện

La bàn

Động cơ điện

Bóp, ví

Giải thích được việc dùng khối nam châm có kích thước
lớn sức hút mạnh để dọn rác sắt vụn dưới lòng sông,
lòng kênh.

Dùng khối nam châm có kích thước lớn, sức hút
mạnh để dọn rác sắt vụn dưới lòng sông, lòng kênh
vì nam châm càng lớn thì từ tính càng mạnh có thể
hút được nhiều vật sắt vụn dưới lòng sông, lòng
kênh.

Yêu cầu: mỗi bạn về nhà tìm hiểu 5 loại nam châm
khác nhau