TÌNH HUỐNG
Tối mấy giờ đi sinh nhật Gấu đấy?
7 rưỡi.
Cậu mua tặng Gấu cái gì vậy?
Một cái áo.

Rút
gọn
câu

1/ CÂU RÚT GỌN
? Đọc kĩ mục Tri thức ngữ văn
trong SGK (tr. 117); đọc khung
Nhận biết câu rút gọn trong
SGK (tr. 121 – 122).

Nhận biết câu rút gọn
• Câu rút gọn có thể là câu có chủ ngữ hoặc vị ngữ bị tĩnh lược. Ví dụ:
(1)
- Anh đang làm gì?
Đọc sách, (rút gọn chủ ngữ)
(2)
- Ai đã trồng những cây hoa này?
Mẹ tôi. (rút gọn vị ngữ)
Ngoài ra, câu rút gọn cũng có thể là câu tỉnh lược cả thành phần chủ ngữ
và vị ngữ, chỉ giữ lại thành phần cung cấp thông tin cần thiết, cốt lõi trong
mộtngữ cảnh giao tiếp cụ thể như trạng ngữ, bổ ngữ hoặc định ngữ.
Ví dụ:
Ông ấy đi công tác ở dâu?
Tây Nguyên, (chỉ giữ lại bổ ngữ)
Chú ý: Câu rút gọn là câu có thể khôi phục thành phần bị tỉnh lược để thành
câu đầy đủ.
• Khi rút gọn câu, cần lưu ý: không làm cho câu trở nên cộc lốc, thiếu tính
lịch sự; hạn chế dùng câu rút gọn khi nói với người trên hoặc những người
mình kính trọng.
Ví dụ:

Trong một số ngữ cảnh, câu rút gọn có thể gây hiểu
lầm. Ví dụ: Truyện cười dân gian Mất rồi kể một người có
việc đi xa, dặn con ở nhà có ai hỏi thì bảo bố đi vắng. Sợ
con mải chói quên mất, ông ta viết mấy câu vào giấy,
đưa cho con, bảo có ai hỏi thì cứ đưa tờ giấy. Tối đến,
sẵn có ngọn đèn, đứa con lấy giấy ra xem, chẳng may
để giấy cháy mất. Hôm sau, có người khách lại chơi, hỏi:
Bố cháu có nhà không?
Nó ngẩn ra, rồi sực nhớ, sờ vào túi. Không thấy giấy,
liền nói:
Mất rồi!
? Câu “Mất rồi!” không trả lời trực tiếp câu hỏi của
người hỏi mà hướng đến thông tin về tờ giấy. Câu đây

Ví dụ 1
Câu trả lời đầy đủ CN,VN
1,) Ai đã trồng những cây hoa này?
Mẹ tôi đã trồng những cây hoa này.
2,) Ai đã trồng những cây hoa này?
Mẹ tôi.

Ví dụ 2
Câu trả lời bị lược phần
VN

Hai câu in đậm đều có nội dung thông tin giống
nhau, nhưng câu “Mẹ tôi” ngắn gọn hơn so với
câu “Mẹ tôi đã trồng những cây hoa này”.

=> Câu Rút Gọn

? GV cho HS nêu thêm ví dụ về câu rút gọn?

* KHÁI NIỆM

– Là câu có chủ ngữ hoặc vị ngữ bị
tỉnh lược.
– Câu rút gọn cũng có thể là câu tỉnh
lược cả thành phần chủ ngữ và vị
ngữ, chỉ giữ lại thành phần cung cấp
thông tin cần thiết, cốt lõi trong một
ngữ cảnh giao tiếp cụ thể như trạng
ngữ, bổ ngữ hoặc định ngữ.

Bài tập 1 SGK
Bài tập 1 SGK trang 121-122

Tìm câu rút gọn trong các lời thoại kịch sau và cho biết
thành phần nào của câu bị tỉnh lược.
Giu-li-ét: - Chỉ có tên họ chàng là thù địch của em thôi.
Nhưng nếu chẳng phải là người họ Môn-ta-ghiu thì chàng
cũng vẫn là chàng. Chàng ơi! Hãy mang tên họ nào khác
đi! Thế nào là họ Môn-ta-ghiu nhỉ?
[ ... ] Rô-mê-ô chàng ơi, chàng hãy từ bỏ tên họ đi. Cái tên
kia đâu có phải xương thịt của chàng, chàng hãy đổi nó lấy
cả tấm thân em.
Rô-mê-ô: - Đúng là từ miệng nàng nói ra nhé! Chỉ cần
được nàng gọi là người yêu là tôi xin tức thì nhận tên
thánh mới; từ nay trở đi, tôi không muốn bao giờ là Rômê-ô nữa.
(Sếch-xpia, Rô-mê-ô và Giu-li-ét)

Có 2 câu rút gọn trong lời thoại kịch
này:
– Câu 1: Hãy mang tên họ nào khác
đi! (Chủ ngữ được tỉnh lược)
– Câu 2: Đúng là từ miệng nàng nói
ra nhé! (Chủ ngữ được tỉnh lược).

BÀI TẬP 2
– Câu 1:

Bài tập 2 SGK trang 122
Dựa vào ngữ cảnh, hãy chuyển các
câu rút gọn tìm được ở bài tập 1
thành câu đầy đủ. So sánh câu rút
gọn và câu đầy đủ để làm rõ tác
dụng của việc dùng câu rút gọn
trong ngữ cảnh.

+ Chuyển thành câu đầy đủ: Chàng hãy mang tên họ nào
khác đi!
+ Tác dụng : làm cho ý cầu khiến được thể hiện một cách
mạnh mẽ và dứt khoát hơn.
- Câu 2:
+ Chuyển thành câu đầy đủ: Những lời này đúng là từ
miệng nàng nói ra nhé!
+ Tác dụng: dồn nén các thông tin trong 1 câu, tạo mối
liên kết giữa câu nói của Rô-mê-ô với những câu mà Giuli-ét đã nói trước đó, làm tăng tính khẩu ngữ, tính tự nhiên
cho câu nói

BÀI TẬP 3
Bài tập 3 SGK trang 122  
Những câu văn in đậm sau rút gọn thành
phần nào? Nêu tác dụng của việc rút gọn câu
trong các ngữ cảnh.
a. - Nhưng chiếc tàu chuyển động chứ?
- Thưa ngài, không! Nó bập bềnh trên sóng,
chứ chẳng chuyển động chút nào.
b. Một ngày chúng tôi phá bom đến năm lần.
Ngày nào ít: ba lần.

Câu a: rút gọn chủ ngữ và thành phần trung
tâm của vị ngữ
Câu b: rút gọn chủ ngữ, thành phần trung
tâm của vị ngữ.
Tác dụng: Tăng tính khẩu ngữ, thông tin
nhanh.

BÀI TẬP 4
a. Câu rút gọn: Chưa

Bài tập 4 SGK trang 122
Đọc các đoạn văn và thực hiện yêu cầu bên dưới.
a. - Anh đã nhìn thấy chim chìa vôi nó bay từ bãi cát vào bờ bao giờ chưa?
- Chưa.
- Tổ chim sẽ bị chìm mất.
b. Tôi đi đứng oai vệ. Mỗi bước đi, tôi làm điệu dún dẩy các khoeo chân, rung lên
rung xuống hai chiếc râu. Cho ra kiểu cách con nhà võ.
c. Cậu làm trò gì thế? Sao lại ăn trộm hòn đá này?
- Chúng ta không ăn trộm! - Hắn nhún vai. - Chúng ta chỉ mượn tạm thôi! Dùng
xong sẽ mang trả lại! Tớ cũng tò mò muốn biết nơi nào được gọi là trung tâm của
vũ trụ.
d. Mặt trời lại rọi lên ngày thứ sáu của tôi trên đảo Thanh Luân một cách thật quá
là đầy đủ. Tôi dậy từ canh tư. Còn tối đất, cố đi mãi trên đá đầu sư, ra thấu đầu
mũi đảo. Và ngồi đó rình mặt trời lên.
(1) Chỉ ra câu rút gọn.
(2) Khôi phục các thành phần bị tỉnh lược để câu rút gọn thành câu đầy đủ.
(3) Nêu tác dụng của câu rút gọn trong mỗi trường hợp.

Câu đầy đủ: Anh chưa bao giờ nhìn thấy chim chìa vôi
nó bay từ bãi cát vào bờ.
Tác dụng của việc dùng câu rút gọn: tăng tính khẩu ngữ.
b.

Câu rút gọn: Cho ra kiểu cách con nhà võ.

Câu đầy đủ: Mỗi bước đi tôi làm cho ra kiểu cách con
nhà võ.
Tác dụng của việc dùng câu rút gọn: nhấn mạnh mục
đích hoạt động.
c. Câu rút gọn: Dùng xong sẽ mang trả lại.
Câu đầy đủ: Chúng ta dùng hòn đá xong sẽ mang nó trả
lại.
Tác dụng của việc dùng câu rút gọn: tăng tính khẩu ngữ.
d. Câu rút gọn: Và ngồi đó rình mặt trời lên.
Câu đầy đủ: Và tôi ngồi đó rình mặt trời lên.
Tác dụng của việc dùng câu rút gọn: tạo sự liền mạch
cho các hoạt động.