Tiết 58.59. VB2:

TRAO DUYÊN
(TRÍCH “TRUYỆN KIỀU”)

- NGUYỄN DU –
- Gv Trần Việt

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. TÌM HIỂU CHUNG
II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
III. TỔNG KẾT
LUYỆN TẬP
VẬN DỤNG

Quan sát những hình ảnh sau và trả lời các câu hỏi
- Em quan sát thấy gì trong những bức họa?
- Từ sự quan sát đó, hãy nhận xét về mối tình Thúy Kiều- Kim Trọng?
- Theo em ,đâu là nội tình sâu xa của cuộc trao duyên giữa Thúy Kiều và Thúy Vân?”.

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Đọc
- Cách đọc: rõ ràng, truyền cảm, đọc kĩ cước chú

2. Tìm hiểu chung
2.1. Tác giả Nguyễn Du và Truyện Kiều
2.2. Đoạn trích Trao duyên
* Vị trí đoạn trích
- Từ câu 711- câu 758.
- Đây là đoạn thơ mở đầu cho cuộc đời lưu lạc đau khổ củ
Thúy Kiều.

* Sơ đồ tóm tắt mạch tự sự và bố cục:

711- 723
Bối cảnh trao
duyên

749- 758
Kiều độc thoại nội
tâm

724- 734
Thúy Kiều nói lời trao duyên
và thuyết phục Thúy Vân

735- 748
Kiều trao kỳ vật và dặn dò
Vân

→ Đoạn trích kết hợp các hình thức ngôn ngữ: lời người kể chuyện, lời nhân vật
(lời đối thoại và lời độc thoại)

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1. Đoạn 1 (711-723): Bối cảnh trao duyên
NHIỆM VỤ

Tìm những từ ngữ chỉ thời gian,
không gian và con người để
hình dung, tái hiện bối cảnh trao
duyên.

Theo các em, ý định trao duyên
cho TV được TK dự định sẵn
hay bất chợt nảy sinh?

1. Đoạn 1 (711-723): Bối cảnh trao duyên
- Thời gian:
- Không gian:

đêm khuya

“Dầu chong trắng đĩa”, “chợt tỉnh giấc xuân”
"dưới đèn"

căn phòng thanh vắng

Thúy Kiều

Lòng đương thổn thức
đầy”, “tơ duyên còn vướng”
“hở môi... thẹn thùng”

- Con người

Thúy Vân "ân cần hỏi han”, “chị
riêng oan một mình”

băn khoăn, trăn trở
lo lắng cho người khác
ý thức được sự hệ
trọng của điều sắp nói

ân cần, lo lắng cho Kiều

Bối cảnh cuộc trao duyên:
+ Đêm trước khi Kiều lên đường theo Mã Giám Sinh
+ Sự ân ần hỏi han và tấc lòng thấu hiểu của Vân -> Kiều lóe lên ý định cậy nhờ
Vân thay mình trả món nợ ân tình với chàng Kim

2. Diễn biến tâm trạng của Thúy Kiều trước khi trao duyên
2.1. Thúy Kiều nói lời trao duyên và thuyết phục Thúy Vân
* Lời nhờ cậy đặc biệt

"Cậy em em có chịu lời
Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa"

* Lời nhờ cậy đặc biệt

- Từ ngữ
+ "Cậy"
+ "Chịu"

"Cậy em em có chịu lời
Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa"
Nhờ vả , tin tưởng , hi vọng
Âm điệu nặng nề gợi sự quằn quại, đau đớn
Nhận lời (bất đắc dĩ /miễn cưỡng)
Hiểu cho tình thế của Thúy Vân

Từ ngữ chọn lọc chính xác, phù hợp với hoàn cảnh nhân
vật.

- Hành động:

Tạo không khí trang trọng, thiêng liêng

"Lạy" - "thưa"

Hé mở việc nhờ cậy rất hệ trọng.
Phi lí trong quan hệ chị - em nhưng hợp
lí trong quan hệ kẻ chịu ơn – ân nhân.

Kiều tinh tế, khéo léo đặt Vân vào hoàn cảnh không thể
chối từ

Giữa đường đứt gánh tương tư
Keo loan chắp mối tơ thừa mặc em
+ Đứt gánh tương tư
+ “Keo loan,
tơ thừa

Cách nói giản dị
Sự tan vỡ của mối tình Kim – Kiều.
Cách nói trang trọng
Tình duyên Kim-Kiều mà Kiều đang
phó mặc cho em

=> Lời nhờ cậy, lời trao duyên với ngôn từ đặc biệt kèm hành động
khác thường cho thấy Kiều là người nhạy cảm, tinh tế, khéo léo

* Lời thuyết phục
- Kể lại mối tình Kim - Kiều: ngắn gọn, đầy đủ các sự kiện quan
-> Tình yêu sâu nặng, thiêng liêng
- Nhắc lại cơn gia biến và sự hi sinh của Kiều
- Tuổi trẻ của Thúy Vân
- Viện đến tình chị em ruột thịt, cái chết

 Kiều khéo léo dẫn ra 4 lí do thấu tình đạt lý, vừa chân thành, vừ
thuyết phục, đẩy Vân vào tình thế không thể không nhận lời.

* Lời cảm tạ

Chị dù thịt nát xương mòn
Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây”
→ "thịt nát xương mòn", ngậm cười chín suối": thành ngữ dân
gian
-> Tha thiết, chân thành, thấu tình đạt lí.

=>Kết hợp lối nói trang nhã với cách nói giản dị, nôm na
=> vẻ đẹp của Thúy Kiều: tình nghĩa, thông minh, khôn khéo,
giàu đức hi sinh.

2.2. Đoạn 3: Thúy Kiều trao kỉ vật và dặn dò Thúy
“Chiếc
vành
với
bức
tờ
mây
Vân
- Cách
trao
giữ liệt
vậtkê
này của chungTình yêu
Chiếc vành Duyên này thìPhép
sâu nặng,
Dù em nên vợ nên chồng
Bức tờ mây
Hình ảnh ước
thiêng
Xót
người
mệnh
bạc
ắt
lòng
chẳng
quên
+ Kỉ vật :
Phím đàn
lệ, tượng trưng…
liêng…
Mất người còn chút của tin
Mảnh hương
Phím nguyền
đàn với mảnh hương nguyền ngày xưa
- Tâm trạng khi trao kỉ vật:
+ Duyên này: tình yêu Kim -Kiều, nay trao cho Vân
+ Của chung:Kim Trọng – Thúy Kiều – Thúy Vân
+ Em nên vợ nên chồng><ắt lòng chẳng quên: Muốn em và chàng Kim nên duyên
nhưng lại muốn khắc ghi hình bóng mình trong trái tim chàng Kim
Sự luyến tiếc, đau đớn, bi kịch khi duyên trao đi mà tình không trao được.

* Kiều dặn dò Vân chuyện mai sau:
- Kiều hình dung Vân và Kim Trọng bên nhau còn mình đã chết
- Kiều mong em và Kim Trọng “Rưới xin giọt nước cho người thác oan”
- Hồn Kiều vật vờ trong gió, không siêu thoát được
- Kiều mong muốn nhận được sự cảm thông, thương nhớ của người còn sống.

Tâm trạng của Kiều: đau đớn, tuyệt vọng tưởng chừng như chết
Tâm lí có sự thay đổi từ tỉnh táo, sáng suốt -> lúng túng, bối rối

2.3. Đoạn 4 (749-758): Lời độc thoại nội tâm của Thúy Kiều

* Độc thoại nội tâm về tình cảnh của chính mình
- Trâm gãy gương tan
- Tơ duyên ngắn ngủi
- Phận bạc như vôi
- Nước chảy hoa trôi

Thành ngữ: Sự tan vỡ, dở
dang, bạc bẽo, trôi nổi của
tình duyên và số phận con
người.

* Hướng về chàng Kim để nói lời tạ tội, tiễn biệt:
- Nhịp thơ hai câu cuối: 3/3 và 2/2/2/2 : tiếng nấc nghẹn
ngào, đau đớn chia lìa.
- Kiều nhận lỗi lầm về mình, tự cho rằng mình là người
phụ bạc → Kiều giàu lòng vị tha, đức hi sinh cao đẹp.

2.3. Đoạn 4 (749-758): Lời độc thoại nội tâm của Thúy Kiều

- Ngôn ngữ chọn lọc, chính xác, có sự kết hợp của ngôn ngữ
văn chương bác học và ngôn ngữ bình dân, ngôn ngữ đối thoại
với ngôn ngữ độc thoại.
- Lời thuyết phục khéo léo và lời trao duyên đầy đau đớn của
Thúy Kiều gợi lên trong lòng người đọc sự thương cảm, xót
xa.
- Nguyễn Du đồng cảm, trân trọng, ca ngợi ...-> giá trị nhân đạo

IV. TỔNG KẾT

1. Nội dung:
- Thông qua diễn biến tâm trạng của Thúy Kiều khi trao
duyên, đoạn trích đã thể hiện bi kịch tình yêu và số phận bất
hạnh của nàng.
- Đồng thời, ca ngợi nhân cách cao đẹp của Kiều khi hi sinh
hạnh phúc cá nhân để đổi lấy bình yên cho gia đình, hi sinh cho
tình yêu, suy nghĩ và hành động cho người khác.
2. Nghệ thuật:
- Kết hợp đối thoại và độc thoại nội tâm, nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật
sắc sảo, tinh tế.
- Ngôn ngữ chính xác tinh tế, giàu sức gợi. Kết hợp nhuần
nhuyễn ngôn ngữ dân gian và ngôn ngữ bác học.
- Miêu tả diễn biến tinh tế của nhân vật

Vòng quay
văn học

Câu 1: Ngôn ngữ, cử chỉ của Thúy Kiều trong
2 câu thơ “Cậy em em có chịu lời
Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa”
không thể hiện điều gì?

A. Điều mà Thúy Kiều sắp nói rất đặc biệt, không dễ gì đem ra nhờ cậy.
B. Thúy Kiều rất thấu hiểu sự hi sinh của em gái khi chấp nhận điều mình sẽ
nhờ cậy.
C. Thúy Kiều đau đớn đến mức không biết người ngồi trước mặt mình là em
gái.
D. TK tỏ ý hàm ơn sâu sắc đối với em gái khi chấp nhận điều mình sẽ gửi
gắm.

Câu 2: Lý do Thúy Kiều đưa ra để thuyết
phục em là gì?
A. Sự "sóng gió bất kì" của gia đình
B. Ngày xuân còn dài của Thúy Vân
C. Tình chị em ruột thịt giữa TV và TK
D. Cả A, B, C

Câu 3: Kỉ vật tình yêu được nhắc đến trong
cuộc trao duyên là gì?
A. Chiếc vành, bức tờ mây.
B. Phím đàn, mảnh hương nguyền.
C. Cả A và B đều đúng
D. Cả A và B đều sai.

Câu 4: Điều gì không xuất hiện trong tưởng
tượng của Thúy Kiều về tương lai sau khi đã
trao duyên cho em?
A. Nàng sẽ được đoàn viên cùng Kim Trọng
B. Nàng sẽ chịu số phận của người mệnh bạc, thác oan
C. Nàng vẫn nặng lời thề với tình yêu dành cho Kim Trọng
D. Nàng mong mỏi được chàng Kim thấu hiểu, cảm thông

Câu 5: Trở lại với thực tế “ Bây giờ trâm gãy
gương tan”, ngôn ngữ của Thúy Kiều hướng
đến đối thoại cùng ai?
A. Thúy Vân
B. Kim Trọng
C. Chính mình
D. Cả B và C

Câu 6: Đoạn trích “Trao duyên” thể hiện nội
dung gì?

A. Bi kịch tình yêu tan vỡ
B. Thân phận bất hạnh của Thúy Kiều
C. Nhân cách cao đẹp của Thúy Kiều
D. Cả A, B, C

Câu 7: Nhận xét chính xác nhất về những
thành công nghệ thuật của đoạn trích “Trao
duyên”?
A. Sự tài tình, tinh tế trong nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật; sự điêu luyện,
tinh xảo trong việc lựa chọn và sử dụng ngôn ngữ; sự đa dạng, linh hoạt trong
việc sử dụng các hình thức ngôn ngữ.
B. Sự tài tình, tinh tế trong nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật.
C. Sự điêu luyện, tinh xảo trong việc lựa chọn và sử dụng ngôn ngữ; sự đa
dạng, linh hoạt trong việc sử dụng các hình thức ngôn ngữ.
D. Sự tài tình, tinh tế trong nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật; sự điêu luyện,
tinh xảo trong việc lựa chọn và sử dụng ngôn ngữ; sự đa dạng, linh hoạt trong
việc sử dụng các hình thức ngôn ngữ; ngôn ngữ thơ giàu hình ảnh, nhịp điệu.

VẬN DỤNG
Thực hiện bài tập phần Kết nối đọc - viết trong SGK