Bài 2:
Những cung bậc tâm
Tiết 18
trạng
Thực hành tiếng Việt
Biện pháp tư từ điệp thanh và biện pháp
tu từ điệp vần

I. Biện pháp tu từ điệp thanh
1. Bài tập
HSHĐ cặp đôi 3' trả lời câu hỏi: Em có nhận xét gì về việc
sử dụng thanh điệu trong các VD sau? Tác dụng của việc sử
dụng thanh điệu đó.
a.
Ô! Đêm nay trời trong như gương
Không làm mây vương không hơi sương.
(Hàn Mặc Tử, Tiêu sầu)
b. Đầm mưa xuống, nẻo đồi mưa xuống
(Bích Khê, Tiếng đàn mưa)

Đáp án

Câu a.
Ô! Đêm nay trời trong như gương
B B
B B B
B
B
Không làm mây vương không hơi sương.
B
B B
B
B
B
B

(Hàn Mặc Tử, Tiêu sầu)

Hai câu thơ sử dụng toàn thanh bằng
Tác dụng: đem lại âm hưởng nhẹ nhàng, êm dịu, như tiếng
lòng của thi nhân muốn dịu lại, vơi đi những nỗi sầu.

Đầm mưa xuống, nẻo đồi mưa xuống
B

B

T

B

B

T

- Có hai nhóm âm tiết giống nhau về thứ tự các thanh điệu: bằng –
bằng – trắc
- Tác dụng: tạo nên tính nhạc, giúp người đọc cảm nhận những giọt
mưa đang rơi mau ở khắp chốn

2. Kết luận
* BPTT Điệp thanh
- Là biện pháp tu từ ngữ âm, tạo nên bằng cách lặp lại
thanh điệu cùng loại (thanh bằng hoặc thanh trắc).
- Dấu hiệu:
Khái niệm + Câu thơ toàn thanh bằng / thanh trắc
+ Lặp thanh điệu theo từng nhóm âm tiết (VD: bằng –
bằng – trắc)
- Tăng tính nhạc
Tác dụng - Nâng cao hiệu quả diễn đạt cho câu thơ

HSHĐ cá nhân 2' làm bài tập : Chỉ và phân tích phép tu từ điệp thanh trong ví dụ
sau
Ô hay buồn vương cây ngô đồng
Vàng rơi, vàng rơi thu mênh mông
- Lặp lại các âm tiết có cùng thanh bằng
- Tạo âm hưởng về một nỗi niềm (nỗi buồn) nhẹ nhàng, êm dịu.Thể hiện thái độ ngỡ
ngàng, bâng khuâng, man mác buồn trước vẻ đẹp và sự chia ly của mùa thu.
- Câu thơ sinh động, hấp dẫn, tăng tính nhạc và sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn
đạt.

II. Biện pháp tu từ điệp vần
1. Bài tập
HSHĐ nhóm 4-4' thực hiện yêu cầu bài tập Em có nhận xét gì về cách gieo vần trong các
VD trên? Tác dụng của việc sử dụng cách gieo vần đó.
a. Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn
Mà em vẫn giữ tấm long son
( Hồ Xuân Hương, Bánh trôi nước)
b. Lá bàng đang đổ ngọn cây
Sếu giang mang lạnh đang bay ngang trời.
( Tố Hữu, Tiếng hát sang xuân)

a. Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn
Mà em vẫn giữ tấm long son

( Hồ Xuân Hương, Bánh trôi nước)

- Điệp vần chân
- Bài thơ gieo vần “on”
 Tác dụng: làm nổi bật
vẻ đẹp của người phụ nữ
dù cuộc đời có nhiều bất
công.

Lá bàng đang đỏ ngọn cây
Sếu giang mang lạnh đang bay ngang trời
(Tố Hữu, Tiếng hát sang xuân)
- Điệp vần “ang” (bàng – đang – giang – mang – đang – ngang)
- Tác dụng: tạo ra sự trùng điệp về âm hưởng, tăng tính nhạc để
truyền tải cảm xúc cần biểu đạt trong câu thơ.
- Điệp vần có thể xuất hiện ở vị trí các âm tiết không đóng vai trò
gieo vần

2. Kết luận
* BPTT Điệp vần
- Là biện pháp tu từ ngữ âm, sử dụng những âm tiết có
vần giống nhau.
- Dấu hiệu:
Khái niệm + Có thể xuất hiện ở vị trí các âm tiết gieo vần: vần chân,
vần lưng
+ Đôi khi có thể xuất hiện ở những âm tiết không đóng
vai trò gieo vần.
- Nhằm tạo ra sự trùng điệp về âm hưởng, tăng tính nhạc
Tác dụng để biểu đạt cảm xúc của người viết
- Gây ấn tượng thẩm mỹ cho người đọc

Các bước phân tích tác dụng của biện pháp điệp thanh / điệp vần:

Bước 1:
Bước 2:
Bước 3:

Nêu tên biện pháp tu từ
Chỉ rõ từ ngữ thể hiện biện pháp

Nêu tác dụng: - Nội dung
- Nghệ thuật

Bài tập 1 (SGK/47,48) HS lên bảng làm bài tập
Ví dụ
a. Khóc anh không nước mắt
Mà lòng đau như thắt
Gọi anh chửa thành lời
Mà hàm rang dính chặt.
( Hoàng Lộc, Viếng bạn)
c.Dốc lên khúc khuỷu, dốc thăm
thắm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước
xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi.
( Quang Dũng, Tây tiến)

BPTT điệp thanh

Tác dụng

Ví dụ
a. Khóc anh không nước mắt
Mà long đau như thắt
Gọi anh chửa thành lời
Mà hàm rang dính chặt.
( Hoàng Lộc, Viếng bạn)

BPTT điệp
thanh
- Các âm tiết
cùng thanh
trắc: khóc,
nước, mắt,
thắt, gọi,
chửa, dính,
chặt.

Tác dụng
- Tạo cảm xúc đau đớn đang phải dồn nén.Xót
xa trước sự ra đi của người bạn.
- Câu thơ sinh động, hấp dẫn, tăng tính nhạc và
sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

Bài tập 2(SGK/48) BTVN
Trong bài thơ Tiếng đàn mưa, biện pháp tu từ điệp thanh
được Bích Khê sử dụng rất đặc biệt: điệp thanh theo từng
nhóm âm tiết trong cùng một câu thơ. Hãy làm rõ tác dụng
của biện pháp tu từ này trong bài thơ?

Trường hợp điệp thanh theo từng nhóm
+ Mưa hoa rụng, mưa hoa xuân rụng
B B
T
B
B
T
+ Mưa xuống lầu, mưa xuống thềm lan
B
T B
B
T
B
+ Lầu mưa xuống, thềm lan mưa xuống
B B
T
B B
T
+ Đầm mưa xuống, nẻo đồi mưa xuống
B
B
T
B B
T
+ Bóng dương tà…rụng bóng tà dương
T
B
B
T B B

Tác dụng
+ Tạo nên nhạc tính cho câu
thơ
+ Giúp người đọc cảm nhận
được sự vật đang diễn ra trong
một trạng thái, một xu thế
không thay đổi. ( Những giọt
mưa đang rơi mau ở khắp
chốn/
bóng chiều buông
xuống)
+ Thái độ buồn thương, hoài
niệm trước sự tàn phai của
thời gian.

Bài 3 tập 3(SGK/48) . HSHĐN (4') làm bài tập
Chỉ ra và cho biết tác dụng của biện pháp tu từ điệp vần trong các câu thơ dưới đây?

a. Rơi hoa hết mưa còn rả rích,
Càng mưa rơi càng tịch bóng dương
Bóng dương với khách tha hương
Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi
( Bích Khê, Tiếng đàn mưa)
b. Tôi về lại quê mẹ nuôi xưa
Một buổi trưa, nắng dài bãi cát
Gió lộng xôn xao, song biển đu đưa
Mát rượi lòng ta ngân nga tiếng hát…
( Tố Hữu, Mẹ Tơm)

Rơi hoa hết mưa còn rả rích,
Càng mưa rơi càng tịch bóng dương
Bóng dương với khách tha hương
Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi
- Vần “ương” được lặp lại 3 lần
- Vần ương ngân dài, lặp lại ở hình ảnh “bóng dương” và “khách tha
hương”.
- Tạo nên cảm nhận về một nỗi khắc khoải, day dứt, mà còn gây ấn
tượng về sự đồng điệu giữa cảnh vật (bóng dương) và con người (khách
tha hương).
- Thể hiện nỗi buồn thê lương, hoài niệm trước sự tàn phai của thời
gian.

b. Tôi về lại quê mẹ nuôi xưa
Một buổi trưa, nắng dài bãi cát
Gió lộng xôn xao, song biển đu đưa
Mát rượi lòng ta ngân nga tiếng hát…
( Tố Hữu, Mẹ Tơm)
- Các vần “ ưa” “ át” được lặp lại 3 lần; các vần “ ai” “a” được lặp lại
2 lần, kết hợp sử dụng từ láy ( xôn xao, ngân nga).
- Tạo sự trùng điệp về âm hưởng, tăng tính nhạc, gây ấn tượng thẩm
mĩ, giúp câu thơ sinh động.
- Giúp người đọc cảm nhận về những con song biển từng đợt, từng
đợt rì rào xô tới rồi lại lùi xa bờ cát, dìu dặt, nhẹ nhàng.
- Ca ngợi, tự hào về vẻ đẹp của vùng biển quê hương.

5

1
3

2

6
4

LUCKY STAR

pipi

Ví dụ sau đây sử dụng biện pháp tu từ điệp vần
hay điệp thanh:
Tài cao phận thấp chí khí uất
Giang hồ mê chơi quên quê hương.

Em được 8 điểm
Điệp thanh

GO HOME

Xác định và nêu tác dụng của BPTT điệp vần
trong trường hợp sau:
Sương nương theo trăng ngừng lưng trời,
Tương tư nâng lòng lên chơi vơi...

Em được 9 điểm
Sự lặp lại các âm tiết có vần
+ “ương” (sương – nương – tương)
+ “ưng” (ngừng – lưng)
+ “ơi” (chơi – vơi)
GO HOME

Theo em, BPTT điệp thanh và điệp vần có sử dụng
kết hợp được với nhau hay không?

Em được 7 điểm
Có

GO HOME

Xác định và nêu tác dụng của BPTT điệp thanh
trong trường hợp sau:
Sương nương theo trăng ngừng lưng trời,
Tương tư nâng lòng lên chơi vơi...

Em được 9 điểm
Hai câu thơ sử dụng toàn thanh bằng

GO HOME

Dấu hiệu nào giúp em nhận diện BPTT
điệp thanh?

Em được 8 điểm
+ Câu thơ toàn thanh bằng / thanh trắc
+ Lặp thanh điệu theo từng nhóm âm tiết (VD:
bằng – bằng – trắc)
GO HOME

Ví dụ sau đây sử dụng biện pháp tu từ điệp vần
hay điệp thanh:
Lơ thơ tơ liễu buông mành
Con oanh học nói trên cành mỉa mai.

Em được 8 điểm
Điệp vần

GO HOME