HOÀNG LÊ NHẤT
THỐNG CHÍ
Ngô Gia Văn Phái

I. Đọc - tìm hiểu chung

Tóm tắt

Quân Thanh kéo vào chiếm thành Thăng Long, tướng Tây Sơn là Ngô Văn Sở lui
quân về vùng núi Tam Điệp. Nhận được tin đó,Nguyễn Huệ rất tức giận, định thân chinh
cầm quân đi đánh giặc ngay. Nhưng nghe lời khuyên can của các tướng lĩnh, Ngày 25, ông
lên ngôi vua, lấy niên hiệu là Quang Trung,tự mình đốc suất đại binh tiến quân ra Bắc để
dẹp Thanh. Ngày 29 đến Nghệ An, vua gặp La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp để hỏi cơ mưu
đánh giặc. Dọc đường đi, vua cho kén thêm lính, mở một cuộc duyệt binh lớn, rồi ra lời phủ
dụ tướng sĩ. Ngày 30, đến Tam Điệp hội ngộ với cánh quân của tướng Sở, và Lân.Tại đây
vua mở tiệc khao quân và hẹn đến mồng 7 Tết thắng giặc sẽ mở tiệc ăn mừng ở Thăng
Long. Tối 30 Tết, Quang Trung chia quân làm 5 đạo kéo quân ra Bắc. Ngày 3 Tết, đánh
chiếm đồn Hà Hồi. Mờ sáng 5 Tết đánh đồn Ngọc Hồi, tướng giặc là Sầm Nghi Đống tự
thắt cổ chết. Trưa mồng 5 Tết tiến quân vào Thăng Long. Trước khí thế như vũ bão của
nghĩa quân Tây Sơn, tướng nhà Thanh là Tôn Sĩ Nghị vội vã tháo chạy về nước, Vua Lê
Chiêu Thống cùng gia quyến chạy trốn theo trong sự nhục nhã kinh hoàng .

Tác giả - tác phẩm
* Tác giả: Ngô Gia Văn Phái
- Gồm những tác giả thuộc dòng họ Ngô Thì- dòng họ nổi tiếng về văn học lúc
bấy giờ ở làng tả Thanh Oai, tỉnh Hà Tây (Hà Nội).
- Ngô Thì Chí (1758-1788) làm quan dưới triều Lê.
- Ngô Thì Du (1772 – 1840) làm quan dưới triều Nguyễn.
* Tác phẩm
- Hoàng Lê nhất thống chí: tác phẩm viết bằng chữ Hán theo thể chí, ghi
chép sự thống nhất của vương triều nhà Lê vào thời điểm Tây Sơn diệt
Trịnh, trả lại Bắc Hà cho vua Lê.
- Tác phẩm gồm 17 hồi, đoạn trích học thuộc hồi 14.

Thể loại
- Là tiểu thuyết lịch sử, chương hồi viết bằng chữ Hán -> chịu ảnh hưởng
của Tam Quốc Chí
- Chí: Ghi chép lại sự vật, sự việc.

4. Bố cục: 3 phần
Phần1
Từ đầu -> Năm
Mậu Thân 1788:
Quang Trung
chuẩn bị tiến quân
ra Bắc.

Phần2
Tiếp ->kéo vào
thành:
Cuộc hành quân
thần tốc và những
chiến thắng lẫy
lừng.

Phần3
Còn lại:
Sự thảm bại của
bè lũ bán nước,
cướp nước.

II. Tìm hiểu văn bản

1. Hình tượng người anh hùng Nguyễn Huệ

II. Tìm hiểu văn bản

1. Hình tượng người anh hùng Nguyễn Huệ

- Được tin quân Thanh đến: giận lắm, liền họp tướng sĩ, định thân chinh cầm quân đi ngay,
tham khảo ý kiến bề tôi.
- Trong một tháng làm nhiều việc:
+ Lên ngôi hoàng đế.
+ Đốc suất đại binh ra Bắc thần tốc.
+ Gặp gỡ người cống sĩ La Sơn.
+ Tuyển mộ binh lính.
+ Mở cuộc duyệt binh lớn ở Nghệ An phủ dụ tướng sĩ.
+ Hoạch định kế hoạch hành quân đánh giặc và đối phó với nhà Thanh sau chiến thắng.
→ Con người biết nghe lẽ phải, hành động mạnh mẽ quyết đoán, có chủ đích rõ ràng, có tính
toán trước sau.

II. Tìm hiểu văn bản

1. Hình tượng người anh hùng Nguyễn Huệ
- Lời phủ dụ quân lính:

+ Khẳng định chủ quyền dân tộc ta lên án hành động xâm lăng phi nghĩa “đất
nào sao ấy..."
+ Nêu bật dã tâm của giặc "bụng dạ ắt khác..."
+ Nhắc lại truyền thống chống ngoại xâm.
+ Kêu gọi binh sĩ.
+ Ra kỷ luật nghiêm.
=> Lời phủ dụ như lời hịch, ý tứ ngắn gon, sâu sắc kích thích lòng yêu nước và ý
thức quật cường của dân tộc.
→ Là người có trí tuệ sáng suốt, có tài khích lệ quân sĩ và chiến đấu vì nghĩa lớn.

II. Tìm hiểu văn bản

1. Hình tượng người anh hùng Nguyễn Huệ
- Lời xét đoán bề tôi : Sở - Lân
+ Kết tội quân thua chém tướng
+ Thấu hiểu năng lực bề tôi
+ Khen chê đúng người đúng việc
+ Độ lượng, công minh.
→ Sáng suốt, nhạy bén, biết dùng người.
- Mới khởi binh đánh giặc đã khẳng định chắc
chắn chiến thắng.
- Tính cả kế hoạch ngoại giao sau chiến thắng.
-> Ý chí quyết thắng và tầm nhìn xa trông rộng.

II. Tìm hiểu văn bản

1. Hình tượng người anh hùng Nguyễn Huệ
- Cuộc hành quân thần tốc → kinh ngạc.
+ Ngày 25 tháng chạp xuất quân ở Huế -> 30
tháng chạp ra đến Tam Điệp (cách Huế khoảng 500km)
+ Đêm 30 “lập tức lên đường" tiến quân ra TLong,
vừa hành quân vừa đánh giặc → Hà Hồi, Ngọc Hổi, Đại
Áng, Đầm Mực
+ Hoạch định ngày mồng 7 ăn tết TL, thực tế 5 kéo
vào thành (sớm hơn 2 ngày)
+ Khiến địch "Tướng ở trên trời xuống quân chui
dưới đất lên"

-> Tài dụng binh như thần.
 

II. Tìm hiểu văn bản

1. Hình tượng người anh hùng Nguyễn Huệ
- Trong chiến trận:
+ Vua là tổng chỉ huy.
+ Vua QT tới làng Hà Hồi vây kín làng bắc
loa truyền gọi
+ Vua truyền lấy sáu chục tấm ván ghép
+ Vua cưỡi voi đi đốc thúc trong cảnh
"khói toả mù trời cách gang tấc không thấy gì"
→ Hình ảnh vua QT lẫm liệt trong chiến trận.

II. Tìm hiểu văn bản

1. Hình tượng người anh hùng Nguyễn
Huệ
=> QT – NH là nhà lãnh đạo, chính trị,
quân sự có tài dụng binh như thần, có trí
tuệ sáng suốt, nhạy bén, tầm nhìn xa
trông rộng, biết mình, biết người và tâm lí
sâu sắc, một vị vua anh minh của dân tộc.

Nguyễn Huệ đã biến voi thành những "cỗ xe tăng“ có sức mạnh
áp đảo, trang bị đại bác và hỏa pháo trên lưng. Trên lưng mỗi quân
voi có ba, bốn người lính chít khăn đỏ, ngồi ném tung hỏa cầu lưu
hoàng ra khắp nơi, đốt cháy qân địch.
Ngoài "xe tăng voi lửa" kể trên, binh lính Tây Sơn còn được trang bị
một loại vũ khí cá nhân là Hỏa hổ. Hỏa hổ là một loại vũ khí hình ống,
một loại súng phun lửa có thể biến địch thành "cây đuốc sống". Khi lâm
trận, trong ống Hỏa hổ bắn nhựa thông ra, trúng phải đâu là lập tức bốc
cháy. Loại vũ khí đặc biệt này được trang bị cho cả quân chủng lục
quân và thủy quân của nhà Tây Sơn.
Đội quân "voi lửa" của vua Quang Trung, người thiên tài quân sự
cả đời cầm quân không hề biết thua trận là gì, đã hội đủ cả 3 yếu tố
chiến thuật: Cơ động, đột kích và hỏa lực. Đây thật sự là một cuộc
cách mạng voi chiến so với các thời kỳ trước đó.

2. Hình ảnh bọn cướp nước và bán nước.
* Sự thảm bại của quân tướng nhà Thanh
+ Tướng sợ mất mật ngựa, không kịp đóng yên, người
không mặc áo giáp …-> chuồn trước qua cầu phao.
+ Quân rụng rời sợ hãi bỏ chạy tán loạn giày xéo lên nhau
mà chết nước sông Nhị Hà tắc nghẽn.
=> Sự thất bại thảm hại, nhục nhã của nhà Thanh.

2. Hình ảnh bọn cướp nước và bán nước.
* Sự thảm bại của quân tướng nhà Thanh
* Số phận lũ bán nước.
- Vì lợi ích riêng của dòng họ mà đem vậi mệnh dtộc đặt vào
tay kẻ thù xâm lược.
- Cùng bề tôi thân tín đưa Thái hậu chạy ra ngoài.
- Chạy bán sống bán chết, cướp thuyền đi qua sông...
- Luôn mấy ngày không ăn.
- Chịu đựng nỗi sỉ nhục của kẻ đi cầu cạnh van xin mất hết tự
cách.
=> Sự hèn mạt, đáng trách của vua tôi nhà Lê.

* Nghệ thuật:
* Lối văn trần thuật: kể chuyện xen miêu tả sinh động cụ thể gây ấn tượng
mạnh, Tất cả đều tả thực, khách quan song âm hưởng 2 đoạn văn khác
nhau.
+ Đoạn 1: nhịp điệu nhanh, mạnh, hối hả khẩn trương “ngựa không
kịp đóng yên..' hàm chứa vẻ hả hệ sung sướng của người thắng trận.
+ Đoạn 2 : nhịp điệu chậm, âm hưởng ngậm ngùi chua xót.
* Lý do : tác giả là những cựu thần của nhà Lê không thể mủi lòng trước
sụp đổ của một vương triều mà mình từng phụng thờ.

I. Đọc - tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu văn bản
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật: Kể, tả chân thực rất rõ cảm xúc.
2. Nội dung: Là bức tranh sinh động về người
anh hùng Nguyễn Huệ -vị vua văn võ song toàn.
Đồng thời, cũng thấy được tình thể hiện cảnh
thất bại ê chề, khốn đốn, nhục nhã của bọn vua
quan bán nước.