+ Em đã bao giờ tra cứu những loại sách này chưa? Những cuốn
sách này có đặc điểm chung là gì?

Hỏi: Đọc đoạn văn sau và cho nhận xét gì về đặc điểm của những
từ ngữ in đậm:
(Những từ ngữ ấy có dễ hiểu nghĩa không? Muốn hiểu chúng, ta phải
làm thế nào? Chúng thường được sử dụng trong các lĩnh vực nào?)
Khí quyển của Sao Hỏa quá mỏng để hỗ trợ cho sự sống. Thành
phần chủ yếu của khí quyển là khí cacbonic (95%). Lớp khí quyển rất
mỏng này còn có thể rất bụi, bởi bụi từ lớp vỏ bề mặt Hỏa Tinh liên
lục bị cuốn vào khí quyển do các cơn lốc xoáy khổng lồ. Đôi khi, có
thể tìm thấy cả tuyết trên Sao Hỏa, nhưng là những bông tuyết bằng
cacbonic, chứ không phải nước. Những bông tuyết này được cho là
có kích thước rất nhỏ, cỡ khoảng tế bào máu
(Theo http://vatlythienvan.com)

Những từ trên không dễ hiểu nghĩa như những từ
thông thường, muốn hiểu được chúng người đọc cần
phải có hiểu biết, có vốn kiến thức nhất định, vì chúng
thuộc các lĩnh vực khoa học công nghệ

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
1. Nhận biết đặc điểm và chức năng của thuật ngữ

Tìm hiểu
Thế nào là thuật ngữ?
Cách xác định nghĩa của thuật ngữ:
Cách dùng từ ngữ như là một thuật ngữ:
Cách dùng thuật ngữ như là từ ngữ thông
thường:
Căn cứ để xác định từ ngữ là thuật ngữ:

Trả lời
…
…
…
…
…

1. Nhận biết đặc điểm và chức năng của
thuật ngữ
- Đọc lại mục Tri thức Ngữ văn tr.55 và thẻ
trong SGK tr.64
- Phát biểu nhận thức của mình về từng khía
cạnh bằng việc hoàn thành Phiếu học tập số 1
để trả lời câu hỏi, sau đó rút ra các đặc điểm và
chức năng.

a. Thế nào là thuật ngữ?
- Thuật ngữ là từ ngữ dùng để chỉ các khái
niệm của một số lĩnh vực chuyên môn hoặc
ngành khoa học.
- Nghĩa của thuật ngữ là nghĩa quy ước trong
phạm vi hẹp của lĩnh vực chuyên môn hoặc
khoa học chuyên ngành.

b. Cách xác định nghĩa của thuật ngữ:
- Tìm đến Bảng tra cứu thuật ngữ đặt ở phía sau
cuốn sách (nếu có).
- Đọc các từ điển chuyên ngành.
- Dựa vào ngữ cảnh hay ghép nối nghĩa của từng
yếu tố cấu tạo nên từ đó.

c. Cách dùng từ ngữ như là một thuật ngữ:

- Muối là hợp chất mà phân tử gồm có một hay
nhiều nguyên tử kim loại liên kết với một hay
nhiều gốc acid. (Muối là thuật ngữ, chỉ một
hợp chất hoá học)

d. Cách dùng thuật ngữ như là từ ngữ thông
thường:
- Canh còn hơi nhạt, con thêm tí muối nữa đi.
(Muối là từ thông dụng, chỉ một loại gia vị
trong thực phẩm).
e. Căn cứ để xác định từ ngữ là thuật ngữ:
- Dựa vào ngữ cảnh mà từ xuất hiện.

Bài tập 1/tr.64.
Chỉ ra thuật ngữ trong những câu sau và cho biết dựa vào
đâu em xác định như vậy.
a. Sam, ông chợt nhớ lại
câu chuyện ngụ ngôn
này khi nghĩ tới những
tấm bản đồ dẫn đường
cho chúng ta.

b. Từ hôm đó, được thúc đẩy bởi
một sứ mệnh có tính chất mặc khải,
ông đi sâu nghiên cứu triết học, và
trở thành nhà tư tưởng hàng đầu
của thời trung đại.

c. Con chữ trên trang sách hàm chứa văn hóa
của một dân tộc, mang hồn thiêng của đất nước.
d. Thời nay, với sự xuất hiện của in-tơ-nét và
sách điện tử, cách đọc cũng đa dạng: đọc không
chỉ là nhìn vào trang giấy và chữ in mà còn nhìn
vào màn hình chiếu sáng.

Bài tập 1/tr.64:
- Câu a:
ngụ ngôn;

- Cân b:
triết học;

- Câu c:
văn hoá;

- Câu d:
in-tơ-nét.

* Căn cứ: các đơn vị trên đều thuộc về một lĩnh vực, một
ngành cụ thể:
+ Ngụ ngôn dùng để chỉ một thể loại văn học;
+ Triết học: chỉ một ngành khoa học;
+ Văn hoá: chỉ những giá trị vật chất và tinh thần do con
người tạo ra;
+ In-tơ-nét: chỉ một lĩnh vực của công nghệ thông tin.
=> Đó là cơ sở đáng tin cậy để ta xác định các đơn vị đó là
thuật ngữ.

Bài tập 2/tr.64:
Hãy tra từ điển hoặc các loại tài liệu thích hợp để tìm hiểu
nghĩa của các thuật ngữ đã tìm được ở bài tập 1.
- Ngụ ngôn: thể loại văn học, dùng văn xuôi hoặc văn vần,
thường mượn chuyện loài vật để nói về việc đời nhằm dẫn
đến những kết luận về đạo lí, kinh nghiệm sống.
- Triết học: khoa học nghiên cứu về những quy luật
chung nhất của thế giới và sự nhận thức thế giới.

- Văn hoá: tổng thể nói chung những giá trị vật chất
và tinh thần do con người tạo ra trong quá trình lịch
sử.
- In-tơ-nét: hệ thống các mạng máy tính được nối với
nhau trên phạm vi toàn thế giới, tạo điều kiện cho
các dịch vụ truyền thông dữ liệu, như tìm đọc thông
tin từ xa, truyền các tệp tin, thư tín điện tử và các
nhóm thông tin.

Bài tập 3/tr.64:

Thảo luận nhóm và đưa ra
phương án của mình. Không chỉ
xác định được thuật ngữ, đại
diện nhóm còn cần nêu được căn
cứ xác định đáng tin cậy.

a. Những từ in đậm trong các câu sau là thuật ngữ:
- Trong một bài hát hay bản nhạc, phần được lặp lại nhiều lần khi trình diễn
gọi là điệp khúc.
- Trong thời đại ngày nay, con người đã biết tận dụng các nguồn năng
lượng.
- Bản đồ là hình vẽ thu nhỏ một phần hay toàn bộ bề mặt Trái Đất lên mặt
phẳng trên cơ sở toán học, trên đó các đối tượng địa lí được thể hiện bằng
các kí hiệu bản đồ.
Sở dĩ ta xác định được như vậy là dựa vào các câu có sử dụng những từ đó.
Đó là những câu có tính chất định nghĩa, thuộc về một lĩnh vực nhất định.
Trong câu, các từ điệp khúc, năng lượng, bản đồ chỉ có một nghĩa, thuộc về
chuyên môn.

b. Những từ in đậm trong các câu sau là từ ngữ thông
thường:
- Câu nói ấy lặp đi lặp lại như một điệp khúc.
- Đọc sách là một cách nạp năng lượng cho sự sống tinh thần.
- Cháu biết không tấm bản đồ của ông lúc ấy thật sự bê tắc.
Trong các câu trên, các từ điệp khúc, năng lượng, bản đồ đều
được dùng theo nghĩa chuyển. Ví dụ: "'Cháu biết không, tấm bản
đồ của ông lúc ấy thật sự bế tắc.” thì bản đồ được hiểu là sự tìm
kiếm hướng đi của cuộc đời. Các từ điệp khúc, năng lượng ở hai
câu còn lại cũng có tính chất như vậy.

Câu 1. Tìm và giải thích 5 thuật ngữ được dùng trong các bộ
môn: Toán, Ngữ văn, Khoa học tự nhiên; Lịch sử và địa lí.

Câu 2. Tìm đọc và ghi lại nghĩa của một số thuật ngữ giúp em
hiểu rõ hơn về các hiện tượng tự nhiên (ví dụ: mây, mưa, sấm
sét…)

- Mưa là một hiện tượng tự nhiên, xảy ra do sự ngưng tụ của hơi
nước trên bầu trời, dưới dạng những đám mây, khi gặp điều kiện
lạnh, tạo thành giọt nước, nặng hơn không khí, và rơi xuống mặt
đất, tạo thành cơn mưa.
- Sét hay tia sét là hiện tượng phóng điện trong khí quyển
giữa các đám mây và đất hay giữa các đám mây mang các
điện tích khác dấu đôi khi còn xuất hiện trong các trận phun
trào núi lửa hay bão bụi (cát).

- Bão là một xoáy thuận nhiệt đới được cấu trúc bởi khối khí
nóng ẩm với dòng thăng rất mạnh xung quanh mắt bão, tạo
hệ thống mây, mưa xoáy vào vùng trung tâm bão.
- Sóng thần là một loạt các đợt sóng tạo nên khi một thể
tích lớn của nước đại dương bị chuyển dịch chớp nhoáng
trên một quy mô lớn.
- Động đất hay địa chấn là sự rung chuyển trên bề mặt Trái
Đất do kết quả của sự giải phóng năng lượng bất ngờ ở lớp vỏ
Trái Đất và phát sinh ra Sóng địa chấn .

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
- Hoàn thiện các bài tập vào vở;
- Đọc trước văn bản “Nói với con”.