PHÒNG GD-ĐT HUYỆN ĐIỆN BIÊN
Môn: KHTN 9
BÀI 40. DỊCH MÃ VÀ MỐI QUAN HỆ TỪ GEN TỚI TÍNH TRẠNG

Tính trạng màu sắc ở Hoa hồng

Hoa hồng Molineux

Hoa hồng màu tím Kinda Blue Rose 

Hồng bạch trà

Hồng nhung

1. Cho đoạn DNA(gene) có trình tự Nucleotied như sau:
5'– ATG GCA CCC TAA – … 3' ( mạch bổ sung)
DNA(gene)

3'– TAC CGT GGG ATT – … 5' ( mạch gốc)Số mã

Phiên mã

- Viết trình tự Nucleotied của mRNA được phiên mã từ đoạn gene trên?
mRNA

5' – AUG GCA CCC UAA- … 3'

1. Cho đoạn DNA(gene) có trình tự Nucleotied như sau:
5'– ATG GCA CAT TAA – … 3' ( mạch bổ sung)
DNA(gene)

3' – TAC CGT GTA ATT – … 5' S ( mạch gốc)Số ố mã

Phiên mã

mRNA

5' –AUG GCA CAU UAA- 3'
Dịch mã

Protein

PHIẾU HỌC TẬP 1
Giả thiết mã di truyền là các đoạn ngắn nucleotide liền kề trên mRNA (có cùng số lượng nucleotide, kí hiệu là n)
quy. định loại amino acid tương ứng trên chuỗi polypeptide.,  hoạt động nhóm hoàn thành PHT:

a. Xác định số loại mã di truyền và số loại amino acid tương ứng tối đa có thể có với mỗi n. Hoàn thành vào
bảng 40.1 Số loại mã di truyền tương ứng với số lượng nucleotide( n) trong mã.
Số nucleotide
trong mã (n)

Liệt kê mã DT

Số loại mã
có thể có

1

4 (41)

2

?.............

3

?.............

4

256 (44)

 
 
 
 
  
  
 
 

Số loại amino
acid tối đa có thể
được mã hoá
4
?............
?...........
256

b. Nếu các tế bào có xu hướng tiết kiệm tối đa để thực hiện chức năng sinh học thì mã di
truyền gồm bao nhiêu nucleotide? Biết rằng có 20 loại amino acid cấu tạo nên protein.
……………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………….............................

PHIẾU HỌC TẬP 1

a. Xác định số loại mã di truyền và số loại amino acid tương ứng tối đa có thể có với mỗi n.
Hoàn thành vào Bảng 40.1 Số loại mã di truyền tương ứng với số lượng nucleotide(n) trong mã.
Số nucleotide trong mã (n)

Số loại mã có thể có

Số loại amino acid tối đa có thể được mã hóa

1

4 (41)

4

2

16 (42)

16

3

64 (43)

64

4

256 (44)

256

b. Có 20 loại amino acid, vậy cần có ít nhất 20 loại mã di truyền mã hóa (nếu mỗi mã di truyền

mã hóa một amino acid), vậy với số loại mã tìm được trong bảng trên thì chỉ có 64 và 256 mã
thỏa mãn.
Tuy nhiên, tế bào có xu hướng tiết kiệm tối đa nên số loại mã di truyền phù hợp là 64, tương
ứng mỗi mã di truyền có 3 nucleotied ( mã bộ ba).

Em có biết?
Năm 1961, hai nhà khoa học
là
Marshall
Warren
Nirenberg và Johannes
Heinrich Matthaei đã thiết
kế thí nghiệm để giải mã di
truyền. Thí nghiệm của họ
được tóm tắt ở Hình 40.2.

Em

Phương pháp

Chuẩn bị dịch chiết
vi khuẩn chứa tất cả
có biết?
các thành phần cần
thiết để tạo ra
protein( chỉ thiếu
mRNA).

Kết quả

Thêm một mRNA nhân
tạo chứa trình tự lặp lại
3 Nucleotide
( CCC CCC CCC).

Protein được sản xuất có
chứa một amino acid
duy nhất.( Pro- Proline)

Em

Phương pháp

Chuẩn bị dịch chiết
vi khuẩn chứa tất cả
có biết?
các thành phần cần
thiết để tạo ra
protein( chỉ thiếu
mRNA).

Kết quả

Thêm một mRNA nhân
tạo chứa trình tự lặp lại
3 Nucleotide
( UUU UUU UUU ).

Protein được sản xuất có
chứa một amino acid
duy nhất. ( PhePherylalanine)

43 = 64
mã
Di
Truyền
(codon)

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2:
Quan sát H40.1 mã di truyền (codon), hoạt động nhóm trả lời các câu hỏi sau:
Câu 1. Liệt kê tên và sản phẩm mã hoá tương ứng của.
+ Mã Di truyền kết thúc:

…………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………… …………………………………………………………………………………………

+ Mã Di truyền mở đầu

…………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………… …………………………………………………………………………………………

Câu 2. Các mã di truyền (codon) cùng nghĩa (cùng mã hóa cho một loại amino acid; các codon kết thúc) thường giống nhau về loại nucleotide tại vị trí nào của codon?
…………………………………………………………………………………………………………………………………

Câu 3. Vì sao mã di truyền (codon) lại có số lượng đa dạng, phong phú (64 mã di truyền)?
…………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………… …………………………………………………………………………………………

Codon CÙNG NGHĨA
64 mã
di
truyền
( codon)

64 mã
di
truyền
( codon)

CHỨC NĂNG CỦA MÃ DI TRUYỀN

Codon kết thúc

Codon mở đầu
Mã hoá
amino acid: Methionine

64 mã
di
truyền
( codon)

3 Mã di truyền UAA, UAG, UGA

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2:
Quan sát H40.1 mã di truyền (codon), hoạt động nhóm trả lời các câu hỏi sau:
Câu 1. Liệt kê tên và sản phẩm mã hoá tương ứng của.
+ Mã Di truyền kết thúc:

Tạo ra tín hiệu kết thúc; Không mã hóa amino acid

…………………………………………………………………………………………………………………………………

01 Mã di truyền AUG

……………………………………… …………………………………………………………………………………………

+ Mã Di truyền mở đầu

…………………………………………………………………………………………………………………………………

Tạo ra tín hiệu Mở đầu quá trình tổng hợp protein; mã hóa amino acid Methyonine (Met)

……………………………………… …………………………………………………………………………………………

Câu 2. Các mã di truyền (codon) cùng nghĩa (cùng mã hóa cho một loại amino acid; các codon kết thúc) thường giống nhau về loại nucleotide tại vị trí nào của codon?
…………………………………………………………………………………………………………………………………

Câu 3. Vì sao mã di truyền (codon) lại có số lượng đa dạng, phong phú (64 mã di truyền)?

…………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………… …………………………………………………………………………………………

Nucleotide thứ nhất (thứ 1)

Do thành phần, trình tự sắp xếp của 4 loại Nu U, C, A, G -> sự đa dạng của mã di truyền
( 64 codon)

Công cụ đánh giá kết quả thực hiện hoạt động hoàn thành phiếu học tập số 2
Tiêu chí đúng

Số
điểm

Mức 3
(8-10đ)

Mức 2
(5-7đ)

Mức 1
(0-4đ)

1). 03 Mã di truyền kết thúc UAA, UAG, UGA

3

 

 

 

- Tạo ra tín hiệu kết thúc; Không mã hóa amino acid

1

- 01 Mã di truyền mở đầu: AUG

1

- Tạo ra tín hiệu Mở đầu quá trình tổng hợp protein + 2
mã hóa amino acid: Methyonine( Met)
2). Giống ở Nucleotied thứ nhất( đầu tiên)

1

3). Do thành phần, trình tự sắp xếp của 4 loại Nu U, C, 2
A, G -> sự đa dạng của mã di truyền ( 64 codon)

64 mã di
truyền( co
don)
20
loại
amino
acid

64 mã
di
truyền
20
loại
amino
acid

CỦNG CỐ
A. Khoanh tròn vào chữa cái trước câu trả lời đúng nhất
Bài 1: Có bao nhiêu bộ ba mã hóa cho các loại acid amin?
A. 64
C. 20

B. 61
D. 4

B. Câu trắc nghiệm đúng sai. Trong mỗi ý a, b, c, d. em hãy chọn đúng hoặc sai.
Bài 2. Ở sinh vật, các tính trạng đều do gene trong tế bào quy định- thông tin di truyền về tính
trạng được mã hóa trong gene. Mặt khác gene không trực tiếp hình thành nên tính trạng mà
thông tin di truyền trong gene phải được phiên mã ra mRNA. Khi nghiên cứu về mã di truyền
hãy cho biết nhận định nào đúng, nhận định nào sai?
Đ

a. Mã di truyền là mã bộ ba; 01 mã di truyền quy định (mã hoá) 01 amino acid.

Đ

b. Có bốn loại A,U, G,C tạo 64 mã di truyền (64 codon).

s

c. Một phân tử mRNA có 1200 Nucleotied thì tương ứng sẽ có 40 codon.

S

d. Một amino acid do 1 mã di truyền mã hoá

1. Cho đoạn DNA (gene) có trình tự Nucleotied như sau:
5'– ATG GCA CAT TAA – … 3'
DNA

3' – TAC CGT GTA ATT – … 5'

( gene)
mRNA

5' –AUG GCA CAU UAA- …3'

- Viết trình tự amino acid trên chuỗi Polypeptied từ mạch mRNA đã tổng hợp từ
đoạn gene trên
Polypeptied

- Met- Ala- His-

-64 mã DTcodon
-20 loại amino
acid:
01 mã DT chỉ
mã hoá -> 01
loại
amino
acid (tính đặc
hiệu)

-64 mã DTcodon
-20 loại
amino acid:

nhiều mã di
truyền
cùng
mã hóa một
amino
aicd.
(Tính
thoái
hoá )

1. MÃ DI TRUYỀN
5' A T G X A T G T A X G A X T…3' mạch bổ sung
3' T A X G T A X A T G X T G A…5' mạch mã gốc

DNA

5' A U G X A U G U A X G A X U…3'

mRNA

Met

His

Val

Arg …

…

3 nu

3 nu

pôlipeptied 1aa

- Mã DT là mã bộ 3.
- Bộ 3 nu trên DNA (triplet), trên mRNA (codon)

Trong quần thể của loài bọ ngựa có các cá thể có màu lục,
tím, nâu, hoặc vàng ngụy trang tốt trong lá cây, cành cây
hoặc cỏ khô.