Khoa học tự
nhiên 9
Kết nối tri thức với cuộc
sống

mRNA

Polypeptide

mRNA là thành phần tham gia vào quá trình tổng
hợp chuỗi polypeptide. Quá trình đó diễn ra như
thế nào?

Bài
40

Dịch mã và mối
quan hệ từ
gene đến tính
trạng

Kết nối tri thức với cuộc
sống

Nội dung chính

I Mã di truyền là gì?

Mã di truyền quy định
II
thành phần hóa học và cấu
trúc của protein
I I I Quá trình dịch mã
Mối quan hệ giữa gene và t
IV
trạng

I
Mã di truyền
là gì?

I. Mã di truyền
Mã di truyền là mật mã sinh học dưới dạng trình tự các nucleotide,
trong đó:
là gì?
Met

Thr
Gly
Ala

Trình tự các Sao chép
nucleotide
trên gene

Trình tự các
nucleotide
trên mRNA

Quy định

Trình tự các
amino acid trên
chuỗi
polypeptide

I. Mã di truyền là gì?
Với 4 loại nucleic acid trên mRNA (A, U, G, C) sẽ tạo được
bao nhiêu bộ mã di truyền khác nhau trong các trường
hợp sau?
Mã di truyền gồm

Số bộ mã có thể
có

Số loại amino acid
tối đa có thể mã hóa

1 nucleotide

41 = 4

4

2 nucleotide

42 =
? 16

16
?

3 nucleotide

43 =
? 64

64
?

4 nucleotide

44 =? 256

256
?

I. Mã di truyền là gì?
Mã di truyền gồm

Số bộ mã có thể
có

Số loại amino acid
tối đa có thể mã hóa

1 nucleotide

41 = 4

4

2 nucleotide

42 = 16

16

3 nucleotide

43 = 64

64

4 nucleotide

44 = 256

256

Tế bào chỉ có tối đa 20 loại amino acid thì mã di truyền
nên gồm bao nhiêu nucleotide là tối ưu nhất?

I. Mã di truyền là gì?

Vị trí thứ hai

U

UUU

Mã di truyền là mã bộ ba,
mỗi mã (codon) gồm ba
nucleotide liên tiếp.

Mã kết thúc – không mã
hóa amino acid: UAA, UAG,
UGA.

UUC
UUA
UUG

Ph
e
Leu

Vị trí thứ nhất

CUU
C

A

CUC
CUA

Leu

UCU
UCC
UCA

UAU
Ser

UAC

UCG

UAG

*

UGG

Trp

G

CCU

CAU

CCC
CCA

Pro

CAC
CAA
AAU

GUC
GUA
GUG

ACC
ACA

GUU
Val

C
A

ACU

Met

U

UGC

Cy
s
*

AUU
AUA

UGU
UGA

CAG

Ile

Tyr
*

CCG

AUC

G

UAA

CUG

AUG

G

A

Thr

AAC
AAA

ACG

AAG

GCU

GA
U

GCC
GCA
GCG

Ala

His
Gln
Asn
Lys

Asp

CGU
CGC
CGA
AGU
AGC
AGA
AGG

GAA

GGA
GGG

C
A
G

Se
r

U

Ar
g

A

GGU
GGC

Glu

Ar
g

CGG

GAC
GA
G

U

C
G
U

Gly

C
A
G

Vị trí thứ ba

Mã mở đầu – mã hóa
amino acid methionine:
AUG.

U

C

I. Mã di truyền là gì?

Vị trí thứ hai

U

UUU

Đặc điểm của mã di truyền:
U

Mỗi bộ ba chỉ mã hóa
một amino acid.

Lấy ví dụ chỉ ra mã di
truyền có những đặc điểm
trên. Nhận xét các mã di
truyền đó có đặc điểm gì
giống nhau?

Ph
e
Leu

CUU
C

A

CUC
CUA

Leu

UCU
UCC
UCA

UAU
Ser

UAC

UCG

UAG

*

UGG

Trp

G

CCU

CAU

CCC
CCA

Pro

CAC
CAA
AAU

GUC
GUA
GUG

ACC
ACA

GUU
Val

C
A

ACU

Met

U

UGC

Cy
s
*

AUU
AUA

UGU
UGA

CAG

Ile

Tyr
*

CCG

AUC

G

UAA

CUG

AUG

G

A

Thr

AAC
AAA

ACG

AAG

GCU

GA
U

GCC
GCA
GCG

Ala

His
Gln
Asn
Lys

Asp

CGU
CGC
CGA
AGU
AGC
AGA
AGG

GAA

GGA
GGG

C
A
G

Se
r

U

Ar
g

A

GGU
GGC

Glu

Ar
g

CGG

GAC
GA
G

U

C
G
U

Gly

C
A
G

Vị trí thứ ba

thể
bộ ba.

Một loại amino acid có
được mã hóa bởi nhiều

UUA
UUG

Vị trí thứ nhất

được

UUC

C

I. Mã di truyền là gì?

Vị trí thứ hai

U

UUU

Đặc điểm của mã di truyền:

Một loại amino acid có
được mã hóa bởi nhiều

Mã di truyền được đọc
liên tục
và không gối
lên nhau.
Bảng mã di truyền dùng
chung cho hầu hết sinh

UUC
UUA
UUG

Ph
e
Leu

CUU
C

A

CUC
CUA

Leu

UCU
UCC
UCA

UAU
Ser

UAC

UCG

UAG

*

UGG

Trp

G

CCU

CAU

CCC
CCA

Pro

CAC
CAA
AAU

GUC
GUA
GUG

ACC
ACA

GUU
Val

C
A

ACU

Met

U

UGC

Cy
s
*

AUU
AUA

UGU
UGA

CAG

Ile

Tyr
*

CCG

AUC

G

UAA

CUG

AUG

G

A

Thr

AAC
AAA

ACG

AAG

GCU

GA
U

GCC
GCA
GCG

Ala

His
Gln
Asn
Lys

Asp

CGU
CGC
CGA
AGU
AGC
AGA
AGG

GAA

GGA
GGG

C
A
G

Se
r

U

Ar
g

A

GGU
GGC

Glu

Ar
g

CGG

GAC
GA
G

U

C
G
U

Gly

C
A
G

Vị trí thứ ba

mã

thể
bộ ba.

Mỗi bộ ba chỉ mã hóa
một amino acid.
Vị trí thứ nhất

được

U

C

II
Mã di truyền quy định
thành phần hóa học và
cấu trúc của protein

I. Mã di truyền là gì?
Trình tự mã di truyền trên gene và bản sao (mRNA) quy
định
thành phần và trình tự amino acid trên chuỗi
polypeptide, từ đó
quy định thành phần và cấu trúc của
protein.

mã
Tyr

Ser

Gly

Ser

III

Quá
trình
dịch mã

Iii. Quá trình
DỊCH MÃ
THẢO LUẬN

1. Có những thành phần nào
tham gia quá trình dịch mã?
2. Vai trò của các thành
phần đó là gì?
3. Mô tả khái quát diễn biến
quá trình dịch mã.

Iii. Quá trình DỊCH MÃ
 Tạo phức hợp tRNA - aa

tRNA

Amino acid

3'

5'
mRNA

Iii. Quá trình DỊCH MÃ
 Tạo phức hợp tRNA - aa

Phức hợp
tRNA - aa

3'

5'
mRNA

Iii. Quá trình DỊCH MÃ
 Mở đầu dịch mã

tRNA – aa
thứ hai

tRNA – aa mở đầu

Hai tiểu phần
ribosome
5'

3'
Mã mở đầu

Iii. Quá trình DỊCH
 Kéo dài chuỗi polypeptide
MÃtRNA đầu tiên
được giải phóng

5'

tRNA – aa
thứ ba

Hình thành liên kết peptide

3'
mở
đầuMã thứ
Mãba
thứ hai Mã kết thúc
MãMã
thứ
hai

Iii. Quá trình DỊCH
 Kết thúc dịch mã
MÃ

Chuỗi polypeptide

tRNA – aa cuối cùng

3'

5'
5'

Yếu tố giải phóng
liên kết

3'
Mã kết thúc

Iii. Quá trình DỊCH MÃ
Chuỗi polypeptide

3'
5'

Chuỗi polypeptide được biến đổi tạo thành protein thực hiện chức
năng.

Dịch mã là gì? Quá trình
này có vai trò gì đối với tế
bào?

IV
Mối quan hệ Giữa
gene và tính trạng

IV. Mối quan hệ giữa gene
và
tính
trạng
1. Sự
biểu hiện
của gene thành tính trạng
(1)

Gene

(2)

(3)

Tính trạng

Nêu tên và sản phẩm của quá trình (1), (2) và (3).

IV. Mối quan hệ giữa gene
và
tính
trạng
1. Sự
biểu hiện
của gene thành tính trạng
Tái bản

Gene

Phiên
mã

mRNA

Dịch
mã

Hình
thành

Polypeptide

Tính trạng

Giải thích mối quan hệ giữa gene (DNA), mRNA,
protein và tính trạng.

IV. Mối quan hệ giữa gene
và
tínhdi truyền
trạng
2. Ý nghĩa
của mối quan hệ giữa gene và tính trạng
Mọi tính trạng ở sinh vật đều có cơ sở vật chất di truyền là gene.

Lấy ví dụ các tính trạng quan sát được ở các sinh vật
trên.

IV. Mối quan hệ giữa gene
và
tínhdi truyền
trạng
2. Ý nghĩa
của mối quan hệ giữa gene và tính trạng
Sự tác động của các nhân tố bên trong tế bào hoặc của
môi trường bên ngoài lên quá trình biểu hiện gene thành tính trạng
có thể dẫn đến làm thay đổi tính trạng ở sinh vật.

Ức chế dịch mã tổng hợp ethylene
tạo giống cà chua chín chậm.

Biến đổi gene tạo màu ở cà chua

IV. Mối quan hệ giữa gene
và tính trạng
Nếu muốn thay đổi một tính trạng
ở một loài thực vật bằng các tác
nhân nhân tạo, ta có thể tác động
vào các quá trình nào?

Tái bản

Gene

Phiên
mã

mRNA

Dịch
mã

Các nhân tố bên trong

Hình
thành

Polypeptide

Tính trạng

Các nhân tố bên ngoài

CỐ
LÊN!

Bộ ba nào sau đây mã hóa cho một
amino acid?
UAG.

…
UGA.
UGG.

Thành
CÂU HỎI:phần nào sau đây đóng vai trò chính
tổng hợp chuỗi polypeptide trong quá trình
dịch mã?

…

tRNA.
Ribosome.
DNA.

Amino acid methionine - mở đầu quá
trình
tổng hợp protein được mã hóa bởi bộ ba
nào sau đây?
AGU.

…
AGC.
AUG.

Trong quá trình dịch mã,
phân tử này có vai trò gì?

…

Quy định trình tự amino acid.
Vận chuyển các amino acid.
Cấu thành nên ribosome.

Yếu tố nào quan trọng nhất
quyết định nên tính trạng
của sinh vật?

…

Gene.
mRNA.
Protein.

CẢm ơn các
em!
Hãy tham gia khóa học tại olm.vn
và theo dõi kênh Học trực tuyến
OLM