Tiết …THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:

PHÒ GIÁ VỀ KINH
(Tụng giá hoàn kinh sư)
- Trần Quang Khải -

KHỞI ĐỘNG

Lắng nghe ca khúc ca khúc “Giai điệu tổ quốc” của nhạc sĩ Trần Tiến, do ca sĩ
Trọng Tấn thể hiện và cho biết ca khúc viết về nội dung gì; ca khúc khơi lên và
bồi đắp cho em những cảm xúc như thế nào?

Hình thành
kiến thức

I. ĐỌC, TÌM HIỂU CHUNG
? Giới thiệu về tác giả Trần Quang Khải.

1. TÁC GIẢ
Trần Quang Khải là con trai thứ ba của vua Trần
Thái Tông, dưới triều Trần Nhân Tông được
phong thượng tướng.
Ông là người văn võ song toàn, có công lớn trong 2
cuộc kháng chiến chống Mông Nguyên đặc biệt là
hai trận Hàm Tử và Chương Dương…

2. Văn
bản

a. Đọc, từ khó
Hướng dẫn cách đọc: Đọc rõ ràng, chú ý
những từ ngữ là địa danh, giọng điệu phấn
chấn, hào hùng, chắc, khoẻ. Ngắt nhịp 2/3.

Phiên âm:
Đoạt sáo Chương Dương độ
Cầm Hồ Hàm Tử quan
Thái Bình tu trí lực
Vạn cổ thử giang san

2. Tác phẩm

Dịch thơ:
Chương Dương cướp giáo giặc
Hàm Tử bắt quân thù
Thái bình nên gắng sức
Non nước ấy ngàn thu

Chương Dương: Bến sông nằm ở
hữu ngạn sông Hồng, thuộc
Thường Tín, Hà Nội.

Hàm Tử: Địa danh nằm ở tả
ngạn sông Hồng, thuộc Hưng
Yên.

2. Văn
bản

b. Tìm hiểu chung
Nêu hoàn cảnh sáng tác, chữ viết, thể thơđặc điểm nhận diện thể thơ, chủ đề và bố
cục của bài thơ.

b. Tìm hiểu chung:
Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ Phò giá về kinh được Trần Quang Khải
viết khi đi đón Thái Thượng Hoàng Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân
Tông về Thăng Long ngay sau chiến thắng Hàm Tử, Chương Dương và
giải phóng kinh đô Thăng Long (1285).
Chữ viết: chữ Hán
Thể loại: Ngũ ngôn tứ tuyệt Đường luật.
4 câu / 1 bài
5 tiếng / câu
- Gieo vần: Chữ cuối câu 2,4.
=> Là một thể thơ cô đúc.
- Chủ đề: Bài thơ thể hiện hào khí chiến thắng và khát vọng hoà bình của
dân tộc ta ở thời đại nhà Trần.

BỐ CỤC: 2 phần

2 câu đầu: Chiến thắng hào hùng
của dân tộc
2 câu cuối: Khát vọng thái bình
thịnh trị của dân tộc ta.

II. ĐỌC, HIỂU CHI TIẾT

1. Chiến thắng hào hùng của dân tộc (2 câu đầu).

Đoạt sáo Chương Dương độ
Cầm Hồ Hàm Tử quan

Nhóm 1. Hai câu đầu tác giả nhắc đến những
chiến thắng ở 2 địa danh Chương Dương,
Hàm tử. Em có nhận xét gì về trật tự của các
địa danh? Dụng ý của tác giả ở đây là gì?

Nhóm 2. Nhận xét cách sử dụng từ ngữ,
giọng điệu ở hai câu đầu và nêu tác dụng của
chúng (hai câu thơ sử dụng những từ ngữ nào
ấn tượng, có biện pháp nghệ thuật gì,…)?Qua
đó, giúp em hình dung ntn về sức mạnh dân
tộc? Từ cách biểu ý ở 2 câu đầu, nhà thơ bộc
lộ tình cảm gì?

1. Chiến thắng hào hùng của dân tộc (2 câu đầu).
Đoạt sáo Chương Dương độ
Cầm Hồ Hàm Tử quan
Chiến thắng ở 2 địa danh Chương Dương, Hàm tử
NT: Dùng các động từ mạnh: “Đoạt, cầm”, kết hợp với lối đảo
ngữ; Giọng điệu khoẻ khoắn, phấn chấn, tự hào được tạo nên từ
nhịp thơ 2/3 chắc nịch.

1. Chiến thắng hào hùng của dân tộc (2 câu đầu).
Đoạt sáo Chương Dương độ
Cầm Hồ Hàm Tử quan

Tâm trạng mừng vui, hân hoan chiến thắng của vị
tướng đầy mưu lược, góp công tổ chức, chỉ huy tạo
nên những chiến công vang dội.

2. Khát vọng thái bình thịnh trị của dân tộc ta (2 câu cuối).

Thái Bình tu trí lực
Vạn cổ thử giang san

Khát vọng thái bình thịnh trị của dân tộc ta (2 câu cuối)
Nội dung thể hiện trong hai câu cuối khác 2 câu đầu ........................................
như thế nào?
........................................
Tác giả muốn gửi gắm điều gì qua 2 câu thơ cuối? ........................................
.......................................
Nhận xét âm điệu hai câu cuối so với hai câu đầu? ........................................
........................................
Bài thơ “Phò giá về kinh” mang âm hưởng của “Hào ........................................
khí Đông A” đời Trần? Em hiểu thêm gì về “Hào ........................................
khí Đông A”?

2. Khát vọng thái bình thịnh trị của dân tộc ta (2 câu cuối).
Thái Bình tu trí lực
Vạn cổ thử giang san

+ Bày tỏ lời động viên, xây dựng, phát triển đất nước trong hoà
bình.
+ Niềm tin sắt đá và sự bền vững muôn đời của đất nước.
+ Khẳng định đó cũng là phương châm, chiến lược lâu dài, kế
sách giữ nước và dựng nước của cha ông ta

2. Khát vọng thái bình thịnh trị của dân tộc ta (2 câu cuối).
Thái Bình tu trí lực
Vạn cổ thử giang san
Giọng điệu: sâu lắng, cảm xúc, thể hiện khát vọng chân thành,
mãnh liệt từ tận đáy lòng của vị tướng.
Bài thơ thể hiện hào khí Đông A của quân dân, tướng
lĩnh đời Trần. Ý thơ trong sáng, giản dị, minh bạch, xuất
phát từ đáy lòng, từ trái tim yêu nước và hùng khí của
của quân dân nhà Trần.

TỔNG KẾT

III. TỔNG KẾT
- Nét đặc sắc về nghệ thuật
của bài thơ?
- Nêu ý nghĩa của bài thơ?
Qua tác phẩm, em rút ra
thông điệp gì cho bản thân?

1. Nghệ
thuật

Thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt cô đọng, hàm
súc.
Nhịp thơ 2/3.
Hình thức diễn đạt cô đúc, dồn nén cảm
xúc vào bên trong tư tưởng.
Giọng điệu sảng khoái, hân hoan, tự hào.

2. Nội
dung

Hào khí chiến thắng và khát vọng xây dựng đất
nước thái bình, thịnh trị của dân tộc ta ở thời đại
nhà Trần.
Thể hiện lòng yêu nước, niềm tự hào tự tôn dân
tộc.
Bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào về những
chiến công lừng lẫy của dân tộc trong lịch sử
chống giặc ngoại xâm, khơi dậy niềm yêu chuộng
và khát vọng giữ gìn và bảo vệ hoà bình.

Luyện tập

Câu 1. Phò giá về kinh là tác phẩm do ai sáng
tác?
A. Lý Thường Kiệt
B. Phan Bội Châu
C. Trần Quang Khải
D. Trần Nhân Tông

C

Câu 2. Tác phẩm được viết theo thể loại nào?
A. Thơ thất ngôn tứ tuyệt
B. Thất ngôn bát cú
C. Ngũ ngôn tứ tuyệt
D. Ngũ ngôn

C

Câu 3. Bài thơ Phò giá về kinh được sáng tác trong
hoàn cảnh nào?
A. Lúc tác giả đi đón Thái thượng hoàng Trần Thánh Tông và
vua Trần Nhân Tông về Thăng Long sau chiến thắng Hàm Tử,
Chương Dương.
B. Lúc tác giả đi đón Thái thượng hoàng Trần Thánh Tông và
vua Trần Nhân Tông về Thăng Long sau chiến thắng Hàm Tử.
C. Lúc tác giả đi đón Thái thượng hoàng Trần Thánh Tông về
Thăng Long sau chiến thắng Hàm Tử, Chương Dương.
D. Lúc tác giả đi đón vua Trần Nhân Tông về Thăng Long sau
chiến thắng Hàm Tử, Chương Dương, đúng hay sai?

…
…

Câu 4. Hai câu thơ đầu bài thơ diễn tả điều gì?
A. Nói về hào khí chiến thắng của dân tộc trong cuộc chiến chống MôngNguyên xâm lược.
B. Chiến thắng quan trọng để giải phóng kinh đô Thăng Long, góp công vào
bảo vệ độc lập dân tộc.
C. Chiến thắng quan trọng có công sức của tác giả: chiến thắng ở Chương
Dương và Hàm Tử.
D. Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mông- Nguyên xâm lược của nhà Trần.

A

Câu 5. Dòng nào không nói lên nội dung của hai câu thơ cuối
trong bài Phò giá về kinh?
A. Khát vọng muôn đời thái bình, độc lập
B. Lời khích lệ xây dựng đất nước trong cảnh thái bình
C. Khẳng định sự bền vững, hưng thịnh của đất nước
D. Mong muốn tiếp tục thắng lợi.

D

Câu 6. Dòng nào nhận xét không đúng về nghệ thuật của bài thơ?
A. Thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt cô đọng, hàm súc.
B. Nhịp thơ 4/3 nhịp nhàng
C. Hình thức diễn đạt cô đúc, dồn nén cảm xúc vào bên trong tư
tưởng.
D. Giọng điệu sảng khoái, hân hoan, tự hào.

B

Nhiệm vụ 2: So sánh để chỉ ra
điểm tương đồng về nội dung và
hình thức nghệ thuật của hai bài
thơ “Phò giá về kinh” và “Nam
quốc sơn hà”.

So sánh để chỉ ra điểm tương đồng về nội dung và hình thức nghệ thuật của
hai bài thơ “Phò giá về kinh” và “Nam quốc sơn hà”.
 
Cả hai bài thơ đều thể hiện khí phách kiên cường, tinh thần độc
 
lập tự chủ, ý chí quyết tâm chống giặc ngoại xâm cũng như khát
 
vọng hòa bình của dân tộc.
Về
nội - Bài thơ “Sông núi nước Nam” khẳng định chủ quyền dân tộc; ý
dung
chí đánh giặc.
- Bài thơ “Phò giá về kinh” tự hào về những chiến thắng lẫy lừng
trước quân xâm lược; khát vọng hòa bình, xây dựng đất nước.
- Đều được viết bằng chữ Hán, đều thuộc thể thơ tứ tuyệt Đường
 
 
luật.
Về nghệ - Đều ngắn gọn, súc tích mà mạnh mẽ, cô đúc mà thâm trầm.
- Cảm xúc hoà trong ý tưởng, được thể hiện qua ý tưởng
thuật

VẬN DỤNG

Từ văn bản, viết đoạn văn nghị luận xã hội (khoảng 10-12
dòng) nêu suy nghĩ về trách nhiệm của thế hệ trẻ với dân
tộc, đất nước mình.

Rubrics: Đánh giá đoạn văn
Tiêu chí
Mô tả tiêu chí
Hình thức - Đảm bảo hình thức và dung lượng của đoạn văn (10-12 dòng )
- Không đảm bảo yêu cầu về hình thức và dung lượng
của đoạn văn.
Nội dung - Nêu được quan điểm của HS về trách nhiệm của thế hệ trẻ với dân tộc,
đất nước mình.
Nêu được suy nghĩ đúng đắn, tích cực về trách nhiệm của thế hệ trẻ với
dân tộc, đất nước mình.
Nêu được dẫn chứng tiêu biểu để chứng minh cho vấn đề bàn luận: trách
nhiệm của thế hệ trẻ với dân tộc, đất nước mình.
Khẳng định cảm xúc, nhận thức của người viết.
Diễn đạt Diễn đạt trôi chảy, văn viết có giọng điệu.
Sáng tạo Có sự sáng tạo trong cách dùng từ, đặt câu.
Trình bày Trình bày sạch đẹp, chữ đúng chính tả.

Điểm
0,5
0,0
1,0
4,0
2,0
1,0
0,5
0,5
0,5

Đoạn văn tham khảo:
“Chúng tôi đã đi không tiếc đời mình
Tuổi hai mươi làm sao không tiếc?
Nhưng ai cũng tiếc tuổi hai mươi thì còn chi Tổ Quốc?
                                   (Trường ca “Những người đi tới biển” – Thanh Thảo)
Những câu thơ trên của Thanh Thảo đã thể hiện lí tưởng cao đẹp của thế hệ
trẻ thời chống Mĩ cứu nước. Qua đó tác giả nhắc nhở thế hệ trẻ chúng ta hôm
nay: Bất cứ thời đại nào, mỗi con người chúng ta nhất là thế hệ thanh niên
cũng luôn phải ý thức vai trò trách nhiệm của mình đối với đất nước. Trước
tiên thế hệ trẻ phải xác định tư tưởng, tình cảm, lí tưởng sống của mình:

Đoạn văn tham khảo: …yêu quê hương đất nước, tự hào tự tôn dân tộc, có
ý thức bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của dân tộc; lao động, học tập để khẳng
định bản lĩnh, tài năng cá nhân và phục vụ cống hiến cho đất nước, sẵn sàng
có mặt khi Tổ Quốc cần. Thời đại ngày nay, xu thế toàn cầu là xu thế hội
nhập, khoa học kĩ thuật phát triển với tốc độ cao, vậy thế hệ trẻ cần phải học
tập tích lũy tri thức để góp phần phát triển đất nước theo kịp thời đại, hội
nhập với xu thế phát triển chung của quốc tế. Bên cạnh đó, phải rèn luyện
sức khỏe để có khả năng cống hiến và bảo vệ đất nước. Đồng thời thanh niên
cũng cần  quan tâm theo dõi đến tình hình chung của đất nước, tỉnh táo trước
hành động của mình không bị kẻ xấu lợi dụng.

Đoạn văn tham khảo: …Về vấn đề chủ quyền biển đảo, thanh niên cần
hưởng ứng và tích cực các diễn đàn hợp pháp trên các phương tiện thông
tin đại chúng, trên Internet, khẳng định chủ quyền biển đảo của Việt Nam
trên các diễn đàn, đồng thời kịch liệt lên án và đấu tranh tham gia ngăn
chặn các hành vi vi phạm xâm phạm chủ quyền biển, hải đảo thiêng liêng
của Tổ Quốc, phải luôn có “trái tim nóng, cái đầu lạnh”. Như vậy, xây
dựng và bảo vệ tổ quốc là trách nhiệm thiêng liêng của thanh niên nói
riêng và của mỗi con  người Việt Nam nói chung