Tại sao khi trong cốc không có nước thì ta không thể
nhìn thấy đồng xu (hình a), còn nếu vẫn giữ nguyên vị
trí đặt mắt và cốc nhưng rót nước vào cốc thì ta lại

Hình ảnh đồng xu mà ta quan sát được khi đổ
nước vào
cốc được tạo ra từ một hiện tượng quang học
gọi là hiện tượng
khúc xạ ánh sáng. Để có thể đưa ra lời giải
thích chính xác và
làm thế nào để chế tạo được mô hình Lăng
Kính để quan sát
hiện tượng khúc xạ ánh sáng chúng ta cùng
tìm hiểu bài học
ngày hôm nay.

I. HIỆN TƯỢNG
KHÚC XẠ ÁNH
SÁNG

Thí
Nghiệm 1
Chuẩn bị:
Một bảng thí nghiệm có gắn
tấm nhựa in vòng tròn chia độ
Một bản bán trụ bằng thuỷ
tinh
(ĐÈN LAZER)

I. Hiện tượng khúc xạ ánh
sáng

I. Hiện tượng khúc xạ ánh
sáng
Thí
Nghiệm 1

Tiến Hành

Bố trí thí nghiệm như hình
Chiếu tia tới SI, với I là tâm
bản bán trụ
Quan sát đường đi tia sáng

I. Hiện tượng khúc xạ ánh
sáng

Chùm sáng truyền từ
không khí vào thủy
tinh bị gãy khúc (lệch
khỏi phương truyền)
tại đâu?

I. Hiện tượng khúc xạ ánh
sáng
Kết
quả
Chùm sáng truyền từ không khí vào
thủy tinh bị gãy khúc (lệch khỏi phương
truyền) tại mặt phân cách giữa không
khí và bản bán trụ bằng thủy tinh

I. Hiện tượng khúc xạ ánh
sáng

Tia laser bị gãy tại mặt phân cách
giữa không khí và lăng kính.

Ống hút bị gãy tại mặt phân cách
giữa không khí và chất lỏng.

Hiện tượng khúc xạ ánh sáng là
gì?

I. Hiện tượng khúc xạ ánh
sáng

Hiện tượng khúc xạ ánh sáng là hiện tượng
tia sáng bị gãy khúc (bị lệch khỏi phương truyền
ban đầu) tại mặt phân cách giữa hai môi trường
trong suốt này sang môi trường trong suốt khác

Hiện tượng nào sau đây liên
quan đến sự khúc xạ ánh
sáng?

Tia sáng mặt trời bị hắt trởlại môi
trường cũ khi gặp mặt nước

Tia sáng mặt trời bị lệch khỏi phương truyền
ban đầu khi đi từ không khí vào nước.

Tia sáng mặt trời bị lệch khỏi phương truyền ban
đầu khi đi từ không khí vào nước.

I. Hiện tượng khúc xạ ánh
sáng
N

PQ: mặt phân cách giữa 2 môi trường

S

SI: tia tới
I: điểm tới

i

P

IR: tia khúc xạ

Không khí
Nước

Q NN': pháp tuyến tại điểm tới I

I

i = : góc tới
r

N'

I' = : góc khúc xạ

R

Sơ Đồ Đường Đi Của Tia Sáng Từ Không Khí
Vào Nước.

Mặt phẳng chứa tia tới và pháp
tuyến được gọi là mặt phẳng tới.

Một tia sáng truyền
tới mặt nước tạo ra
một tia phản xạ và
một tia khúc xạ.
Người vẽ đã quên và
ghi lại chiều truyền
của các tia sáng này
trong Hình 5.3. Hãy
vẽ vào vở và bổ sung

S1

S2

Không khí

I

Nước

S3

S1

S2

Không khí

I

Nước

S3

II. ĐỊNH LUẬT
KHÚC XẠ ÁNH
SÁNG

Thí
Nghiệm 2
Chuẩn bị:

Một bảng thí nghiệm có gắn
tấm nhựa in vòng tròn chia độ
Một bản bán trụ bằng thuỷ
tinh
N

II. Định luật khúc xạ ánh
sáng

Thí
Nghiệm 2
Tiến Hành

Bố trí thí nghiệm như hình
Chiếu tia tới SI (với I là tâm
bản bán trụ) với góc tới lần
lượt là 0°, 20°, 40°,60°,80°.
Đọc giá trị góc khúc xạ tương ứng

II. Định luật khúc xạ ánh
sáng

PHIẾU HỌC
TẬP

Tia khúc xạ nằm ở phía nào của pháp tuyến so với tia tới?
Hoàn thành bảng sau
Góc tới i

0°

20°

40°

60°

80°

Góc khúc xạ r

0

13°

25°

35°

41°

?

?

?

?

?

sini/sinr

So sánh độ lớn góc tới và góc khúc xạ.
Nhận xét về tỉ số

khi góc tới i thay đổi.

PHIẾU HỌC
TẬP
Tia khúc xạ nằm phía bên kia pháp tuyến so
với tia tới.

Góc tới i

0°

20°

40°

60°

80°

Góc khúc xạ r

0°

13°

25°

35°

41°

1,52

1,52

1,51

1,50

sini/sinr

Bảng kết quả thí nghiệm tìm hiểu định luật khúc xạ ánh sáng

Độ lớn góc tới lớn hơn độ lớn góc khúc xạ

Khi góc tới i tăng (hoặc giảm) thì góc khúc xạ r cũng tăng
(hoặc giảm) theo nhưng tỉ số luôn không đổi.

Thí
Nghiệm 3
Chuẩn bị:

Bản bán trụ bằng thuỷ tinh
Tấm xốp có gắn bảng chia độ
Bốn chiếc đinh ghim
Một tấm nhựa phẳng.

II. Định luật khúc xạ ánh
sáng

Thí
Nghiệm 3

II. Định luật khúc xạ ánh
sáng

Tiến Hành

Bố trí thí nghiệm như hình
Cắm đinh ghim tại O và A để
xác định pháp tuyến OA
Cắm đinh ghim ở B để xác định tia tới là BO
Đặt mắt để nhìn vào mặt phẳng của bản bán trụ sao cho đầu mũ
đinh ghim ở O che khuất ảnh đầu mũ đinh ghim ở B.

Thí
Nghiệm 3

II. Định luật khúc xạ ánh
sáng

Tiến Hành

Cắm đinh ghim ở C trên đường truyền sáng từ O tới mắt sao
cho đầu mũ đinh ghim ở C che khuất ảnh đầu đinh ghim ở B
và O. Khi đó tia khúc xạ sẽ là tia OC
Bỏ bản bán trụ thuỷ tinh ra, dùng
tấm nhựa phẳng để kiểm tra các
tia BO, OA, OC có đồng phẳng
hay không?

II. Định luật khúc xạ ánh
sáng

Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới và ở bên kia pháp
tuyến so với tia sáng tới.
Đối với hai môi trường trong suốt nhất định,
tỉ số giữa sin góc tới (sin i) và sin góc khúc xạ
(sin r) là một hằng số.

= hằng số

Hình 5.5 mô tả hiện
tượng khúc xạ khi tia
sáng truyền từ môi
trường nước ra không
khí. Chỉ ra điểm tới,
tia tới, tia khúc xạ, vẽ
pháp tuyến tại điểm
tới. So sánh độ lớn
của góc khúc xạ và

M

Tia tới AB
Điểm tới B
Pháp tuyến MN
Tia khúc xạ BC

N
Độ lớn góc khúc xạ lớn hơn độ lớn góc tới

Tại sao khi trong cốc không có nước thì ta không thể nhìn
thấy đồng xu còn nếu vẫn giữ nguyên vị trí đặt mắt và
cốc nhưng rót nước vào cốc thì ta lại nhìn thấy đồng xu?

Khi không có nước
trong cốc, tia sáng
truyền đi theo đường
thẳng nên ánh sáng
từ đồng xu đến mắt
người bị thành cốc
chắn

Xây dựng bản thiết kế mô hình Lăng
kính trên giấy chỉ ra các yếu tố sau:
- Xác chiều dài các các cạnh bên, đáy
tam giác
- Xác định góc ở đáy, góc ở đỉnh
- Vật liệu làm mô hình Lăng Kính

- Trình bày, giải thích và bảo vệ bản thiết kế theo các tiêu chí đề ra.
- Phân công công việc, lên kế hoạch chế tạo và thử nghiệm.
Phiếu 4:
PHƯƠNG ÁN LÀM LĂNG KÍNH
Nhóm: ……………………………………..
Bản mô tả phương án:
…………………………………………………………………………………………
Nguyên liệu và các dụng cụ được sử dụng:
Nguyên liệu
Dụng cụ
…………………………………………. …………………………………………..
Bản vẽ chi tiết phương án:
………………………………………………………………………………………….
Phân công nhiệm vụ các thành viên trong nhóm
…………………………………………………………………………………………

Bước 1: Đo đạc các kích thước và góc tấm
kính nhựa của lăng kính
Bước 2: Cắt và ghép các mặt của lăng kính
bằng kính nhựa hoặc acrylic
Bước 3: Sử dụng đèn laser hoặc nguồn
sáng để quan sát hiện tượng khúc xạ ánh
sáng qua lăng kính. Ghi lại các góc tới và
góc khúc xạ
Bước 4: Trang trí lăng kính với màu sắc và
hình vẽ minh họa

NHIỆM VỤ
- Các nhóm thực hiện theo kế hoạch đã được xây
dựng để làm mô
hình Lăng kính theo các tiêu chí
- Trong quá trình chế tạo các nhóm đồng thời thử
nghiệm sản phẩm.
- Mỗi nhóm có một sản phẩm là một mô hình
Lăng kính đã được hoàn thiện
và thử nghiệm.

chỉnh

Chia sẻ, thảo luận, điều

- Đại diện các nhóm trình bày sản phẩm trước
lớp và tiến hành thảo luận, chia sẻ.
- Các nhóm trình diễn sản phẩm trước lớp
sản phẩm thử nghiệm để đánh giá khả năng
quay ổn định
- Đánh giá sản phẩm dựa trên các tiêu chí đã đề

Tiêu chí

Khá

Tốt
(8-10 ðiểm)

(6,5-<8
ðiểm)

Trung bình Cần ðiều
chỉnh
(5-<6,5
ðiểm) (0-<5 ðiểm)

Ðánh giá chung cho sản phẩm
Hiệu
quả

đáp Không đáp
Mang lại Có
hiệu Chỉ
hiệu quả quả nhưng ứng được ứng được
cao
chưa cao. 1 phần
yêu cầu

Tính
chính
xác

Cao

Tính
sáng
tạo
 

Sản phẩm
có
ý
Sản phẩm
tưởng
có
sự
sáng tạo
sáng tạo
nhưng
tốt
chưa hoàn
thiện.

Có
Thẩm mỹ thẩm

khá

trung
bình.

Chưa
chính xác.

Sản phẩm
chỉ
cải
tiến một
phần.

Sản phẩm
không có
ý
tưởng
sáng tạo.

Có
tính Chỉ
đạt
tính
Cần
phải
thẩm mỹ được yêu
mỹ
điều chỉnh
nhưng
cầu
cơ

NHÓM 1

NHÓM 2

NHÓM 3

NHÓM 4

CỦNG CỐ

Câu 1: Hiện tượng khúc xạ ánh sáng là
hiện tượng tia sáng tới khi gặp mặt phân
cách giữa hai môi trường:
A. bị hắt trở lại môi trường cũ.
B.

bị hấp thụ hoàn toàn và không truyền đi vào môi trườn
trong suốt thứ hai.

C.
D.

tiếp tục đi thẳng vào môi trường trong suốt thứ hai.

bị gãy khúc tại mặt phân cách giữa hai môi
trường và đi vào môi trường trong suốt thứ hai.

Câu 2: Trong trường hợp nào dưới đây tia
sáng truyền tới mắt là tia khúc xạ?
A.

Khi ta ngắm một bông hoa trước mắt.

B.

Khi ta soi gương.

C.

Khi ta quan sát con cá vàng đang bơi trong bể

D.

Khi ta xem chiếu bóng.

Tia sáng truyền từ môi trường trong suốt này sang môi trường trong suốt
khác bị gãy khúc tại mặt phân cách giữa hai môi trường

Câu 3: Trong hiện tượng khúc xạ ánh
sáng, góc khúc xạ r là góc tạo bởi:
A.
tia khúc xạ và pháp
tuyến tại điểm tới.

C.
tia khúc xạ và mặt
phân cách.

B.
tia khúc xạ và tia tới

D.
tia khúc xạ và điểm tới

Câu 4: Chiếu tia tới SI từ không khí tới
mặt phân cách với thuỷ tinh. Trong các
tia đã cho ở hình vẽ, tia nào là tia khúc
xạ?
A. Tia 1
B.

Tia 3

C.

Tia 4

D.

Tia 2

Câu 5: Theo định luật khúc xạ thì:
A.

góc khúc xạ bao giờ cũng khác 0.

B.

góc tới tăng bao nhiêu lần thì góc khúc xạ
tăng bấy nhiêu lần.

C. tia khúc xạ và tia tới nằm trong cùng một mặt phẳng.
D.

góc tới luôn luôn lớn hơn góc khúc xạ.

Câu 6: Khi ta tăng góc tới, góc khúc xạ biến
đổi như thế nào?
B.
A.
Góc tới tăng, góc
khúc xạ giảm.

C.
Góc tới tăng, góc
khúc xạ không đổi.

Góc tới tăng, góc
khúc xạ tăng.

D.
Góc tới tăng, góc khúc
xạ tăng hoặc giảm

Câu 7: Ta có tia tới và tia khúc xạ trùng
nhau khi
A.
góc tới bằng 0

C.
góc tới lớn hơn góc
khúc xạ

B.
góc tới bằng góc
khúc xạ

D.
góc tới nhỏ hơn góc
khúc xạ

N

Câu 8: Biết

S

PQ là mặt
phân cách

P

S

Không khí
Nước

N'

khí và

N

điểm tới, SI

tuyến.

P

Không khí

P

I

Không khí
Nước

S

N'

Hình 3

Q

I

Nước

R

N'

Hình 1

nước, I là

IN là pháp

Q

I

giữa không

là tia tới,

N

R

Hình 2
N

R

S

Q

P

I

Không khí
Nước

R

N'

Hình 4

Q

Câu 8:
N

𝑛2
sin 𝑖
𝑛21 =
=
𝑛1 sin 𝑟

S

P

Không khí
Nước

Q

I
N'

Hình 1 Đúng

n1 = 1,00293

n2 = 1,333

n2 > n1 → sin i > sin r → i > r
R

Góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới

n21 > 1 – góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới

Câu 8:
N

S

P

Không khí
Nước

Q

I

N'

Hình 2 Sai

R

Khi truyền từ môi trường trong
suốt này sang môi trường trong
suốt khác, tia sáng có thế bị
khúc xạ (bị lệch khỏi phương
truyền ban đầu) tại mặt phân
cách giữa hai môi trường.