NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG CÁC
EM ĐẾN VỚI BÀI HỌC MỚI!

HOẠT ĐỘNG NHÓM

KHỞI ĐỘNG

Tại sao khi trong cốc không có nước thì ta không thể nhìn thấy
đồng xu (hình a), còn nếu vẫn giữ nguyên vị trí đặt mắt và cốc
nhưng rót nước vào cốc thì ta lại nhìn thấy đồng xu (hình b)?
Trả lời:
Ánh sáng bị nước bẻ cong.
Nước nâng đồng xu lên đến vị
trí mà mắt người có thể quan
sát được.

CHƯƠNG 2. ÁNH SÁNG

BÀI 5:KHÚC XẠ ÁNH SÁNG

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. Hiện tượng khúc xạ ánh sáng

II. Định luật khúc xạ ánh sáng

III. Chiết suất của môi trường

I

HIỆN TƯỢNG
KHÚC XẠ ÁNH SÁNG

Thí nghiệm 1: Tìm hiểu hiện tượng khúc xạ ánh sáng
Chuẩn bị:

Đèn 12 V – 21 W có khe cài bản chắn sáng

Một bản bán trụ
bằng thuỷ tinh
Nguồn điện (biến áp nguồn).

Một bảng thí nghiệm có gắn tấm nhựa in vòng tròn chia độ

Tiến hành:
• Chiếu một chùm sáng tới SI (điểm tới
I là tâm của bản bán trụ).
• Quan sát đường đi của chùm sáng.

Video hiện tượng khúc ánh sáng

Hình 5.1. Bố trí thí nghiệm
hiện tượng khúc xạ ánh sáng

Yêu cầu:
Trả lời câu hỏi: Chùm sáng truyền từ không khí vào thủy tinh bị gãy
khúc (lệch khỏi phương truyền) tại đâu?
Trả lời:
Nhận xét về đường truyền tia sáng:
tia sáng bị gãy khúc tại mặt phân
cách giữa thủy tinh và không khí.

Từ hoạt động trên, em hãy rút ra tổng kết về đường đi của
chùm tia sáng khi qua mặt phân cách.

KẾT LUẬN
Tia sáng truyền từ không khí sang thủy tinh thì bị gãy khúc tại mặt
phân cách giữa hai môi trường.

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Không khí
S

Câu hỏi 1 (SGK – tr26)

S2

1

Một tia sáng truyền tới mặt nước tạo

I

ra một tia phản xạ và một tia khúc xạ
(hình 5.3). Hãy vẽ vào vở và bổ sung
chiều mũi tên của các tia sáng.

S3
Nước

Hình 5.3

Trả lời:
Không khí

Theo định luật khúc xạ ánh sáng:
Tia tới và tia khúc xạ nằm ở hai

I

bên pháp tuyến, vậy tia tới là S2I và
S3

tia khúc xạ là IS3; IS1 là tia phản xạ.
Nước

Em hãy rút ra kết luận nội dung
hiện tượng khúc xạ ánh sáng.

S2

S
1

KẾT LUẬN
Hiện tượng khúc xạ ánh sáng là hiện
tượng tia sáng bị gãy khúc xảy ra tại
mặt phân cách khi ánh sáng truyền từ
môi trường trong suốt này sang môi
trường trong suốt khác.

II

ĐỊNH LUẬT KHÚC XẠ
ÁNH SÁNG

HOẠT ĐỘNG NHÓM

NHÓM
1,2,3

NHÓM
4,5,6

TRẠM 1

TRẠM 2

TRẠM 1
Chuẩn bị:

Đèn 12 V – 21 W có khe cài bản chắn sáng

Một bản bán trụ
bằng thuỷ tinh
Nguồn điện (biến áp nguồn).

Một bảng thí nghiệm có gắn tấm nhựa in vòng tròn chia độ

Cách tiến hành:
• Bố trí thí nghiệm tương tự như hình 5.1.
• Chiếu tia sáng tới mặt phân cách tại
điểm tới I (tâm của đường tròn chia độ)
lần lượt với góc tới 00, 200, 400, 600, 800.
• Đọc giá trị góc khúc xạ tương ứng, tính
tỉ số sini/sinr và hoàn thành Bảng kết
quả thí nghiệm.

Góc tới i

Góc khúc

Tỉ số

xạ r

sini/sinr

00

 

 

200

 

 

400

 

 

600

 

 

800

 

 

Yêu cầu:
1. So sánh độ lớn của góc tới i và góc khúc xạ r.
2. Trả lời câu hỏi: Tia khúc xạ nằm ở phía nào của
pháp tuyến so với tia tới?
3. Nhận xét tỉ số sini/sinr.
Nhận xét:
1. Góc tới i lớn hơn góc khúc xạ r.
2. Trả lời câu hỏi: Tia khúc xạ nằm ở bên kia pháp tuyến.
3. Tỉ số sini/sinr gần như không đổi.

TRẠM 2
Chuẩn bị:

TRẠM 2
Tiến hành:
• Bố trí thí nghiệm như Hình 5.4.
• Cắm các đinh ghim tại O và A để xác định
pháp tuyến OA.
• Cắm đinh ghim ở B để xác định tia tới là BO.
• Đặt mắt để nhìn vào mặt phẳng của bản bán
trụ sao cho đầu mũ đinh ghim ở O che khuất
ảnh đầu mũ đinh ghim ở B.

TRẠM 2
• Cắm đinh ghim ở C trên đường truyền sáng từ O tới mắt sao cho đầu mũ đinh
ghim ở C che khuất ảnh đầu đinh ghim ở B và O. Khi đó tia khúc xạ sẽ là tia OC.
• Bỏ bản bán trụ thủy tinh ra, dùng tấm nhựa phẳng để kiểm tra các tia BO, OA,
OC có đồng phẳng hay không?

TRẠM 2
Yêu cầu:
Kết quả thí nghiệm cho thấy tia khúc xạ nằm
trong mặt phẳng nào?
Nhận xét:

Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng chứa tia tới.

Từ hoạt động trên, em hãy rút ra tổng
kết về định luật khúc xạ ánh sáng.

KẾT LUẬN
• Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới và ở phía
bên kia pháp tuyến so với tia tới.
• Với hai môi trường trong suốt nhất định, tỉ số
giữa sin của góc tới (sini) và sin của góc khúc xạ
(sinr) luôn không đổi.

𝒔𝒊𝒏𝒊
=𝒉 ằ𝒏𝒈 𝒔 ố
𝒔𝒊𝒏𝒓

Câu hỏi 2 (SGK –tr27)

Hình 5.5 mô tả hiện tượng khúc xạ
khi tia sáng truyền từ môi trường
nước ra không khí. Chỉ ra điểm
tới, tia tới, tia khúc xạ, vẽ pháp
tuyến tại điểm tới. So sánh độ lớn
của góc khúc xạ và góc tới.

Trả lời:

N'

• Điểm tới B, tia tới AB, tia khúc
xạ BC, pháp tuyến NN'.
• Góc khúc xạ CBN' lớn hơn góc
tới ABN.

N

Câu hỏi 3 (SGK –tr28)
Quan sát đường truyền của tia sáng trong Hình 5.6, vận
dụng kiến thức đã học để trả lời câu hỏi ở phần mở bài.

Trả lời:
Mắt ta nhìn thấy một vật khi có ánh sáng truyền từ vật đó tới mắt ta.
Khi đổ nước vào cốc , chùm sáng từ đồng
xu truyền đến mặt phân cách của nước và
Khi
không
có bị
nước,
chùm
sáng từ
đồng(gãy
không
khí thì
lệch khỏi
phương
truyền
xukhúc)
truyền
thẳng
khỏi
cốcxạ
vàánh
không
tới Chùm
vị
theo
địnhraluật
khúc
sáng.
trísáng
đặt mắt,
nênphía
mắtvịkhông
lệch về
trí đặtthể
mắtnhìn
nên thấy
lúc này
được
xu trong
mắt đồng
nhìn thấy
đồngcốc.
xu trong cốc.

III

CHIẾT SUẤT CỦA
MÔI TRƯỜNG

1. Chiết suất tỉ đối
Nghiên cứu mục 1. III SGK tr28 và trình bày các khái niệm, công
thức chiết suất tỉ đối, chiết suất tuyệt đối của một môi trường.
Tỉ số không đổi trong hiện tượng khúc xạ được gọi là chiết suất tỉ
đối n21 của môi trường 2 đối với môi trường 1:

• Nếu n21­ > 1 thì r < i: Tia khúc xạ bị lệch lại gần pháp tuyến hơn.
• Nếu n21 < 1 thì r > i: Tia khúc xạ bị lệch xa pháp tuyến hơn.

2. Chiết suất tuyệt đối
• Chiết suất tuyệt đối của một môi trường là chiết suất tỉ đối của
môi trường đó đối với chân không.
• Công thức tính chiết suất của một môi trường:

Trong đó

𝒄
𝒏=
𝒗

• c là tốc độ ánh sáng trong chân không (c = 3.108 m/s);
• v là tốc độ ánh sáng trong môi trường.

Câu hỏi 4 (SGK –tr28)
Khi một tia sáng đi từ môi trường này sang môi trường cho ta biết
điều gì về đường đi của tia sáng đó?

Tia tới

Trả lời:
Nếu chiết suất tỉ đối lớn hơn 1 thì tia
khúc xạ bị lệch lại gần pháp tuyến hơn,
nếu chiết suất tỉ đối nhỏ hơn 1 thì tia

Pháp tuyến

i
n1

Môi trường 1

n2

Môi trường 2

r

khúc xạ bị lệch ra xa pháp tuyến hơn.
Tia khúc xạ

Câu hỏi 5 (SGK –tr28)
Tính chiết suất của nước. Biết tia sáng truyền từ không khí với góc tới
là i = 600 thì góc khúc xạ trong nước là r = 400.
Trả lời:

Em có biết
Bảng 5.3. Chiết suất một số trường
Chất rắn (200C)

Chiết suất

Chất lỏng (200C)

Chiết suất

Kim cương

2,419

Nước

1,333

Thủy tinh crown

1,464 đến 1,532

Ethylic alcohol

1,361

Thủy tinh flint

1,603 đến 1,865 Chất khí(00C; 1 atm)

Chiết suất

Nước đá

1,309

Không khí

1, 00029

Muối ăn (CaCl)

1,544

Khí carbon dioxide

1, 00045

LUYỆN TẬP
Câu 1: Hình dưới mô tả tia sáng bị khúc xạ khi đi từ
không khí vào nước. Trong đó tia SI được gọi là gì?

A. Tia khúc xạ.

B. Tia phản xạ.

C.
C. Tia
Tia tới
tới

D. Tia pháp tuyến.

Câu 2: Với n là chiết suất môi trường, c là tốc độ ánh sáng truyền trong
chân không và v là tốc độ ánh sáng truyền trong môi trường đó, công thức
nào sau đây đúng?

A.

B.

C. n = v.c

D. n= v2.c.

Câu 3: Một tia sáng đi từ chất lỏng trong suốt cho
chiết suất n sang môi trường không khí. Đường đi
của tia sáng được biểu diễn như hình vẽ. Cho
α = 600 và β = 300. Phát biểu nào sau đây đúng?

A. Góc tới bằng 600.

B. Góc khúc xạ bằng 300.

C. Tổng của góc tới và góc khúc xạ

D. Chiết suất của chất lỏng là

bằng 900.

n = 4/3.

Câu 4: Một tia sáng truyền từ không khí vào nước với góc tới i = 600 thì
góc khúc xạ trong nước là r = 400. Chiết suất của nước bằng

A. 1,53.

B. 1,35.

C. 1,50.

D. 1,30.

Câu 5: Một tia sáng truyền tới mặt phân cách giữa hai môi trường nước
và không khí. Biết chiết suất tỉ đối của nước đối với không khí là n = 4/3 và
góc tới bằng 300. Độ lớn góc khúc xạ là

A. 48,590.

B. 22,020.

C. 41,810.

D. 19,470..

Câu 6: Hình bên mô tả khúc xạ khi tia sáng truyền từ
môi trường nước ra không khí. Phát biểu nào dưới đây là đúng?

A. B là điểm tới.

B. AB là tia khúc xạ.

C. BN là tia tới.

D. BC là pháp tuyến tại điểm tới.

Câu 7: Một bể chứa nước rất rộng có thành cao 50 cm và đáy phẳng rất
rộng, mực nước trong bể cao 40 cm. Ánh sáng chiếu vào theo phương
hợp với mặt nước góc 300. Biết chiết suất của nước là 4/3. Độ dài của
thành bể tạo thành trên đáy bể nước là
A. 51,4
51,4 cm.
cm.

B. 17,3 cm.

C. 85,9 cm.

D. 34,1 cm.

VẬN DỤNG

Tại sao khi trong cốc không có nước thì
ta không thể nhìn thấy đồng xu (hình a),
còn nếu vẫn giữ nguyên vị trí đặt mắt và
cốc nhưng rót nước vào cốc thì ta lại
nhìn thấy đồng xu (hình b)?

Trả lời:
• Ánh sáng truyền trong môi trường trong suốt và đẳng hướng theo đường
Khi đổ
nước
vàothấy
cốc,
tia sáng
truyền
thẳng.
Muốn
nhìn
1 vật
thì phải
có ánh sáng từ vật truyền tới mắt.
từ đồng xu tới gặp mặt phân cách
Khi chưa đổ nước, nếu di chuyển mắt tới vị trí thích
giữa nước và không khí nên bị khúc
hợp, ánh sáng từ đồng xu một phần bị chặn bởi thành
xạ và đổi phương truyền. Các tia khúc
cốc, một phần không truyền tới mắt nên mắt không nhìn
xạ truyền tới mắt nên mắt nhìn thấy
thấy đồng xu.
đồng xu.

EM ĐÃ HỌC
•

Hiện tượng tia sáng truyền từ môi trường trong suốt này sang môi trường trong
suốt khác bị gãy khúc (lệch khỏi phương truyền ban đầu) tại mặt phân cách giữa hai
môi trường, gọi là hiện tượng khúc xạ ánh sáng.

•

Định luật khúc xạ ánh sáng:
 Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới và ở phía bên kia pháp tuyến so với tia tới.
 Với hai môi trường trong suốt nhất định, tỉ số giữa sin của góc tới (sini) và sin của
sini góc khúc xạ (sinr) luôn không đổi:

Chiết suất tỉ đối:=
Chiết suất tuyệt đối của một môi trường là chiết suất tỉ đối của môi
trường đó đối với chân không.
- Công thức tính chiết suất của một môi trường:

Trong đó
+ c là tốc độ ánh sáng trong chân không (c = 3.108 m/s);
+ v là tốc độ ánh sáng trong môi trường.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
1

2

3

Ôn tập

Hoàn thành bài tập

Chuẩn bị Bài 6:

kiến thức đã học.

trong SBT.

Phản xạ toàn phần

kenhgiaovien
•

Bài giảng và giáo án này chỉ có duy nhất trên
kenhgiaovien.com

•

Bất cứ nơi nào đăng bán lại đều là đánh cắp bản quyền
và hưởng lợi bất chính trên công sức của giáo viên.

•

Vui lòng không tiếp tay cho hành vi xấu.
https://kenhgiaovien.com/

Zalo: 0386 168

HẸN GẶP LẠI CÁC EM
TRONG TIẾT HỌC TIẾP THEO!