Bài 39. TÁI BẢN DNA VÀ
PHIÊN MÃ TẠO RNA

Cha và con, cùng một độ tuổi, cùng một chiếc áo.

MỤC TIÊU

- Mô tả sơ lược quá trình tái bản của DNA và kết quả của
quá trình.
- Nêu được ý nghĩa di truyền của tái bản DNA.
- Nêu được khái niệm phiên mã.

VIDEO SỰ SINH SẢN CỦA TẾ BÀO
https://www.youtube.com/watch?v=JtpuDqEIvHU

Theo em, sự sinh sản của
tế bào dựa trên cơ sở của
quá trình nào?

1 ?N U
? Ê
? C
? L
? Ô
? T
? ?I
2

G
? ?I

Ô
? N
? G
?
3 ?N H
?́ N
? Â
? T
?
4 B
? B
? N
? A
?
? A
́
̉
5 H
Đ
I
R
?
Ô
?
?
?
?

Từ khoá

Ô
N

H
N

Â
I

T
?

9

N
? A
? H
? U
?

9

? Ề
D ?I ?
? U
? Y
?
Ô
T R
? ?
O
? O
?
?́ T
? A
? N
̀
N
H

Đ
Â

Ô
N

? 14
N
10
5

IĐ

Có
5chữ
chữcái:
cái:
Loại
liên
kết
giữa
các
nucleoôtit
ở có
2.Có
Có
chữ
Đây
làgọi
đặc
điểm
hai
phân
tử
con
được
3.
14
chữ
cái:
Đây
là
thuật
4.5.
10
Nguyên
tắc
để
tạocủa
ra
mỗi
phân
tửADN
AND
con
từtạo
1ngữ
1.
Có
99Có
cái:
Tên
chung
của
các
đơn
phân
cấu
sau
kếtcũ
thúc
trình
nhân
đôi
từ
một
phân
tử
ADN
? ?hợp?
haikhi
mạch
đơn
của
phân
tửmẹ
ADN?
mạch
đơn
củaquá
phân
tửmà
ADN
và
1được
mạch
mới
tổng
sau
này
gọi
làđược
“gen”
nên
phân
tử
ADN?

I - QUÁ TRÌNH TÁI BẢN DNA (NHÂN ĐÔI DNA)
https://www.youtube.com/watch?v=DZjNwIYemfI

Xem video về quá trình nhân đôi DNA, đọc thông tin trong
SGK và quan sát Hình 39.1, thực hiện các yêu cầu sau:

1. Quá trình tái bản DNA diễn ra ở đâu? Khi nào?
-Diễn ra trong nhân tế bào ở sinh vật nhân thực hoặc vùng
nhân ở sinh vật nhân sơ, trước khi tế bào bước vào giai đoạn
phân chia.

2. Điền từ phù hợp với nội dung vào chỗ trống: quá trình tái bản DNA.
.........(1)........: Hai mạch đơn gồm một mạch mới tổng hợp và
một mạch khuôn xoắn trở lại với nhau, tạo ra hai phân tử DNA
mới giống như phân tử DNA ban đầu.
...........(2)........: Nhờ enzyme DNA-polymerase, các nucleotide tự
do trong môi trường tế bào liên kết với các nucleotide trên mỗi
mạch khuôn của DNA theo nguyên tắc bổ sung: A liên kết với T
bằng 2 liên kết hydrogen, G liên kết với C bằng 3 liên kết hydrogen.
............(3).......: Nhờ enzyme tháo xoắn, phân tử DNA tháo xoắn tách
thành hai mạch đơn.
(1)-Kết thúc; (2)-Kéo dài;

(3)-Khởi đầu

Bài 39. TÁI BẢN DNA VÀ PHIÊN MÃ TẠO RNA
I - QUÁ TRÌNH TÁI BẢN DNA (NHÂN ĐÔI DNA)

- Giai đoạn khởi đầu: Nhờ enzyme tháo xoắn, phân tử DNA tách thành hai
mạch đơn.
-Giai đoạn kéo dài: Nhờ enzyme DNA-polymerase, các nucleotide tự do trong
môi trường tế bào liên kết với các nucleotide trên mỗi mạch khuôn của DNA
theo nguyên tắc bổ sung.
-

Giai đoạn kết thúc:

Hai mạch đơn gồm một mạch mới tổng hợp và một

mạch khuôn xoắn trở lại với nhau, tạo ra hai phân tử DNA mới giống như phân
tử DNA ban đầu.

BÀI TẬP

1. Sự nhân đôi DNA diễn ra theo nguyên tắc nào?
-Nguyên tắc bổ sung: A-T; G-C và ngược lại.
-Nguyên tắc khuôn mẫu: DNA mẹ làm khuôn.
-Nguyên tắc bán bảo toàn: trong mỗi DNA con có một
mạch là của mẹ (giữ lại một nửa).

2. Một đoạn DNA có trình tự nucleotide trên hai mạch như sau:
Mạch 1: A-A-G-C-T-C-G-C-G-A-T-A-G-C-C
Mạch 2: T-T-C-G-A-G-C-G-C-T-A-T-C-G-G
a.Xác định trình tự nucleotide của hai DNA được tổng hợp từ đoạn
DNA trên:
Mạch 1:
Mạch bổ sung:
Mạch 2:
Mạch bổ sung:

3'-A-A-G-C-T-C-G-C-G-A-T-A-G-C-C-5'
5'-T-T-C-G-T-G-C-G-C-T-A-T-C-G-G-3'
5'-T-T-C-G-A-G-C-G-C-T-A-T-C-G-G-3'
3'-A-A-G-C-T-C-G-C-G-A-T-A-G-C-C-5'

b.Nhận xét trình tự nucleotide giữa các DNA mới được tổng hợp
và với DNA ban đầu?

- Hai DNA mới được tổng hợp có trình tự nucleotide giống nhau
và giống DNA ban đầu.

Bài 39. TÁI BẢN DNA VÀ PHIÊN MÃ TẠO RNA
I - QUÁ TRÌNH TÁI BẢN DNA (NHÂN ĐÔI DNA)

Từ đó rút ra ý nghĩa của quá trình tái
bản DNA?

- Quá trình tái bản DNA tạo ra hai bản sao giống nhau và giống
DNA ban đầu, đảm bảo quá trình truyền thông tin di truyền qua
các thế hệ tế bào và cơ thể được ổn định liên tục.

Dựa vào hình ảnh em hãy trình bày bằng lời các giai đoạn của quá
trình tái bản DNA?

Bài 39. TÁI BẢN DNA VÀ PHIÊN MÃ TẠO RNA
I - QUÁ TRÌNH PHIÊN MÃ
https://www.youtube.com/watch?v=JTMLwd672sE

Xem video, đọc
thông tin SGK trả lời
các câu hỏi sau:

1.Phiên mã là quá trình tổng hợp phân tử:

RNA

DNA

PROTEIN

GENE

2.Quá trình phiên mã diễn ra ở đâu?

Tế
bào
chât

Nhân
tế bào
hoặc
vùng
nhân

Ti thể

Lục lạp

3.Quá trình phiên mã xảy ra khi nào?

Khi tế
Bào
sinh
trưởng

Khi tế bào
phân chia

Trước khi
tế bào
bước vào
giai đoạn
phân chia

Sau khi tế
bào bước vào
giai đoạn
phân chia

4.Quá trình phiên mã dựa trên mạch nào của DNA?

Mạch gốc
có chiều
5'-3'

Mạch bổ
sung có
Chiều 5'-3'

Mạch bổ
sung có
chiều
3'-5'

Mạch gốc
có chiều
3'-5'

5. Trong quá trình phiên mã, các ribonucleotide mach
khuôn của DNA kết hợp với các ribonucleotide của môi
trường tế bào theo nguyên tắc nào?

NT
một nửa

NT bán
bảo toàn

NT
bảo toàn

NT
bổ sung

6. Trong quá trình phiên mã, các ribonucleotide nào kết
hợp với nhau?

A-T
T-G
G-C
C-G

U-T
T-A
G-C
C-G

T-C
G-C
A-T
T-A

A-U
G-C
C-G
T-A

Bài 39. TÁI BẢN DNA VÀ PHIÊN MÃ TẠO RNA
I - QUÁ TRÌNH PHIÊN MÃ

Phiên mã là gì? Mô tả 3 giai
đoạn của trình phiên mã?

-Phiên mã là quá trình tổng hợp các phân tử RNA dựa trên trình

tự polynucleotide của gene (DNA).

Giai đoạn 1: Khởi đầu: gen tháo xoắn nhờ enzyme RNApolymerase để lộ ra mạch khuôn có chiều từ 3' đến 5'.
Giai đoạn 2: Kéo dài: RNA polymerase tổng hợp RNA bằng cách
lắp ráp các nucleotide trong môi trường tế bào bổ sung với mạch
gốc theo nguyên tắc bổ sung. A-U, G-C, C-G, T-A. Tạo thành
chuỗi polyribonucleotide tương ứng của phân tử RNA.
Giai đoạn 3: Kết thúc. Phân tử RNA được hình thành có trình tự
nucleotide bổ sung với mạch gốc, sau đó mới hình thành nên các
dạng mRNA , tRNA, rRNA để thực hiện các chức năng khác nhau.

BÀI TẬP

1. Em hãy gọi tên và nêu chức năng của các RNA sau?

1

2

3

2. Hoàn thành bảng sau?
Đặc điểm
so sánh

DNA

RNA

Số mạch
đơn
Số loại
Nu
Khối
lượng
phân tử
Nơi tổng
hợp
Enzyme
tổng hợp

 

 

3. Cho phân tử DNA có trình tự nucleotide như sau:
3'-A-T-T-G-C-G-C-A-5'
5'-T-A-A-C-G-C-G-T-3'
Viết trình tự ribonucleotide của phân tử RNA được tổng hợp từ
DNA trên?
Phân tử RNA luôn được tổng hợp từ mạch gốc của gene có chiều
3'-5' nên có trình tự ribonucleotide của RNA được tổng hợp là:
5'-U-A-A-C-G-C-G-U-3'

4. Em hãy mô tả quá trình tái bản DNA được thực hiện theo
nguyên tắc bổ sung và nguyên tắc bán bảo toàn?

- Nguyên tắc bổ sung được thể hiện khi tổng hợp mạch
mới, trong đó A liên kết với T, G liên kết với C và ngược
lại.
- Nguyên tắc bán bảo toàn được thể hiện khi phân tử DNA
con được tạo ra chứa một mạch của phân tử DNA mẹ và
một mạch mới tổng hợp.

5. Cho phân tử RNA có trình tự ribonucleotide như sau:
5'-U-A-U-C-G-C-G-3'
Viết trình tự nucleotide của phân tử DNA làm khuôn tổng hợp
RNA trên?
Mạch gốc:

3'-A-T-A-G-C-G-C-5'

Mạch bổ sung: 5'-T-A-T-C-G-C-G-3'

6. Vì sao mạch DNA mới được tổng hợp kéo dài theo hướng 5' - 3'
- Vì DNA polymerase chỉ có thể thêm nucleotide vào đầu 3' tự do mà hai mạch
của phân tử DNA có chiều ngược nhau nên trong quá trình tái bản DNA, mạch
tổng hợp liên tục và mạch tổng hợp gián đoạn có sự khác nhau: Mạch tổng hợp
liên tục được tổng hợp theo hướng mở chạc tái bản và mạch tổng hợp gián đoạn
tổng hợp theo hướng ngược lại.

7. Em hãy giải thích vì sao trong quá trình phiên mã, mạch RNA
được tổng hợp luôn có chiều 5' – 3'.
Trong quá trình phiên mã, RNA polymerase di chuyển theo chiều
3' - 5' trên mạch khuôn của phân tử DNA để tổng hợp mạch RNA
có chiều 5' - 3' theo nguyên tắc bổ sung.
(Agene liên

kết với U tự do, Tgene liên kết với Atự do, Ggene liên
kết với Ctự do, Cgene liên kết với Gtự do).

VIDEO KĨ THUẬT PCR

https://www.youtube.com/watch?v=F7Z0gA--HKk