BÀI 1:
VĂN BẢN 1

BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI
ĐẦU TIÊN

(Trích Dế Mèn phiêu lưu kí)

- TÔ HOÀI -

YÊU CẦU CẦN ĐẠT
Xác định được
người kể chuyện
ngôi thứ nhất; nhận
biết và hình dung
được đặc điểm của
từng nhân vật.

Nhận biết được
những đặc điểm
cơ bản làm nên
sức hấp dẫn của
truyện đồng thoại

Nhận biết và phân tích
được đặc điểm của
nhân vật Dế Mèn;
rút ra bài học về
cách ứng xử với
bạn bè và cách đối
diện với lỗi lầm của
bản thân.

NĂNG LỰC SỐ TRỌNG TÂM
1.1 - Tìm kiếm,
lọc thông tin
Tra cứu nhanh
về Tô Hoài, Dế
Mèn phiêu lưu kí.
Chọn nguồn
đáng tin cậy,
không lấy thông
tin trôi nổi.
Ghi lại nguồn
đã sử dụng khi
trình bày.

6.2 - Sử dụng AI
hỗ trợ
 Gợi ý câu hỏi
đọc hiểu, dàn ý,
cách diễn đạt.
 Tạo bảng đối
chiếu: nhận định
- dẫn chứng.
 Không sao chép
nguyên văn sản
phẩm AI.

6.3 - Đánh giá kết
quả AI
Kiểm tra kết quả
AI bằng văn bản
trong SGK.
Phát hiện ý
đúng, ý thiếu căn
cứ, ý sai.
Chỉnh sửa bằng
suy nghĩ và lời văn
của học sinh.

MỞ ĐẦU

Hoạt động: Kể
nhanh một kỉ
niệm làm em
nhớ mãi

Hoạt động:
Kể nhanh một kỉ niệm làm em em nhớ mãi
(Trao đổi nhóm trong 2–3 phút)
1. Em đã từng vì bốc đồng, nghịch ngợm hay tự tin quá
mức mà làm ai buồn chưa?
2. Sau việc đó, em rút ra bài học gì cho mình?

CẤU TRÚC BÀI HỌC
MỞ ĐẦU

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC LUYỆN TẬP
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
2. Tác phẩm và Đoạn trích
3. Hướng dẫn cách đọc văn bản
II. Khám phá văn bản
1. Cốt truyện
2. Nhân vật
3. Chia sẻ bài học về cách nghĩ
và ứng xử của cá nhân
III. Tổng kết

VẬN DỤNG

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I. Đọc văn bản
Giọng điệu linh hoạt
o Đoạn tả Dế Mèn: Đọc dõng
dạc, tự hào, có chút kiêu
hãnh.
o Đoạn tai họa và Dế Choắt
chết: Đọc giọng hốt hoảng,
trầm buồn, thể hiện sự sợ
hãi và ân hận.

Chiến lược đọc
Vận dụng kỹ năng “Theo dõi”
và “Dự đoán”

II. SAU KHI ĐỌC
1. Tìm hiểu cốt truyện, ngôi kể, lời người kể chuyện
và lời đối thoại
a. Cốt truyện “Bài học đường đời đầu tiên”

Câu chuyện phát triển qua mấy sự việc chính?

1

Dế Mèn có vẻ ngoài cường tráng nhưng tính tình
kiêu căng, hống hách.

2

Dế Mèn khinh thường, lạnh lùng từ chối giúp đỡ
người hàng xóm ốm yếu là Dế Choắt.

3

Dế Mèn xốc nổi trêu chọc chị Cốc để ra oai,
sau đó hèn nhát lẩn trốn.

4

Dế Choắt phải chịu đòn oan từ chị Cốc và
nhận lấy cái chết bi thảm.

5

Dế Mèn chôn cất bạn, vô cùng ân hận và
thấm thía "bài học đường đời đầu tiên“.

Cốt truyện
Sự việc
nào là
bước
ngoặt
bước ngoặt của
cốt truyện

1

Dế Mèn có vẻ ngoài cường tráng nhưng tính
tình kiêu căng, hống hách.

2

Dế Mèn khinh thường, lạnh lùng từ chối giúp
đỡ người hàng xóm ốm yếu là Dế Choắt.

3

Dế Mèn xốc nổi trêu chọc chị Cốc để ra oai,
sau đó hèn nhát lẩn trốn.

4

Dế Choắt phải chịu đòn oan từ chị Cốc và
nhận lấy cái chết bi thảm.

5

Dế Mèn chôn cất bạn, vô cùng ân hận và thấm
thía “bài học đường đời đầu tiên”.

Cốt truyện
Em hãy chỉ ra
đặc điểm của
cốt truyện Bài
học đường đời
đầu tiên?

-

Các sự kiện chính trong văn bản Bài học
đường đời đầu tiên được sắp xếp theo một
trật tự nhất định: Giới thiệu nhân vật –
Mở đầu – Diễn biến – Kết thúc – Bài học.

→ Đây cũng chính là cách sắp xếp các phần
nội dung rất quen thuộc trong các tác
phẩm truyện đồng thoại nói chung.

b. Ngôi kể, lời người kể chuyện và lời đối thoại
Thực hiện
phiếu học
tập số 1

thứ nhất

tôi
thể hiện sự tự nhìn lại
những hành động của bản thân để nhận ra cái đúng, cái sai.

Lời kể của Dế Mèn

Lời đối thoại của Dế Mèn
với các nhân vật khác

Một tai họa đến mà đứa ích kỉ
không thể biết trước được. Đó là
không trông thấy tôi, nhưng chị Cốc đã
trông thấy Dế Choắt…
Chưa nghe hết câu, tôi đã hếch
rang lên, xì một hơi rõ dài.
Chẳng bận đến tôi, tôi cùng nghĩ
mưu trêu chị Cốc.
Tôi lại mắng Dế Choắt và bảo.
Tôi thương lắm, vừa thương vừa ăn năn
tội mình,…

- Sợ gì? Mày bảo tao sợ cái gì?
Mày bảo tao còn biết sợ ai hơn tao nữa?
(Dế Mèn nói với Dế Choắt)
- Hức! Thông ngách sang nhà ta?
Dễ nghe nhỉ! Chú mày hôi như cú mèo
thế này, ta nào chịu được.
- Chú mình có muốn cùng tớ đùa vui không?
- Giương mắt ra xem tao trêu con mụ Cốc
đây này.
- Nào tôi đâu có biết cơ sự lại ra nông nỗi
này! Tôi hối lắm! Tôi hối hận lắm,…

Dấu hiệu hình thức: Lời đối thoại là các câu có dấu gạch ngang (-) đầu dòng.

NĂNG LỰC SỐ : PHÂN TÍCH NHÂN VẬT DẾ MÈN
Tích hợp ở phiếu học tập số 2
Cách dùng AI
Lệnh hỏi : “Hãy nêu
4 đặc điểm của Dế Mèn
trong đoạn trích, kèm
căn cứ cần kiểm
chứng”.
Nhóm đối chiếu với
các chi tiết: ngoại hình,
lời nói, hành động, tâm
trạng.
Loại bỏ nhận định
không có dẫn chứng.

Phương diện AI gợi
ý
Ngoại hình
Lời nói
Hành động
Tâm trạng

.............
.............
.............
.............

Chi tiết
văn bản

Kết luận
của nhóm

..................
..................
..................
..................

.................
.................
.................
.................

Lưu ý: AI chỉ hỗ trợ gợi ý - mọi kết luận phải dựa vào văn bản, dẫn chứng và suy nghĩ của học sinh.

2.

Tìm hiểu nhân vật

Thực hiện phiếu
học tập số 2 tìm
hiểu nhân vật
Dế Mèn

- Đôi càng: mẫm bóng
- Vuốt: cứng, nhọn hoắt
- Cánh dài
- Răng đen nhánh
- Râu dài uốn cong, hùng dũng

- Đôi càng: mẫm bóng
- Vuốt: cứng, nhọn
hoắt
- Cánh dài
- Răng đen nhánh
- Râu dài uốn cong,
hùng dũng

- Xưng hô là “ta”, gọi
Dế Mèn là “chú mày”.
- Mắng chửi Dế Choắt
“có lớn mà chẳng có khôn”.
- Lời nhận xét về Dế Choắt:
cẩu thả, tuềnh toàng, hôi
như cú mèo

- Lúc chưa chứng kiến cái chết
- Đôi càng: mẫm bóng
- Xưng hô là “ta”, gọi
của Dế Choắt: Hãnh
diện,
tự
Dế
Mèn
là
“chú
mày”.
- Vuốt: cứng, nhọn
- Mắng chửi Dế Choắt
mãn.
hoắt
“có lớn mà chẳng có
Cánh
dài
- Khi xảy ra cái chếtkhôn”.
của Dế Choắt:
đen nhánh
- khiếp,
Lời nhận nằm
xét về im
Dế
+-- Răng
Sợ
hãi:
“tôi
cũng
Choắt: cẩu thả, tuềnh
Râu dài uốn cong,
thin
thít, hoảng hốt”.toàng, hôi như cú mèo
hùng dũng
+ Ân hận: “anh mà chết là tại tôi
ngông cuồng”.
+ Hối lỗi: “tôi biết làm thế nào
bây giờ”.

Đôi càng: mẫm bóng
- Xưng hô là “ta”, gọi
--- Vuốt:
Càcứng,
khịa,
to
tiếng
với
tất
cả
mọi
người.
Dế
Mèn
là
“chú
mày”.
nhọn
- Mắng chửi Dế Choắt
hoắt
-- Cánh
Quát
chị
Cào
Cào.
“có
lớn mà chẳng có
dài
khôn”.
đen nhánh
-- Răng
Ghẹo
anh Gọng
- Lời Vó.
nhận xét về Dế

- Lúc chưa chứng kiến cái chết
của Dế Choắt: Hãnh diện, tự mãn.
- Khi xảy ra cái chết của Dế Choắt:

+ Sợ hãi: “tôi cũng khiếp, nằm im thin
thít, hoảng hốt”.
+ Ân hận: “anh mà chết là tại tôi
ngông cuồng”.

- Râu dài uốn cong,
hùng dũng

Choắt: cẩu thả, tuềnh
toàng, hôi như cú mèo

+ Hối lỗi: “tôi biết làm thế nào
bây giờ”.

- Đôi càng: mẫm bóng
- Vuốt: cứng, nhọn
hoắt
- Cánh dài
- Răng đen nhánh
- Râu dài uốn cong,
hùng dung.

- Xưng hô là “ta”, gọi
Dế Mèn là “chú mày”.

- Lúc chưa chứng kiến cái chết
của Dế Choắt: Hãnh diện, tự mãn.

- Mắng chửi Dế Choắt
“có lớn mà chẳng có
khôn”.

+ Sợ hãi: “tôi cũng khiếp, nằm im thin
thít, hoảng hốt”.

- Lời nhận xét về Dế
Choắt: cẩu thả, tuềnh
toàng, hôi như cú mèo.

- Khi xảy ra cái chết của Dế Choắt:

- Cà khịa, to tiếng với tất
cả mọi người.
- Quát chị Cào Cào.
- Ghẹo anh Gọng Vó.

+ Ân hận: “anh mà chết là tại tôi
ngông cuồng”.
+ Hối lỗi: “tôi biết làm thế nào
bây giờ”.

- Nét đẹp: khỏe đẹp, cường tráng, mạnh mẽ, tự tin.
- Nét chưa đẹp: kiêu căng, tự phụ, xốc nổi, hung hăng, hống hách.

Là loài vật được
nhân cách hóa

Đặc điểm truyện đồng thoại
được thể hiện như thế nào qua
cách tác giả Tô Hoài xây
Vẫn giữ nguyên
dựng nhân vật
Mang những nét
hình dáng,
Dế Mèn?

tính cách, đặc
điểm như của
con người

tập tính như
trong tự nhiên

01 Đây cũng chính là những đặc điểm tiêu biểu của
02
03
nhân vật
trong truyện đồng thoại.

3. Chia sẻ bài học về cách nghĩ và ứng xử

Ở cuối đoạn trích, sau
khi chôn cất Dế Choắt,
Dế Mèn đã “đứng lặng
giờ lâu” và “nghĩ về bài
học đường đời đầu tiên”.
Theo em, đó là bài học
gì?

Nội dung bài học
Không nên kiêu ngạo, hung hăng, nghịch ngợm tai quái
mang tai vạ đến cho người khác và cho chính bản thân
mình.
 Đây là bài học cho mỗi bạn HS trong cuộc sống và
học tập hằng ngày, rất dễ xảy ra ở các bạn
thanh thiếu niên vì các bạn còn ít tuổi, chưa có
nhiều kinh nghiệm sống.

III. Tổng kết
CÁCH ĐỌC TRUYỆN ĐỒNG THOẠI
oNhận biết các yếu tố của truyện kể nói chung: nhân
vật, cốt truyện, người kể chuyện, lời người kể chuyện
và lời nhân vật.
oChỉ ra được đặc trưng riêng của truyện đồng thoại; đi
sâu tìm hiểu hình dáng, điệu bộ, cử chỉ, ngôn ngữ, tính
cách... của các con vật được thể hiện trong truyện; xem
chúng vừa giống loài vật ấy, vừa giống con người ở chỗ
nào.
oPhát hiện bài học sống mà truyện muốn thể hiện.

LUYỆN TẬP

Viết kết nối với đọc
Viết đoạn văn (khoảng 5-7 câu) kể lại
một sự việc trong đoạn trích “Bài học
đường đời đầu tiên” bằng lời của
một nhân vật do em tự chọn.

Xem chỉ dẫn kĩ năng viết
(tài liệu học tập trang …)

NĂNG LỰC SỐ: HỖ TRỢ VIẾT ĐOẠN VĂN ĐÓNG VAI
Tích hợp ở phần Luyện tập - Viết kết nối với đọc
AI được phép hỗ trợ
Gợi ý dàn ý 5-7
câu.
Gợi ý từ ngữ thể
hiện cảm xúc nhân
vật.
Soát lỗi chính tả
và diễn đạt sau khi
học sinh đã viết.

AI không được làm thay
Không yêu cầu AI
viết trọn đoạn văn để
chép.
Không nộp nguyên
văn câu trả lời của AI.
Không thêm sự việc
trái với văn bản gốc.

Câu lệnh chỉnh sửa
“Hãy góp ý
đoạn văn sau theo
4 tiêu chí: hình
thức, ngôi kể, nội
dung, cảm xúc.
Không viết lại toàn
bộ.”
Học sinh tự
sửa bản cuối.

Lưu ý: AI chỉ hỗ trợ gợi ý - mọi kết luận phải dựa vào văn bản, dẫn chứng và suy nghĩ của học sinh.

Bảng kiểm kĩ năng viết đoạn văn đóng vai
Tiêu
chí

Yêu cầu cần đạt

Viết đúng cấu trúc đoạn văn (lùi đầu dòng,
Hình
không gạch ý), dung lượng 5 - 7 câu, diễn đạt
thức
trôi chảy, đúng chính tả.
Nhập vai một nhân vật (Dế Mèn, Dế Choắt,
Ngôi kể
chị Cốc...), xưng “tôi” nhất quán từ đầu đến cuối.
Nội Kể lại rõ ràng, bám sát diễn biến gốc của một sự
dung việc tiêu biểu trong đoạn trích.
Cảm Thể hiện được suy nghĩ, thái độ và giọng điệu
xúc phù hợp với nhân vật đang đóng vai.

Chưa
Đạt
đạt

VẬN DỤNG

Hãy vẽ một bức tranh nêu những hình
dung của em về nhân vật Dế Choắt.
Nếu gặp một người bạn có đặc điểm
giống như Dế Choắt, em sẽ đối xử
như thế nào với bạn?

BẢNG KIỂM SỬ DỤNG NĂNG LỰC SỐ CÓ TRÁCH NHIỆM
Dùng trước khi học sinh nộp sản phẩm số hoặc sản phẩm có hỗ trợ của công nghệ số

Tiêu chí
Đúng văn
bản

Yêu cầu
HS tự đánh giá
Mọi nhận định đều có căn cứ trong đoạn trích. Đạt / Chưa đạt

Biết kiểm
chứng

Đã so sánh kết quả AI với SGK, phiếu học tập Đạt / Chưa đạt
hoặc dẫn chứng.

Không sao
chép

Sản phẩm cuối là lời văn và cách hiểu của học Đạt / Chưa đạt
sinh.

Ghi nguồn

Có ghi nguồn tư liệu/hình ảnh/công cụ AI đã
sử dụng.

Đạt / Chưa đạt

An toàn số

Không nhập dữ liệu cá nhân, hình ảnh riêng
tư hoặc thông tin nhạy cảm.

Đạt / Chưa đạt

Lưu ý: AI chỉ hỗ trợ gợi ý - mọi kết luận phải dựa vào văn bản, dẫn chứng và suy nghĩ của học sinh.