CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI BÀI HỌC HÔM
NAY!

KHỞI ĐỘNG
ÔN TẬP BÀI CŨ

h
n
á
C
à
h
n

ụ
c

ề
v
t
Chơi

Vui vẻ

Chu đáo

Thật thà

Cần cù

Giản dị

Khiêm
tốn

Nhẫn nại

Dũng
cảm

Hòa nhã

Khoan dung

HOÀN THÀNH

Tia X có bản chất là:

sóng điện từ có tần số rất lớn

Trong ống tia X, phần lớn
động năng của các electron
khi đến đối catôt

chuyển thành nội năng làm
nóng đối catôt.

Nguyên tắc phát ra tia X
trong ống tia X là:

Cho chùm electron có vận
tốc lớn đập vào tấm kim loại
có nguyên tử lượng lớn.

Cường độ I của chùm tia X
được xác định bằng biểu
thức:

𝑰 =

𝑷
𝑺

Đơn vị của hệ số suy giảm
tia X là

𝐦

−𝟏

Ai là người đầu tiên phát
hiện ra tia X?

Wilhem Conrad Rontgen

Hiệu điện thế giữa hai điện
cực cathode và anode có
độ lớn khoảng?

200 kV

Nêu biểu thức sự suy giảm
của tia X khi đi qua một
vật liệu đồng nhất:

𝐈=𝐈 𝟎 . 𝐞

−𝛍 𝐝

Đơn vị của cường độ chùm
tia X là:

𝐖 .𝐦

−𝟐

Kể tên một số ví dụ của tia
X trong lĩnh vực y học.

Chụp X-quang, chụp cắt
lớp, xạ trị,…

Chụp X - quang, chụp cắt lớp đóng vai trò rất
quan trọng trong việc chẩn đoán và điều trị bệnh.
Phương pháp này hỗ trợ bác sĩ quan sát hình ảnh
các bộ phận bên trong cơ thể người bệnh mà
không cần phải phẫu thuật. Vậy chụp X - quang,
chụp cắt lớp được thực hiện như thế nào?

CHUYÊN ĐỀ VẬT LÍ 12 KNTT

BÀI 6:
CHỤP X-QUANG
CHỤP CẮT LỚP
VŨ ĐÌNH KHANG – 09.73.72.88.89

NỘI DUNG BÀI
HỌC
I

CHỤP X-QUANG
TRONG CHẨN
ĐOÁN Y HỌC

II
CẢI THIỆN HÌNH
ẢNH CỦA CHỤP
X-QUANG

III
CHỤP CẮT LỚP

I. CHỤP X-QUANG
TRONG CHẨN ĐOÁN
Y HỌC

Thế nào là chụp X-quang?

Chụp X-quang là:

Phương pháp chẩn đoán hình ảnh cho
kết quả nhanh trong thời gian ngắn,

Giúp bác sĩ phát hiện được rất nhiều
bệnh lí liên quan đến xương khớp,
khoang ngực, ổ bụng,…

Từ đó có phác đồ điều trị kịp thời cho
bệnh nhân.

Hãy nêu nguyên lí của
chụp X quang.

Tia X từ máy chụp Xquang có khả năng truyền
thẳng và đâm xuyên qua
vật chất.
Tia X bị hấp thụ một
phần sau khi đâm xuyên
qua vật chất, làm cho
cường độ tia X giảm đi.
Nhờ tính hấp thụ này mà
hình ảnh hiển thị trên
phim chụp sẽ có độ đậm
nhạt khác nhau.
Sơ đồ nguyên lí chụp X-quang

Tia X từ máy chụp Xquang có khả năng truyền
thẳng và đâm xuyên qua
vật chất.

Sơ đồ nguyên lí chụp X-quang

Tùy thuộc vào độ dày,
mật độ cấu trúc của bộ
phận cần chụp mà tia X
sẽ có sự suy giảm khác
nhau. Sau khi đi qua bộ
phận cần chụp, chùm tia
X gặp bộ phận thu nhận
(phim, cảm biến,…) tiếp
theo là quá trình xử lí
hình ảnh để cho ra kết
quả cuối cùng.

Các mô có đặc
điểm khác nhau
hiển thị hình ảnh
khác nhau như
thế
nào
trên
phim chụp Xquang?

Trong chụp X-quang, các mô dày, đặc (ví dụ như xương) sẽ chặn
hầu hết tia X, trong khi các mô mềm như mỡ hoặc cơ, chặn ít
hơn.

Các mô chặn nhiều tia X
sẽ hiển thị dưới dạng
vùng trắng trên nền đen.

Các mô mềm chặn ít
tia X hơn được hiển thị
với màu xám. Những
khối u, mô thường dày
và đặc hơn có màu
xám nhạt hơn.

Cơ quan chứa nhiều
không khí (chẳng hạn
như phổi) thường có
màu đen.

Để hình ảnh chụp X-quang đạt
hiệu quả cao như mong muốn,
người ta cần tính toán thời gian
chụp, cường độ chùm tia X, liệu
lượng chiếu,… phù hợp để cho
hình ảnh rõ nét, giúp bác sĩ chẩn
đoán bệnh nhanh và chính xác,
đồng thời làm giảm tác hại tia X
đối với bệnh nhân.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Câu
hỏi
1: Nêu
nguyên lí chụp X quang trong y học

Câu
hỏi
2: Giải
thích tại sao trên
phim chụp X quang lại có màu
đậm, nhạt khác
nhau.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

TRẢ LỜI PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
1. Nguyên lí chụp X - quang trong y
học:
Máy chụp cảnh X - quang được đặt sao
cho bộ phận phát tia X nằm phía trên
vùng cơ thể cần chụp. Khi vận hành,
chùm tia X có cùng cường độ từ bộ phận
phát tia X xuyên qua vùng cần chụp. Các
cơ quan khác nhau của cơ thể có khả
năng hấp thụ tia X khác nhau, cường độ
của chùm tia X sau khi đi qua các cơ quan
này cũng sẽ suy giảm khác nhau.

TRẢ LỜI PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
1. Nguyên lí chụp X - quang trong y
học:
Từ đó, ảnh chụp X - quang được thể hiện
trên phim hoặc được tái tạo trên máy tính.
Càng có nhiều tia X chiếu được đến phim
thì hình ảnh thu được càng tối. Do đó,
những bộ phận cơ thể rỗng hoặc đầy khí
thì sẽ cho màu đen; chất béo và cơ bắp
cho hình ảnh màu xám, các mô đặc như
xương sẽ cản trở nhiều tia X và cho ra
hình ảnh trắng trên phim.

TRẢ LỜI PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
2. Giải thích tại sao trên phim chụp X quang lại có màu đậm, nhạt khác nhau:
Các cơ quan khác nhau của cơ thể có khả
năng hấp thụ tia X khác nhau, cường độ của
chùm tia X sau khi đi qua các cơ quan này
cũng sẽ suy giảm khác nhau. Càng có nhiều
tia X chiếu được đến phim thì hình ảnh thu
được càng tối. Do đó, những bộ phận cơ thể
rỗng hoặc đầy khí thì sẽ cho màu đen; chất
béo và cơ bắp cho hình ảnh màu xám, các mô
đặc như xương sẽ cản trở nhiều tia X và cho
ra hình ảnh trắng trên phim.

Tia X, giống như tất cả các bức xạ, nó có thể làm hỏng các mô
sống. Do đó, khi chụp X-quang, các bác sĩ cần tính toán liều
chiếu được giữ ở mức tối thiểu phù hợp với yêu cầu cần chụp.

Tia X bị hấp thụ yếu bởi phim ảnh, nếu khi chụp dùng
phim thông thường, bệnh nhân phải tiếp xúc với cường độ
cao, trong thời gian dài gây tác hạt không mong muốn đối
với bệnh nhân.

Hiện nay, người ta sử dụng thêm tấm vật liệu chứa
phosphorus là chất phát ra ánh sáng nhìn thấy khi nó hấp
thụ tia X. Phim được kẹp giữa hai tấm vật liệu này, mỗi
photon tia X bị hấp thụ tạo ra vài nghìn photon ánh sáng,
sau đó làm đen phim. Điều này làm giảm mức độ phơi
nhiễm của bệnh nhân xuống hang trăm lần.

HOẠT ĐỘNG
NHÓM

HOẠT ĐỘNG NHÓM
- Lớp chia thành 4 nhóm
- Thảo luận trong 3 phút, đề xuất
một số biện pháp để rút ngắn thời
gian chụp X - quang.

- Sau 3 phút lần lượt các nhóm cử
đại diện lên trình bày kết quả thảo
luận của nhóm mình.

HOẠT ĐỘNG NHÓM

KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG NHÓM
Một số biện pháp để rút ngắn thời gian chụp X - quang.
Màn huỳnh quang đầu vào: hấp thụ chùm tia X tới và phát xạ
chùm tia có năng lượng thấp hơn.

Sử dụng bộ phận
tăng cường X quang giúp liều
chiếu tia X lên
bệnh nhân giảm
100 - 500 lần, vì
cấu tạo của bộ
phận tăng cường
X - quang gồm:

Cathode quang: hấp thụ các tia phát ra từ màn huỳnh quang
và phát ra các electron. Các electron này được gia tốc bởi điện
trường giữa anode và cathode.
Hệ thống hội tụ electron: nơi các electron được điều khiển để
quỹ đạo của chúng hội tụ lại.
Màn huỳnh quang đầu ra: được các electron đập vào và phát
ra chùm ánh sáng nhìn thấy. Sau đó các tia sáng này sẽ chiếu
tới kính ảnh hoặc màn dò với cường độ tỉ lệ thuận với cường độ
của tia X tới, tạo nên ảnh chụp X - quang.

KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG NHÓM
Một số biện pháp để rút ngắn thời gian chụp X - quang.

Sử dụng thêm tấm vật liệu có chứa
phosphorus là chất phát ra ánh sáng nhìn
thấy khi nó hấp thụ tia X. Phim được kẹp
giữa hai tấm vật liệu này, mỗi photon tia X
bị hấp thụ tạo ra vài nghìn photon ánh
sáng, sau đó làm đen phim. Điều này làm
giảm mức độ phơi nhiễm của bệnh nhân
xuống hàng trăm lần.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Sắp xếp các đặc điểm dưới đây vào hai nhóm ưu điểm
hoặc nhược điểm của chụp X-quang.

ƯU ĐIỂM

NHƯỢC ĐIỂM

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
ƯU ĐIỂM

NHƯỢC ĐIỂM

Không xâm lấn, không đau.

Kỹ thuật đơn giản, dễ sử
dụng.

Hình ảnh X - quang không chi
tiết, rõ nét bằng CT và MRI.

Sử dụng liều bức xạ thấp hơn
chụp cắt lớp vi tính (CT Scan).

Không cung cấp hình ảnh 3D.

Chi phí thấp hơn so với các
phương pháp khác như CT
hay MRI.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Sắp xếp các đặc điểm dưới đây vào hai nhóm ưu điểm
hoặc nhược điểm của chụp X-quang.

ƯU ĐIỂM

NHƯỢC ĐIỂM

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
ƯU ĐIỂM
Không xâm lấn, không đau.
Kỹ thuật đơn giản, dễ sử
dụng.
Sử dụng liều bức xạ thấp hơn
chụp cắt lớp vi tính (CT Scan).
Chi phí thấp hơn so với các
phương pháp khác như CT
hay MRI.

NHƯỢC ĐIỂM
Hình ảnh X - quang không chi
tiết, rõ nét bằng CT và MRI.

Không cung cấp hình ảnh 3D.

II. CẢI THIỆN HÌNH
ẢNH CỦA CHỤP
X-QUANG

Để chụp X-quang đạt hiệu quả như mong muốn,
cần thực hiện các công việc sau:

Cải thiện độ
sắc nét của hình
ảnh,
nhờ
đó
quan sát được
chi tiết hơn.

Cải thiện độ
tương phản của
hình ảnh, để tạo
ra sự khác biệt
giữa các bộ phận
nhằm hiển thị rõ
rang hơn trong
hình ảnh.

1. Cải thiện độ sắc nét

Hãy nêu điều kiện
để thu được hình
ảnh sắc nét khi
chụp X-quang.

1. Cải thiện độ sắc nét
Để có được hình ảnh rõ nét của cơ quan,
bộ phận trong cơ thể cần chụp, đáp ứng
tốt yêu cầu chẩn đoán hình ảnh thì kĩ
thuật chụp X-quang cần phải tạo ra
chùm tia X song song, hẹp để kết quả
chụp đạt hiệu quả như mong muốn.

Hình ảnh chụp Xquang rất sắc nét của
động mạch vành. Độ
sắc nét của hình ảnh
phụ thuộc rất nhiều
vào độ rộng của chùm
tia X.

Nguồn sáng hẹp tạo ra vùng bóng nửa tối nhỏ hơn
giúp cải thiện độ sắc nét của bóng.

Chùm electron hẹp và kích thước anode hẹp cho
chùm tia X hẹp.

Chùm electron rộng và kích thước anode rộng cho
chùm tia X rộng.