LỊCH SỬ 6

BÀI 13
GIAO LƯU VĂN HOÁ
Ở ĐÔNG NAM Á
Từ đầu Công nguyên đến thế kỉ X
Khám phá sự gặp gỡ – tiếp biến – sáng tạo
giữa văn hoá bản địa với Ấn Độ và Trung
Quốc.

01

KHỞI ĐỘNG

Video AI: Đông Nam Á – điểm gặp gỡ của những dòng văn hoá

Xem video AI và ghi lại 2 chi tiết khiến em tò mò nhất.

2 PHÚT
02

KHỞI ĐỘNG

Video 1

02

KHỞI ĐỘNG

Đông Nam Á: “bản sao” hay một không gian văn hoá sáng tạo?

?

“Những Ấn Độ thu nhỏ” hay “một
phần của thế giới Trung Hoa”?
Một quan điểm khác cho rằng văn hoá Ấn Độ chỉ như “lớp
sơn bên ngoài”. Em đồng ý với cách nhìn nào? Vì sao?

Tiếp nhận

Dung hoà

Sáng tạo

03

CHUẨN BỊ

Năng lực số trong tiết học
1

1.1.TC1a

Tìm kiếm hình ảnh,
văn bia, công trình
kiến trúc

2

2.1.TC1a

Padlet / Mentimeter để
phản hồi và chia sẻ

3

3.1.TC1a

Tạo bảng hoặc
infographic ngắn về
thành tựu

4

5.3.TC1a

Google Earth / Maps
để xác định vị trí di
sản

Nguyên tắc: tìm kiếm có mục tiêu • chọn lọc thông tin • đối chiếu nguồn • trình bày
ngắn gọn

05

KHỞI ĐỘNG

Video 2

02

CHUẨN BỊ

Năng lực số trong tiết học
1

1.1.TC1a

Tìm kiếm hình ảnh,
văn bia, công trình
kiến trúc

2

2.1.TC1a

Padlet / Mentimeter để
phản hồi và chia sẻ

3

3.1.TC1a

Tạo
bảng
hoặc
infographic ngắn về
thành tựu

4

5.3.TC1a

Google Earth / Maps
để xác định vị trí di
sản

Nguyên tắc: tìm kiếm có mục tiêu • chọn lọc thông tin • đối chiếu nguồn • trình bày
ngắn gọn

05

HÀNH TRÌNH

4 chặng khám phá
01

02

03

04

Tín ngưỡng –
tôn giáo

Chữ viết – văn
học

Kiến trúc – điêu
khắc

Luyện tập – vận
dụng

Bản địa + Phật giáo +
Hin-đu giáo

Chữ Phạn, chữ Hán,
sử thi Ramayana

Đền – núi, phù điêu,
tượng thần – Phật

Di sản • ASEAN • sản
phẩm số

Mỗi chặng: quan sát → tìm bằng chứng → thảo luận → tự chốt kiến
thức.

06

KHỞI ĐỘNG

Video 3

02

KHỞI ĐỘNG

Video 4

02

PHẦN 1

Tín ngưỡng,
tôn giáo
Tìm hiểu sự du nhập của Phật giáo, Hin-đu
giáo và cách cư dân Đông Nam Á dung hoà
chúng với tín ngưỡng bản địa.

07

HOẠT ĐỘNG NHÓM

Phiếu học tập số 1 trên Padlet
1

Nhóm 1 • Tôn giáo

Phật giáo, Hin-đu giáo; tìm tượng Phật / thần cổ ở
Đông Nam Á.

3

Nhóm 3 • Văn học

Sử thi Ramayana; tìm video tóm tắt ngắn.

8 PHÚT

2

Nhóm 2 • Chữ viết

Chữ viết riêng; tìm Bia Võ Cạnh hoặc chữ Phạn
Sanskrit.

4

Nhóm 4 • Kiến trúc

Google Earth: Mỹ Sơn hoặc Borobudur.

Sản phẩm: hình ảnh + link + thông tin tóm tắt → đăng đúng cột trên Padlet.
08

CHUẨN NĂNG LỰC SỐ

Hoạt động 1 · Tín ngưỡng, tôn giáo

Chuẩn năng lực số được gắn trực tiếp với nhiệm vụ học tập trong hoạt động

1

1.1.TC1a

2

2.1.TC1a

3

5.3.TC1a

Tìm kiếm tư liệu số

Chia sẻ trên Padlet

Khai thác bản đồ số

HS chủ động tìm hình ảnh,
video minh hoạ về tượng
Phật, thần cổ, văn bia hoặc
nội dung liên quan bằng từ
khoá phù hợp.

HS đăng hình ảnh, link và
thông tin tóm tắt vào đúng
cột trên Padlet; theo dõi và
sử dụng kết quả số để báo
cáo nhóm.

HS dùng Google Earth/Maps
để xác định vị trí, quan sát
trực quan Thánh địa Mỹ Sơn
hoặc Borobudur và liên hệ
với nội dung bài học.

Nguyên tắc: công cụ số hỗ trợ học tập; HS cần chọn lọc, đối chiếu nguồn và trình bày thông tin ngắn gọn,
chính xác.

BÀI 13 • GIAO LƯU VĂN HOÁ Ở ĐÔNG NAM Á

KHỞI ĐỘNG

Video 5

02

BỐI CẢNH

Những con đường của giao lưu văn hoá
Đường biển

ẤN ĐỘ

Tôn giáo

ĐÔNG NAM
Á

Chữ viết – văn học

TRUNG QUỐC
Tiếp xúc lâu dài
Kiến trúc – điêu khắc

Giao lưu không đồng nghĩa với sao chép: cư dân Đông Nam Á tiếp nhận, dung
hoà và biến đổi yếu tố ngoại lai.
09

TÍN NGƯỠNG – TÔN GIÁO

Phật giáo du nhập vào Đông Nam Á

ĐẦU CÔNG
NGUYÊN
Từ Ấn Độ

Qua đường biển

• Theo các tuyến thương mại đường biển.
• Có sự tham gia của các phái đoàn truyền
giáo.
• Trở thành một trong những tôn giáo có
ảnh hưởng sâu rộng trong khu vực.

10

TÍN NGƯỠNG – TÔN GIÁO

Hin-đu giáo: từ thương nhân và tu sĩ Bà-la-môn

01

Thời gian

02

Con đường

03

Dấu ấn

Đầu Công nguyên

Do thương nhân và tu
sĩ Bà-la-môn truyền
bá
Tác động rõ đến tín
ngưỡng, kiến trúc và
điêu khắc

11

TÍN NGƯỠNG – TÔN GIÁO

Nền tảng bản địa: tín ngưỡng gắn với đời sống nông nghiệp
1

Phồn thực

Ước vọng sinh sôi, mùa màng và sự sống

3

Thờ Thần – Vua

Tôn kính lực lượng siêu nhiên và quyền lực cộng
đồng

2

Cầu mưa

Gắn với nhịp mùa vụ và sản xuất nông nghiệp

4

Sùng bái tự nhiên

Thờ cây cối, động vật, các hiện tượng tự nhiên

Điểm chung: hầu hết đều liên quan tới hoạt động sản xuất nông nghiệp.
12

TÍN NGƯỠNG – TÔN GIÁO

Dung hoà để tạo nên đời sống tôn giáo đa dạng

TÍN
NGƯỠNG
BẢN ĐỊA

PHẬT GIÁO

HIN-ĐU GIÁO

ĐỜI SỐNG TÍN NGƯỠNG
ĐA DẠNG – PHONG PHÚ

13

LIÊN HỆ VIỆT NAM

Em biết những tín ngưỡng dân gian nào?
1

Phồn thực

Thờ sinh thực khí • nghi
lễ cầu sinh sôi

2

Thờ tự nhiên

Cây cối • động vật •
hiện tượng tự nhiên

3

Thờ người

Tổ tiên • tổ nghề • thành
hoàng • Hùng Vương

4

Thờ Mẫu

Tam phủ • Tứ phủ • Tứ
pháp

Hãy bổ sung 1 ví dụ ở địa phương em.

14

BÁO CÁO NHANH

Nhóm 1 chốt kiến thức trong 60 giây

60 GIÂY

Hoàn thành 3 câu:
1

Phật giáo và Hin-đu giáo du nhập vào Đông Nam Á bằng con
đường nào?

2

Tín ngưỡng bản địa gắn với những hoạt động gì?

3

Vì sao có thể nói cư dân Đông Nam Á không chỉ “tiếp
nhận” mà còn “dung hoà”?

15

KIẾN THỨC CẦN NHỚ

Tín ngưỡng – tôn giáo
01 Phật giáo
Đầu Công nguyên • từ Ấn Độ • thương mại biển + truyền giáo

02 Hin-đu giáo
Đầu Công nguyên • thương nhân + tu sĩ Bà-la-môn

03 Bản địa
Phồn thực • cầu mưa • thờ Thần – Vua • sùng bái tự nhiên

04 Dung hoà
Bản địa + tôn giáo ngoại lai → đời sống tín ngưỡng phong phú

16

PHẦN 2

Chữ viết – văn học
Từ chữ Phạn, chữ Hán đến những hệ chữ
riêng và các bản kể Ramayana mang dấu ấn
từng dân tộc Đông Nam Á.

17

NHIỆM VỤ SỐ

Nhóm 2 và Nhóm 3: tìm bằng chứng
1

NHÓM 2 • CHỮ VIẾT

• Vì sao cư dân Đông Nam Á có thể tạo ra chữ viết
riêng?
• Tìm hình Bia Võ Cạnh hoặc chữ Phạn (Sanskrit).
• Xác định 1 bằng chứng cho thấy ảnh hưởng Ấn
Độ / Trung Quốc.

6 PHÚT

2

NHÓM 3 • VĂN HỌC

• Tìm hiểu sử thi Ramayana.
• Xem video tóm tắt ngắn theo đường link GV cung
cấp.
• Tìm 1 phiên bản Ramayana được sáng tạo lại ở
Đông Nam Á.

Bằng chứng tốt = có tên tư liệu + nội dung ngắn + chỉ ra ảnh hưởng / sáng tạo.

18

CHUẨN NĂNG LỰC SỐ

Hoạt động 2 · Chữ viết – văn học

Chuẩn tập trung vào việc xác định đúng nhu cầu thông tin và tìm tư liệu số phục vụ nhiệm vụ học tập

1

1.1.TC1a

Tìm kiếm có mục tiêu
HS dùng Google/YouTube để tìm Bia Võ Cạnh, chữ Phạn (Sanskrit) hoặc
video tóm tắt Ramayana; lựa chọn tư liệu phù hợp với câu hỏi được giao.

Nguyên tắc: công cụ số hỗ trợ học tập; HS cần chọn lọc, đối chiếu nguồn và trình bày thông tin ngắn gọn,
chính xác.

BÀI 13 • GIAO LƯU VĂN HOÁ Ở ĐÔNG NAM Á

CHỮ VIẾT

Từ chữ Phạn đến những hệ chữ riêng
Khơ-me

CHỮ PHẠN
(Ấn Độ)

Môn cổ
Pa-li

Mã Lai cổ

Điểm quan trọng: tiếp thu một hệ chữ bên ngoài nhưng biến đổi thành
các chữ viết phù hợp với cộng đồng bản địa.

19

CHỮ VIẾT

Người Việt tiếp thu chữ Hán
TRUNG QUỐC

↓
CHỮ HÁN

↓

Đây là một hướng giao lưu khác trong
khu vực, bên cạnh ảnh hưởng sâu đậm
từ văn hoá Ấn Độ.
Giao lưu văn hoá Đông Nam Á không chỉ có
một “nguồn”: các cộng đồng tiếp xúc với nhiều
trung tâm văn hoá và lựa chọn cách tiếp nhận
khác nhau.

NGƯỜI VIỆT TIẾP THU

20

BẰNG CHỨNG LỊCH SỬ

Bia Võ Cạnh – dấu vết chữ Phạn sớm ở Đông Nam Á

THẾ KỈ III – IV
Tìm thấy ở khu vực phía tây Nha
Trang (Khánh Hoà).
• Được xem là tấm bia chữ Phạn cổ
nhất ở Đông Nam Á.
• Minh văn cung cấp thông tin có giá trị
về lịch sử Chăm-pa.
• Là bằng chứng quan trọng cho sự du
nhập sớm của văn hoá Ấn Độ.

21

VĂN HỌC

Văn học dân gian – tiếng nói của cộng đồng
Ca dao

Tục ngữ

Hò

Vè

Văn học dân gian tồn tại song song với các ảnh hưởng văn học
bên ngoài, góp phần duy trì tiếng nói và trải nghiệm của cư dân
bản địa.

22

VĂN HỌC

Ramayana: từ Ấn Độ đến các bản kể Đông Nam Á
1

2

3

4

Sử thi Ấn Độ

Được tiếp nhận

Bản địa hoá

Sáng tạo mới

Ramayana

Qua giao lưu văn hoá

Thay đổi tên gọi, chi
tiết, cách kể

Trở thành sử thi của
từng cộng đồng

Đây là ví dụ điển hình của “tiếp biến văn hoá”: tiếp nhận nhưng không sao chép
nguyên xi.

23

VĂN HỌC

Những “Ramayana” của Đông Nam Á
Lào

Thái Lan

In-đô-nê-xi-a

Cam-pu-chia

Phạ Lắc Phạ
Lam

Ra-ma-kiên

Ra-ma-y-a-na

Riêm-kê

Cùng một cốt truyện gốc nhưng mỗi cộng đồng tái kể theo ngôn ngữ, thẩm mỹ và bối cảnh
riêng.

24

TƯ LIỆU

Phù điêu Ăng-co Vát và câu chuyện Ramayana
QUAN SÁT
Bức phù điêu của người Khơ-me
cổ đại tại Ăng-co Vát mô tả một
cảnh trong sử thi Ramayana.
Cảnh kể lại trận chiến trên đảo Lan-ka
gắn với người anh hùng Ra-ma.

→ Văn học có thể “đi” vào điêu
khắc và kiến trúc như thế nào?

25

TƯ DUY LỊCH SỬ

Tiếp thu ≠ sao chép

TIẾP THU
• Chữ Phạn / chữ Hán
• Cốt truyện Ramayana
• Tôn giáo và biểu tượng
• Mô hình kiến trúc – điêu khắc

SÁNG TẠO
• Hình thành chữ viết riêng
• Bản kể sử thi của từng dân tộc
• Kết hợp với tín ngưỡng bản địa
• Tạo phong cách kiến trúc địa
phương

BẢN SẮC ĐÔNG NAM Á
26

BÁO CÁO NHANH

Nhóm 2 & 3 hoàn thiện phiếu học tập

Chữ viết

Ví dụ + nguồn ảnh + ảnh hưởng từ đâu?

Văn học

Tác phẩm / phiên bản + yếu tố được tiếp nhận

Sáng tạo

Điểm nào cho thấy cư dân Đông Nam Á không
sao chép nguyên mẫu?

90 GIÂY

27

KIẾN THỨC CẦN NHỚ

Chữ viết – văn học
01

Chữ Phạn

Cơ sở để hình thành Khơ-me, Pa-li, Môn cổ, Mã Lai cổ
02

Chữ Hán

Người Việt tiếp thu từ Trung Quốc
03

Bia Võ Cạnh

Thế kỉ III–IV • bằng chứng chữ Phạn sớm ở khu vực
04

Ramayana

Được phỏng tác thành nhiều sử thi của các dân tộc Đông Nam Á

28

PHẦN 3

Kiến trúc – điêu khắc
Tìm dấu ấn Ấn Độ giáo, Phật giáo trong công
trình Đông Nam Á và nhận ra cách các cộng
đồng tạo nên phong cách riêng.

29

KHÁM PHÁ SỐ
5 PHÚT

Google Earth: tham quan ảo một di sản
CHỌN 1 ĐIỂM ĐẾN
Thánh địa Mỹ Sơn

Borobudur

Quan sát và ghi lại:
1. Vị trí
2. Hình khối kiến trúc
3. Chi tiết điêu khắc / tượng
4. Dấu ấn tôn giáo nhìn thấy rõ nhất
Mục tiêu: dùng bản đồ số để “đi” đến di sản thay vì chỉ
đọc tên trong SGK.

30

CHUẨN NĂNG LỰC SỐ

Hoạt động 3 · Kiến trúc – điêu khắc

Chuẩn năng lực số được gắn trực tiếp với nhiệm vụ học tập trong hoạt động

1

5.3.TC1a

2

3.1.TC1a

Tham quan ảo di sản

Tạo nội dung số đơn giản

HS sử dụng Google Earth để xác định vị
trí và quan sát không gian di sản, từ đó
khai thác thông tin trực quan phục vụ
phân tích kiến trúc.

HS thiết kế “Thẻ bài Di sản” bằng
Canva/PowerPoint/PicsArt: chèn hình,
nhập thông tin cô đọng, trang trí và lưu
sản phẩm dạng JPG/PNG.

Nguyên tắc: công cụ số hỗ trợ học tập; HS cần chọn lọc, đối chiếu nguồn và trình bày thông tin ngắn gọn,
chính xác.

BÀI 13 • GIAO LƯU VĂN HOÁ Ở ĐÔNG NAM Á

KIẾN TRÚC

Kiểu kiến trúc đền – núi

BIỂU TƯỢNG
NÚI THIÊNG

ĐỀN / THÁP
KHÔNG GIAN
THIÊNG
CHÂN NÚI

Kiến trúc Đông Nam Á chịu ảnh hưởng tôn giáo nhưng được đặt trong cảnh quan, vật liệu
và thẩm mỹ bản địa.
31

DI SẢN

Borobudur – một “hành trình bằng đá”

THẾ KỈ VIII
Trung Java • In-đô-nê-xi-a

9 tầng

6 tầng vuông • 3 tầng tròn

2.672 phù điêu
504 tượng Phật • 72 tượng ở các tháp
nhỏ tầng trên
Ảnh hưởng Phật giáo Ấn Độ nhưng
mang phong cách Java bản địa.

32

DI SẢN

Thánh địa Mỹ Sơn – dấu ấn Ấn Độ giáo ở Việt Nam

QUẢNG NAM
Quần thể tháp Chăm lớn ở Việt
Nam, từng là trung tâm đền đài
quan trọng của Ấn Độ giáo trong
khu vực.
Dấu ấn văn hoá Ấn Độ:
• Hình dáng tháp
• Phù điêu, hoa văn
• Bia chữ Phạn
• Không gian nghi lễ của Chăm-pa

UNESCO công nhận Di sản văn hoá năm 1999
33

KIẾN TRÚC

Những công trình tiêu biểu
1

Bô-rô-bu-đua

Phật giáo • In-đô-nê-xi-a • cấu
trúc tầng bậc và hệ thống phù
điêu đồ sộ.

2

La-ra Giong-grang

Công trình ở In-đô-nê-xi-a
mang dấu ấn mạnh của
truyền thống Ấn Độ giáo.

3

Mỹ Sơn

Việt Nam • quần thể tháp
Chăm • dấu ấn Ấn Độ giáo và
nghệ thuật Chăm-pa.

Điểm chung: tôn giáo ngoại lai tạo cảm hứng → nghệ nhân bản địa biến thành phong cách
riêng.
34

ĐIÊU KHẮC

Phù điêu – chạm nổi – tượng thần – tượng Phật

▦

✦

♜

☸

Phù điêu

Chạm nổi

Tượng thần

Tượng Phật

Kể chuyện, trang trí
kiến trúc

Tạo nhịp điệu và biểu
tượng tôn giáo

Dấu ấn Ấn Độ giáo

Dấu ấn Phật giáo

Các loại hình này cho thấy ảnh hưởng rõ rệt của Ấn Độ giáo và Phật giáo trong nghệ thuật
Đông Nam Á.

35

PHÂN TÍCH

Ảnh hưởng bên ngoài + bản địa = phong cách Đông Nam Á
Ấn Độ giáo

Phật giáo

NGHỆ NHÂN
BẢN ĐỊA

PHONG CÁCH
ĐÔNG NAM Á

Biểu tượng – mô típ

Bản địa không bị xoá đi. Ngược lại, yếu tố ngoại lai được tái tạo bằng vật liệu, cảnh quan,
nghệ thuật và nhu cầu của từng cộng đồng.

36

TRÒ CHƠI

Hành trình di sản – tạo “Thẻ bài Di sản”

10 PHÚT

CHỌN 1 CÔNG TRÌNH
Mỹ Sơn • Borobudur • Chùa Vàng • hoặc một công trình phù
hợp khác

THẺ BÀI GỒM
1. Tên công trình
2. Quốc gia
3. 1 hình ảnh có nguồn
4. 3 thông tin thú vị nhất

CÔNG CỤ GỢI Ý
Canva • PowerPoint •
PicsArt

Lưu sản phẩm: JPG / PNG → đăng Padlet cột “Bộ sưu tập
Di sản”.

37

BÌNH CHỌN

Tấm thẻ ấn tượng nhất
1

Thông tin hay

Đúng • cô đọng • có
điểm thú vị

2

Thẩm mỹ

Bố cục rõ • hình ảnh
phù hợp

3

Nguồn tư liệu

Biết ghi nguồn ảnh /
thông tin

4

Bản sắc

Cho thấy dấu ấn giao
lưu + yếu tố bản địa

Mỗi nhóm bình chọn 1 sản phẩm khác nhóm mình và nêu 1 lí do.

38

TỔNG HỢP

Giao lưu văn hoá đã tác động đến Đông Nam Á như thế nào?
1

TÍN NGƯỠNG – TÔN
GIÁO

Phật giáo, Hin-đu giáo du nhập
và dung hoà với tín ngưỡng bản
địa.

2

CHỮ VIẾT – VĂN HỌC

Tạo chữ viết riêng từ chữ Phạn;
người Việt tiếp thu chữ Hán;
Ramayana được bản địa hoá.

3

KIẾN TRÚC – ĐIÊU
KHẮC

Đền – núi, phù điêu, tượng thần
– Phật; ảnh hưởng tôn giáo
nhưng phát triển phong cách địa
phương.

KẾT LUẬN: ảnh hưởng sâu sắc và toàn diện, đặc biệt đậm nét từ văn hoá Ấn Độ — nhưng
luôn đi cùng sự chọn lọc và sáng tạo bản địa.
39

LUYỆN TẬP

Quizizz / Kahoot / Canva AI

5 CÂU
THỬ
THÁCH
Trả lời cá nhân trước → thảo
luận nhanh → GV công bố đáp
án cuối phần.

40

LUYỆN TẬP

Câu hỏi 1
Nhiều tín ngưỡng dân gian của Đông Nam Á hầu hết có liên quan đến:

A

Hoạt động trồng cây lúa nước.

B

Hoạt động sản xuất nông nghiệp.

C

Hoạt động thương mại biển.

D

Hoạt động kinh tế ở những thương
cảng lớn.

THỬ THÁCH NHANH

41

LUYỆN TẬP

Câu hỏi 2
Người Chăm, người Khơ-me, người Môn cổ ở Đông Nam Á tiếp thu chữ
viết của nước nào?
A

Trung Quốc.

B

Ấn Độ.

C

Hy Lạp.

D

Ai Cập.

THỬ THÁCH NHANH

42