CHƯƠNG 5 • VIỆT NAM CỔ

BÀI 20

VƯƠNG QUỐC
PHÙ NAM
Từ văn hóa Óc Eo đến một trung tâm giao
thương lớn của Đông Nam Á cổ đại
Lịch sử và Địa lí 6 • Kết nối tri thức

1

KHỞI ĐỘNG

Khởi động: Hiện vật đang kể điều gì?
Quan sát bình gốm Ken-di và chuỗi hạt mã não
CÂU HỎI GỢI MỞ

HIỆN VẬT ÓC EO

• Các hiện vật phản ánh trình
độ kĩ thuật như thế nào?
• Chi tiết nào cho thấy óc thẩm
mĩ của cư dân?
• Vì sao có thể liên hệ chúng
với hoạt động giao thương
rộng mở?

→ Hãy dự đoán về chủ nhân của Vương quốc Phù Nam.
LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

2

VIDEO 1

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

7

KHỞI ĐỘNG

Giải mã hiện vật
Một lát cắt của đời sống Phù Nam xưa
KĨ THUẬT

THẨM MĨ

GIAO THƯƠNG

Bình gốm có dáng cân đối,
thân phình, miệng loe và
hoa văn khắc vạch → kĩ
thuật chế tác khá cao.

Chuỗi hạt mã não cho thấy
khả năng chọn vật liệu, tạo
dáng và trang sức tinh tế.

Vật liệu và hiện vật đa
dạng gợi ra mạng lưới
trao đổi hàng hóa rộng,
có liên hệ với nhiều vùng
bên ngoài.

VƯƠNG QUỐC PHÙ NAM

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

3

HÀNH TRÌNH

Hành trình khám phá Phù Nam

1

2

3

4

5

Hình thành –
phát triển –
suy vong

Kinh tế &
cảng thị Óc
Eo

Tổ chức nhà
nước & xã
hội

Văn hóa – tôn
giáo – điêu
khắc

Luyện tập –
vận dụng

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

5

PHẦN 1

Sự hình thành, phát triển
và suy vong
Từ văn hóa Óc Eo đến một vương quốc
hùng mạnh rồi suy yếu vào đầu thế kỉ VII.

KHÁM PHÁ • GIẢI MÃ • KẾT NỐI

VIDEO 2

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

7

VIDEO 3

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

7

PHẦN I

Vương quốc Phù Nam ra đời khi nào?
THỜI GIAN

TRUNG TÂM BAN ĐẦU

Thế kỉ I

Óc Eo

Phù Nam hình thành
trên cơ sở phát triển
của văn hóa Óc Eo.

Một trung tâm chính trị
– kinh tế quan trọng ở
vùng Nam Bộ Việt
Nam.

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

LIÊN HỆ VĂN HÓA

Văn hóa Óc Eo đối với
Phù Nam giống vai trò
của Đông Sơn với Văn
Lang – Âu Lạc.

8

PHẦN I

Văn hóa Óc Eo – nền tảng của Phù Nam
MỐI LIÊN HỆ

Sự phát triển của văn hóa Óc Eo tạo nền tảng vật chất
và xã hội cho sự hình thành Nhà nước Phù Nam.

BÌNH GỐM & CHUỖI HẠT

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

SO SÁNH

TRUYỀN THUYẾT

Đông Sơn → Văn
Lang – Âu Lạc
Sa Huỳnh → Chămpa
Óc Eo → Phù Nam

Sự ra đời Phù Nam còn
được phản ánh qua
truyền thuyết Hỗn Điền
và Liễu Diệp.

9

PHẦN I

Trục thời gian: hơn 6 thế kỉ biến đổi
Hình thành → đỉnh cao → suy vong

TK I

TK III–V

Đầu TK VI

Đầu TK VII

Hình thành
ở Nam Bộ

Phát triển
đỉnh cao

Bắt đầu
suy yếu

Chân Lạp
xâm chiếm

ÓC EO → ĂNG-CO BO-RÂY

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

10

VIDEO 4

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

7

VIDEO 5

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

7

PHẦN I

Nhiệm vụ số: Tìm “Di tích Óc Eo – Ba Thê”
TRÊN GOOGLE MAPS

1. Mở Google Maps.
2. Tìm: “Di tích Óc Eo - Ba
Thê”.
3. Xác định tỉnh hiện nay.
4. So sánh vị trí thực tế với
trung tâm Óc Eo trên lược đồ
cổ.

ÓC EO – BA THÊ
AN GIANG
KẾT LUẬN: DI CHỈ NẰM Ở AN GIANG

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

11

CHUẨN NĂNG LỰC SỐ

Hoạt động 1 · Hình thành, phát triển và suy vong Phù
Nam

Chuẩn năng lực số được gắn trực tiếp với nhiệm vụ học tập trong hoạt động

1

1.1.TC1b

Xác định di tích trên bản đồ số
HS dùng Google Maps tìm “Di tích Óc Eo – Ba Thê”, xem vị trí thực tế và so sánh
với trung tâm Phù Nam trên lược đồ cổ.

Nguyên tắc: công cụ số hỗ trợ học tập; HS cần chọn lọc, đối chiếu nguồn và trình bày thông tin ngắn gọn, chính
xác.

BÀI 20 • VƯƠNG QUỐC PHÙ NAM

PHẦN I

Phù Nam ở thời kì phát triển đỉnh cao
Thế kỉ III – V
PHẠM VI

TRUNG TÂM

VỊ THẾ

Mở rộng ra nhiều vùng
thuộc Việt Nam, Cam-puchia, Thái Lan, Ma-lai-xia, Lào…

Ban đầu: Óc Eo (Việt
Nam)

Phát triển thành một đế
chế hùng mạnh, có vai
trò lớn trong giao thương
khu vực.

Sau đó: Ăng-co Bo-rây
(Cam-pu-chia)

TK III – V • GIAO THƯƠNG • MỞ RỘNG

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

12

PHẦN I

Hai trung tâm chính trị – kinh tế
ÓC EO

ĂNG-CO BO-RÂY

• Trung tâm ban đầu ở Nam Bộ Việt
Nam.
• Gắn với cảng thị và mạng lưới kênh
rạch.
• Nổi bật về giao thương quốc tế.

• Trung tâm sau này ở Cam-pu-chia.
• Thể hiện sự dịch chuyển không gian
quyền lực khi Phù Nam mở rộng.

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

13

PHẦN I

Vì sao Phù Nam suy yếu?
Đầu thế kỉ VI → đầu thế kỉ VII
MÔI TRƯỜNG

THƯƠNG MẠI

CHÍNH TRỊ

Biển tiến làm đất nhiễm
mặn, diện tích canh tác
giảm dần.

Tuyến giao thương trên
biển thay đổi, không còn
đi qua Phù Nam như
trước.

Vương quốc suy yếu và
đến đầu thế kỉ VII bị
người Chân Lạp xâm
chiếm.

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

14

CHỐT PHẦN I

Những điều cần nhớ về hành trình Phù Nam
TK I

TK III–V

Óc Eo

Ra đời ở vùng Nam Bộ
Mở rộng mạnh, trở thành đế chế
Trung tâm ban đầu – thương mại sôi động

Đầu TK VI

Bắt đầu suy yếu

Đầu TK VII

Chân Lạp xâm chiếm

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

15

PHẦN 2

Hoạt động kinh tế và tổ
chức xã hội
Một nền kinh tế sông nước – cảng thị –
thương mại quốc tế với xã hội phân hóa
rõ.
KHÁM PHÁ • GIẢI MÃ • KẾT NỐI

PHẦN II

Điều kiện tự nhiên tạo nên cách sống nào?
ĐỒNG BẰNG PHÙ SA

SÔNG ĐỒNG NAI – CỬU LONG

GẦN BIỂN

Thuận lợi cho trồng lúa
nước và hình thành
những vùng cư trú đông
đúc.

Kênh rạch dày đặc →
phát triển vận tải, đánh
bắt, sinh hoạt sông nước.

Thuận lợi hình thành
cảng biển, nổi bật là cảng
thị Óc Eo.

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

17

PHẦN II

Bức tranh kinh tế Phù Nam
NÔNG NGHIỆP

THỦY – HẢI SẢN

THỦ CÔNG

THƯƠNG MẠI

Trồng lúa nước;
chăn nuôi gà, lợn.

Đánh bắt và khai
thác nguồn lợi
sông biển.

Làm gốm, chế tác
trang sức, luyện
đồng, rèn sắt.

Buôn bán mạnh
với nhiều thương
nhân nước ngoài.

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

18

PHẦN II

Nông nghiệp và nguồn lợi sông nước
NÔNG NGHIỆP

KHAI THÁC NGUỒN LỢI

• Trồng lúa nước.
• Chăn nuôi gà, lợn.
• Đồng bằng phù sa hỗ trợ sản xuất
nông nghiệp.

• Đánh bắt thủy – hải sản.
• Giao thông bằng ghe, thuyền.
• Cư dân thích nghi mạnh với mạng lưới
kênh rạch.

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

19

PHẦN II

Thủ công nghiệp: từ gốm đến kim loại
ĐỒ GỐM

KIM LOẠI

TRANG SỨC

Sản xuất đồ gốm phục vụ
đời sống; nhiều hiện vật
cho thấy kĩ thuật tạo hình
và trang trí tốt.

Luyện đồng, rèn sắt →
công cụ, đồ dùng và sản
phẩm trao đổi.

Chế tác chuỗi hạt, đồ
trang sức; phản ánh nhu
cầu thẩm mĩ và hoạt động
trao đổi.

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

20

PHẦN II

Cảng thị Óc Eo – cửa ngõ giao thương
VAI TRÒ CỦA ÓC EO

• Nằm gần biển và mạng lưới kênh
rạch.
• Tập trung hoạt động trao đổi –
buôn bán.
• Kết nối thương nhân từ Trung
Quốc, Chăm-pa, Mã Lai, Ấn Độ…
→ Phù Nam nổi bật bởi kinh tế
thương mại.

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

21

PHẦN II

Zoom hiện vật: đồng tiền và trang sức

ĐỒNG TIỀN

TRANG SỨC – CHUỖI HẠT

Quan sát hoa văn → suy luận về giao thương và kĩ thuật

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

22

CHUẨN NĂNG LỰC SỐ

Hoạt động 2 · Kinh tế và tổ chức xã hội

Chuẩn năng lực số được gắn trực tiếp với nhiệm vụ học tập trong hoạt động

1

1.1.TC1a

2

1.1.TC1b

Tìm kiếm hình ảnh hiện vật

Phóng to và quan sát

HS dùng Google Images tìm “Đồng tiền
Phù Nam”, “Trang sức văn hóa Óc Eo”
theo từ khóa đơn giản.

HS dùng tính năng Zoom để quan sát hoa
văn, chất liệu và chi tiết trên đồng tiền/trang
sức nhằm hỗ trợ phân tích lịch sử.

Nguyên tắc: công cụ số hỗ trợ học tập; HS cần chọn lọc, đối chiếu nguồn và trình bày thông tin ngắn gọn, chính
xác.

BÀI 20 • VƯƠNG QUỐC PHÙ NAM

PHẦN II

Mạng lưới giao thương của Phù Nam
TRUNG QUỐC

MÃ LAI

PHÙ NAM

CHĂM-PA

ẤN ĐỘ

ÓC EO = ĐIỂM GẶP CỦA NHIỀU LUỒNG HÀNG HÓA

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

23

PHẦN II

Tổ chức nhà nước Phù Nam
VUA
Quyền lực cao nhất

HỆ THỐNG QUAN LẠI
Giúp việc cho vua, nhiều cấp bậc

CỘNG ĐỒNG CƯ DÂN
Nông dân • thợ thủ công • thương nhân

TỔ CHỨC NHÀ NƯỚC ĐƯỢC HOÀN THIỆN VÀO THẾ KỈ III

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

24

PHẦN II

Các tầng lớp trong xã hội Phù Nam
BỐN NHÓM XÃ HỘI

1. Quý tộc
2. Tăng lữ
3. Dân tự do: thương nhân, thợ thủ
công, nông dân
4. Nô lệ
→ Xã hội đã phân hóa thành nhiều
tầng lớp.

SƠ ĐỒ MINH HỌA

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

25

PHẦN II

Phù Nam và Chăm-pa: xã hội có gì tương đồng?
PHÙ NAM

ĐIỂM GẶP

CHĂM-PA

Quý tộc • tăng lữ •
dân tự do • nô lệ

Đều là nhà nước quân
chủ, xã hội phân hóa;
tầng lớp thương nhân
xuất hiện rõ.

Quý tộc •
tăng lữ • dân
tự do • nô lệ

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

26

PHẦN II

Phiếu học tập số 1
NHÓM 1 • HOẠT ĐỘNG KINH TẾ

NHÓM 2 • TỔ CHỨC XÃ HỘI

Hãy hoàn thành:
• Nông nghiệp
• Thủy – hải sản
• Thủ công
• Thương mại

Hãy trình bày:
• Ai đứng đầu nhà nước?
• Quan lại có vai trò gì?
• Xã hội gồm những tầng lớp nào?
• Điểm giống Chăm-pa?

Nêu dẫn chứng tiêu biểu cho từng nhóm.

Thời gian: 5–7 phút • Trình bày ngắn gọn, có hình minh họa

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

27

CHỐT PHẦN II

Kinh tế – xã hội Phù Nam trong 4 từ khóa
LÚA NƯỚC

ÓC EO

THƯƠNG NHÂN

VUA – QUAN LẠI

Nền tảng kinh tế

Cảng thị quốc tế

Lực lượng xã hội
nổi bật

Bộ máy nhà
nước

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

28

PHẦN 3

Một số thành tựu văn hóa
Tôn giáo Ấn Độ, tượng Phật – thần, nhà
sàn và lối sống sông nước tạo nên sắc
thái riêng.
KHÁM PHÁ • GIẢI MÃ • KẾT NỐI

PHẦN III

Bức tranh văn hóa Phù Nam
TÍN NGƯỠNG – TÔN GIÁO

ĐIÊU KHẮC

ĐỜI SỐNG VẬT CHẤT

Thờ đa thần; tiếp nhận
Phật giáo và Bà La Môn
giáo từ Ấn Độ.

Tạc tượng thần và tượng
Phật bằng đá, gỗ; hình
thành phong cách Phù
Nam.

Ghe, thuyền; nhà sàn;
dùng ngựa, trâu, bò kéo
xe.

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

30

PHẦN III

Tín ngưỡng và tôn giáo
TÍN NGƯỠNG BẢN ĐỊA

TÔN GIÁO DU NHẬP

• Thờ đa thần.
• Tiêu biểu: thờ thần Mặt Trời.
• Gắn với thế giới tự nhiên và đời
sống cư dân.

• Phật giáo.
• Bà La Môn giáo.
• Nguồn ảnh hưởng chủ yếu: văn
hóa Ấn Độ.

ẢNH HƯỞNG ẤN ĐỘ • TIẾP BIẾN BẢN ĐỊA

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

31

PHẦN III

Hiện vật tôn giáo: tượng thần Vis-nu
GIẢI MÃ Ý NGHĨA

• Vis-nu là một vị thần quan trọng của Ấn Độ
giáo.
• Tượng Vis-nu bằng đồng được tìm thấy ở
Tân Hội (Kiên Giang), niên đại TK III–V.
• Minh chứng cho sự hiện diện của Ấn Độ
giáo và trình độ tạo tác tượng của cư dân
Phù Nam.

TƯỢNG GỖ – PHONG CÁCH ÓC EO

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

32

PHẦN III

Điêu khắc Phù Nam có gì đặc sắc?
CHỦ ĐỀ

Tượng các vị thần Ấn Độ
giáo và tượng Phật.

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

CHẤT LIỆU

PHONG CÁCH

Đá và gỗ; ngoài ra có
tượng đồng.

Từ đầu Công nguyên
hình thành sắc thái riêng
– “phong cách Phù
Nam”.

33

PHẦN III

Đời sống vật chất: thích nghi với sông nước
PHƯƠNG TIỆN ĐI LẠI

NHÀ Ở

• Ghe, thuyền thuận tiện trên kênh
rạch.
• Ngựa, trâu, bò dùng để kéo xe trên
đất liền.

• Nhà sàn rộng bằng gỗ.
• Dựng trên mặt nước hoặc nơi dễ
ngập.
• Mái lợp lá → thích nghi khí hậu nóng
ẩm.

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

34

PHẦN III

Dấu ấn văn hóa Ấn Độ
TÔN GIÁO

NGHỆ THUẬT

GIAO LƯU

Phật giáo và Bà La Môn
giáo được tiếp nhận và
lan tỏa.

Hình tượng thần, tượng
Phật và phong cách tạo
tác chịu ảnh hưởng Ấn
Độ.

Con đường thương mại
giúp tôn giáo, nghệ thuật
và hàng hóa di chuyển
giữa các vùng.

TIẾP NHẬN • SÁNG TẠO • BẢN ĐỊA HÓA

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

35

PHẦN III

Nhiệm vụ số: Chọn một hiện vật ấn tượng
YÊU CẦU

1. Tìm trên Google Images: “Tượng Phật gỗ
văn hóa Óc Eo” hoặc “Phù điêu Phù Nam”.
2. Chọn 1 ảnh rõ nét.
3. Ghi 2 thông tin: chất liệu – ảnh hưởng
văn hóa.
4. Chia sẻ với nhóm.

GỢI Ý: TƯỢNG PHẬT GỖ

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

36

CHUẨN NĂNG LỰC SỐ

Hoạt động 3 · Thành tựu văn hóa Phù Nam

Chuẩn năng lực số được gắn trực tiếp với nhiệm vụ học tập trong hoạt động

1

1.2.TC1a

Chọn hình ảnh minh họa phù hợp
HS chọn hình ảnh tượng Phật gỗ, phù điêu hoặc hiện vật Phù Nam từ kết quả tìm
kiếm để minh họa ảnh hưởng văn hóa Ấn Độ.

Nguyên tắc: công cụ số hỗ trợ học tập; HS cần chọn lọc, đối chiếu nguồn và trình bày thông tin ngắn gọn, chính
xác.

BÀI 20 • VƯƠNG QUỐC PHÙ NAM

CHỐT PHẦN III

Văn hóa Phù Nam trong 5 từ khóa

1

2

3

4

5

ĐA THẦN

PHẬT GIÁO

BÀ LA MÔN

ĐIÊU KHẮC

NHÀ SÀN

SÔNG NƯỚC LÀ SỢI CHỈ XUYÊN SUỐT ĐỜI SỐNG PHÙ NAM

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

37

PHẦN 4

Luyện tập – vận dụng
Củng cố nhanh bằng 5 câu trắc nghiệm,
sau đó so sánh với Chăm-pa và liên hệ
đời sống Nam Bộ hiện nay.
KHÁM PHÁ • GIẢI MÃ • KẾT NỐI

CHUẨN NĂNG LỰC SỐ

Luyện tập · Củng cố trực tuyến

Chuẩn năng lực số được gắn trực tiếp với nhiệm vụ học tập trong hoạt động

1

2.1.TC1a

2

1.1.TC1b

Tương tác trên nền tảng số

Sử dụng ứng dụng trắc nghiệm

HS trả lời câu hỏi trực tuyến, gửi đáp án và
theo dõi phản hồi kết quả.

HS vận hành các tính năng cơ bản của
Quizizz/Kahoot để hoàn thành bài tập củng
cố.

Nguyên tắc: công cụ số hỗ trợ học tập; HS cần chọn lọc, đối chiếu nguồn và trình bày thông tin ngắn gọn, chính
xác.

BÀI 20 • VƯƠNG QUỐC PHÙ NAM

Luyện tập – vận dụng

Bài tập 1

LUYỆN TẬP

Câu 1. Nền văn hóa khảo cổ nào là cơ sở hình thành Vương quốc Phù Nam?
A

Văn hóa Sa Huỳnh

B

Văn hóa Hòa Bình

C

Văn hóa Đông Sơn

D

Văn hóa Óc Eo

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

39

LUYỆN TẬP

Câu 2. Văn hóa Phù Nam chịu ảnh hưởng sâu sắc nhất từ nền văn hóa nào?
A

Văn hóa Ai Cập

B

Văn hóa La Mã

C

Văn hóa Trung Hoa

D

Văn hóa Ấn Độ

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

40

LUYỆN TẬP

Câu 3. Đồng tiền Phù Nam và huy chương La Mã ở Óc Eo chứng tỏ điều gì?
A

Quan hệ thương mại quốc tế rất phát triển

B

Phù Nam sản xuất tiền cho cả thế giới

C

Phù Nam từng bị La Mã xâm lược

D

Người Phù Nam có nguồn gốc châu Âu

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

41

LUYỆN TẬP

Câu 4. Tại sao cư dân Phù Nam thường làm nhà sàn?
A

Thiếu vật liệu làm nhà trệt

B

Phù hợp môi trường sông nước và khí hậu nóng ẩm

C

Do ảnh hưởng Trung Quốc

D

Để phơi lúa trên sàn

LỊCH SỬ 6 • KẾT NỐI TRI THỨC

42