KÍNH CHÀO THẦY CÔ
CÙNG CÁC EM HỌC SINH

KHỞI ĐỘNG

VUA TIẾNG
VIỆT
Quét mã QR

Sắp xếp thành các từ có nghĩa

Tìm mối liên hệ giữa các từ tìm được

https://wordwall.net/play/98591/488/236

BÀI 6
MỘT SỐ HỢP CHẤT CỦA
NITROGEN VỚI OXYGEN

Mục tiêu bài học
Sau bài học, em sẽ:

Phân tích được nguồn
gốc các oxide của
nitrogen trong không
khí và nguyên nhân gây
hiện tượng mưa acid.

Nêu được cấu tạo của HNO3,
tính acid, tính oxi hóa mạnh
trong một số ứng dụng thực
tiễn quan trọng của nitric
acid.

Giải thích được nguyên
nhân, hệ quả của hiện
tượng phú dưỡng.

PHẦN I.
CÁC OXIDE CỦA
NITROGEN

Hoạt động tìm hiểu công thức, tên gọi
Hoạt động cá nhân

Hoàn thành PHT số 1

Thời gian: 1 phút
Báo cáo ngẫu nhiên

PHIẾU HỌC TẬP 1
Nối công thức với tên gọi:

N2 O

Nitrogen monoxide

N2O4

Dinitrogen oxide

NO
NO2

Dinitrogen tetroxide
Nitrogen dioxide

1. CÔNG THỨC, TÊN
GỌI

1. CÔNG THỨC, TÊN GỌI
Các oxide của nitrogen được ký hiệu chung là NOx, một loại hợp chất
điển hình gây ô nhiễm không khí.
Hợp chất NOx có trong không khí là NO2, NO, N2O4, N2O.
Oxide

N2O

NO

NO2

N2O4

Tên gọi

Dinitrogen
oxide

Nitrogen
monoxide

Nitrogen dioxide

Dinitrogen
tetroxide

ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP 1
Nối công thức với tên gọi:

N2 O

Dinitrogen oxide

N2O4

Dinitrogen tetroxide

NO

Nitrogen monoxide

NO2

Nitrogen dioxide

Hoạt động tìm hiểu nguồn gốc phát sinh NOx, mưa acid
Nhiệm vụ nhóm (5 – 6 HS/ nhóm):
➊ Giải thích nguyên nhân phát thải NOx từ hoạt động giao
thông vận tải, nhà máy nhiệt điện, luyện kim, đốt nhiên liệu. Đề
xuất các biện pháp nhằm cắt giảm các nguồn phát thải đó.
➋ Sưu tầm hình ảnh về ảnh hưởng của mưa acid đối với môi
trường. Đề xuất một số giải pháp nhằm giảm thiểu nguy cơ gây mưa
acid.

Công cụ số: Google Images/ Google/ ChatGPT.
Từ khóa gợi ý: “Nguồn gốc NOx", “hệ quả của
NOx", “mưa acid”,…

Sản phẩm: bài thuyết trình kèm hình ảnh minh
họa, gửi group lớp và trình bày nhanh trước lớp

Báo cáo kết quả
1–2 nhóm đôi trình bày câu trả lời.

Cả lớp lắng nghe, bổ sung, nhận xét.

Tiêu chí đánh giá:
Trả lời đúng nội dung, có hình ảnh minh họa
Sản phẩm sáng tạo, nêu đủ các ý
Trình bày rõ ràng, có hợp tác nhóm

2. Nguồn gốc
phát sinh NOx
trong không khí

2. NGUỒN GỐC PHÁT SINH NOX TRONG KHÔNG KHÍ

Nguồn gốc tự nhiên: núi lửa phun trào, cháy rừng, mưa dông kèm
theo sấm sét, sự phân hủy các hợp chất hữu cơ.

2. NGUỒN GỐC PHÁT SINH NOX TRONG KHÔNG KHÍ

Do hoạt động của con người: hoạt động giao thông vận tải, sản xuất
công nghiệp, nông nghiệp, nhà máy nhiệt điện và trong đời sống.

2. NGUỒN GỐC PHÁT SINH NOX TRONG KHÔNG KHÍ

Loại NOx

NOx nhiệt
(thermal – NOx)

NOx nhiên liệu
(fuel – NOx)

NOx tức thời
(prompt – NOx)

Nguyên
nhân tạo
thành

Nhiệt độ rất cao
(>3000oC) hoặc tia
lửa điện làm nitrogen
trong không khí bị oxi
hóa:
N 2 + O2
2NO

Nitrogen trong nhiên
liệu hoặc sinh khối1
kết hợp với oxygen
trong không khí.

Nitrogen trong
không khí kết hợp
với các gốc tự do2
(gốc hydrocacbon,
gốc hydroxide,…)

Sinh khối là một thuật ngữ mô tả các vật chất hữu cơ có nguồn gốc từ sinh vật sống.
2
Gốc tự do là nguyên tử/nhóm nguyên tử có electron tự do, chưa tạo thành cặp electron.
1

2. NGUỒN GỐC PHÁT SINH NOX TRONG KHÔNG KHÍ
NOx là một trong những nguyên nhân gây mưa acid, sương mù quang
hóa, hiệu ứng nhà kính, thủng tầng ozone và hiện tượng phú dưỡng, làm
ô nhiễm môi trường.

2. NGUỒN GỐC PHÁT SINH NOX TRONG KHÔNG KHÍ
Các oxide nitrogen (NOx) gây ra những tác hại nghiêm trọng
đến môi trường và sức khỏe con người qua nhiều cơ chế
khác nhau.

Mưa acid
Phá hủy rừng, ăn mòn công trình xây dựng, làm acid hóa đất và
nguồn nước

Ô nhiễm không khí
Gây khó thở, hen suyễn, các bệnh về đường hô hấp cho con người

Khói quang hóa
Tạo ozone ở tầng đối lưu, làm giảm tầm nhìn và gây kích ứng mắt

Phá hủy hệ sinh thái
Ảnh hưởng đến chuỗi thức ăn, làm chết động thực vật thủy sinh

3. Mưa Acid

2. MƯA ACID
Mưa bình thường

~5,6
Có carbon dioxide hòa tan
 Tạo môi trường acid yếu

Mưa acid

< 5,6
Có SO2, NOx phát thải từ các
hoạt động của con người

Với sự xúc tác của các ion kim loại trong khói bụi, khí SO2, NOx bị oxi
hóa bởi oxygen, ozone, hydrogen peroxide, gốc tự do,… rồi hòa tan
vào nước, tạo thành sulfuric acid và nitric acid.
2SO2 + O2 + 2H2O → 2H2SO4 (xt)
4NO2 + O2 + 2H2O → 4HNO3 (xt)

2. NGUỒN GỐC PHÁT SINH NOX TRONG KHÔNG KHÍ
• Các giọt acid li ti tạo thành theo mưa rơi xuống bề mặt trái đất.
• Mưa acid gây tác động xấu đối với môi trường, con người và sinh vật.
Rõ rệt nhất khi nước mưa có giá trị pH < 4,5.
• Mưa acid ảnh hưởng đến sinh vật, ăn mòn các công trình xây dựng,
kiến trúc bằng đá và kim loại,…

Câu 1
Giải thích nguyên nhân phát thải NOx từ hoạt động giao thông vận tải,
nhà máy nhiệt điện, luyện kim, đốt nhiên liệu. Đề xuất các biện pháp
nhằm cắt giảm các nguồn phát thải đó.
TRẢ LỜI
Nguyên nhân phát thải NOx từ hoạt động giao thông vận tải, nhà máy nhiệt
điện, luyện kim, đốt nhiên liệu:
Loại NOxa

NOx nhiệt
(thermal – NOx)

Nhiệt độ rất cao (>3000oC)
Nguyên nhân hoặc tia lửa điện làm nitrogen
trong không khí bị oxi hóa:
tạo thành
N2 + O2
2NO

NOx nhiên liệu
(fuel – NOx)
Nitrogen trong nhiên
liệu hoặc sinh khối1 kết
hợp với oxygen trong
không khí.

NOx tức thời
(prompt – NOx)
Nitrogen trong không khí
kết hợp với các gốc tự
do2 (gốc hydrocacbon,
gốc hydroxide,…)

Các biện pháp nhằm cắt giảm các nguồn phát thải đó.
Giao Thông và Năng Lượng Sạch

Kiểm Soát Công Nghiệp

Chuyển đổi phương thức di chuyển

Xử lý khí thải tại nguồn

Giám xe cá nhân, tăng cường sử dụng
xe buỹt và phương tiện cộng cộng.

Làm sạch khí thải từ nhà máy nhiệt điện
và luyện kim trước khi xả ra môi trường.

Ưu tiên nâng lượng tái tạo
Khai thác nguồn nâng lượng sạch như mật
trời, giới, thủy điện và địa nhiệt.

Các biện pháp nhằm cắt giảm các nguồn phát thải đó.

Trồng Cây Xanh
Cây xanh có khả năng hấp thụ CO₂ và
NOx, đồng thời làm sạch không khí một
cách tự nhiên và hiệu quả.

Tiết Kiệm Năng Lượng
Giảm sử dụng điện và nhiên liệu hóa thạch
thông qua việc áp dụng năng lượng tái tạo và
thói quen tiết kiệm.

Câu 2
Sưu tầm hình ảnh về ảnh hưởng của mưa acid đối với môi trường. Đề xuất một
số giải pháp nhằm giảm thiểu nguy cơ gây mưa acid.
TRẢ LỜI
Ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người: nước mưa chứa acid dễ gây các bệnh
về da như nấm, mẩn ngứa, nặng là viêm da.

Câu 2
Sưu tầm hình ảnh về ảnh hưởng của mưa acid đối với môi trường. Đề xuất một
số giải pháp nhằm giảm thiểu nguy cơ gây mưa acid.
TRẢ LỜI
Ảnh hưởng xấu đến các sinh vật dưới nước.
Gây chết cây trồng.

Câu 2
Sưu tầm hình ảnh về ảnh hưởng của mưa acid đối với môi trường. Đề xuất một
số giải pháp nhằm giảm thiểu nguy cơ gây mưa acid.
TRẢ LỜI
Ảnh hưởng xấu đến các sinh vật dưới nước.
Gây chết cây trồng.

Một số giải pháp nhằm giảm thiểu nguy cơ gây mưa acid.

Xử lý khí thải tại nguồn
Lọc sạch khí thải từ nhà máy nhiệt điện,
luyện kim trước khi xả ra môi trường.

Ưu tiên năng lượng tái tạo
Thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng
năng lượng gió, mặt trời, thủy điện
và địa nhiệt.

Kiểm soát chất lượng phương tiện
Cấm sử dụng các phương tiện hết niên hạn
hoặc không đảm bảo tiêu chuẩn khí thải.

PHẦN II.
NITRIC ACID

HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
Thời gian: 4 phút

1

2

Đọc thông tin trong SGK, thảo luận các
câu hỏi
1. Từ đặc điểm cấu tạo, dự đoán tính tan
và tính chất hóa học của nitric acid.
2. Viết phương trình phân li và các
phương trình hóa học minh họa cho tính
chất acid mạnh của nitric acid.

3
Đại diện 3–4 nhóm phát biểu ý kiến.

THỜI GIAN NHÓM

📖 Đọc thông tin

💬 Trao đổi
trong nhóm
Bắt đầu thảo luận nhóm!

✏ Ghi lại kết quả

Chuẩn bị báo cáo sau khi hết giờ!

1. CẤU TẠO

• Nguyên tử N có số oxi hóa +5, là số oxi hóa cao nhất của nitrogen.
• Liên kết O-H phân cực mạnh về phía nguyên tử oxygen.
• Liên kết N→O là liên kết cho nhận.

Hoạt động 3
Từ đặc điểm cấu tạo, dự đoán tính tan và tính chất hóa học của nitric acid.
TRẢ LỜI

Nitric acid tan vô hạn trong nước.
Có tính acid và tính oxi hóa.

2. TÍNH CHẤT VẬT LÝ

Nitric acid tinh khiết là:
• Chất lỏng, không màu
• Khối lượng riêng: D=1,53 g/ml
• Nhiệt độ nóng chảy: - 42oC
• Nhiệt độ sôi: 83oC
• Bốc khói mạnh trong không khí ẩm
• Tan vô hạn trong nước

3. TÍNH CHẤT HÓA HỌC
a) Tính acid
• Có khả năng cho proton, thể hiện tính chất
của một acid Bronsted – Lowry.
• Trong công nghiệp: được sử dụng để sản
xuất phân bón như ammonium nitrate,
calcium nitrate.
NH3 + HNO3 → NH4NO3
CaCO3 + 2HNO3 → Ca(NO3)2 + CO2 + H2O

3. TÍNH CHẤT HÓA HỌC
b) Tính oxi hóa
• Phân tử nitric acid chứa nguyên tử N có số oxi hóa cao nhất (+5) nên nitric
acid có khả năng nhận electron, thể hiện tính oxi hóa mạnh.
• Thường được dùng để phá mẫu quặng trong việc nghiên cứu, xác định
hàm lượng kim loại trong quặng.

Hoạt động 4
Viết phương trình phân li và các phương trình hóa học minh họa cho tính chất
acid mạnh của nitric acid.
TRẢ LỜI

Phương trình phân li:
HNO3 → H+ + NO3−
Tính acid mạnh:

NH3 + HNO3 → NH4NO3

CaCO3 + HNO3 → Ca(NO3)2 + CO2 + H2O

EM CÓ BIẾT
Ứng dụng nổi bật của nitric acid đặc
• Ở dạng đậm đặc, nitric acid được dùng để sản xuất thuốc nổ trinitrotoluene (TNT),
nitroglycerin, thuốc súng không khói cellulose trinitrate. Trong các hợp chất đó, tính
oxi hóa của nitric acid được bảo lưu ở các gốc nitrate và tham gia vào phản ứng
cháy, nổ.

EM CÓ BIẾT
Ứng dụng nổi bật của nitric acid đặc
• Nitric acid đặc tạo với hydrochloric acid đặc hỗn hợp có tính oxi hóa mạnh (thường
gọi là nước cường toan – aqua regia) cóo khả năng hòa tan vàng, platinum.
t
Au + 3HCl + HNO3 → AuCl3 + NO + 2H2O
Phản ứng hòa tan vàng, platinum trong nước cường toan được sử dụng phổ biến ở
nhiều phòng thí nghiệm nghiên cứu.

PHẦN III.
HIỆN TƯỢNG
PHÚ DƯỠNG

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Yêu cầu khi trả lời:

Thảo luận, đọc thông tin SGK

Hoàn thành PHT số 2

Thời gian: 5 phút

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Tìm hiểu: Hiện tượng phú dưỡng

01

02

Nêu các biện pháp nhằm hạn chế hiện
tượng phú dưỡng xảy ra ở các ao, hồ.

Hãy mô tả đặc điểm của ao hồ có
hiện tượng phú dưỡng và đề xuất
các cách cải tạo.