Tiết 115
LUYỆN TẬP VỀ PHONG CÁCH NGÔN NGỮ CHÍNH LUẬN
I.ÔN TẬP LÍ THUYẾT
Khái niệm
Đặc điểm
Cách sử dụng các phương tiện diễn đạt
II. LUYỆN TẬP
Bài tập 1
Bài tập 2
Bài tập 3
CỦNG CỐ - DẶN DÒ
I. ÔN TẬP LÍ THUYẾT
1. Khái niệm:
PCNN chính luận là kiểu diễn đạt được dùng trong trường hợp cần bày tỏ chính kiến, quan điểm xem xét, đánh giá đối với các vấn đề được đặt ra cho đời sống xã hội như : an ninh của đất nước , kinh tế, văn hoá, khoa học, giáo dục quốc phòng.
2. Đặc điểm
Công khai
về
chính kiến,
tư tưởng,
lập trường
chính trị,
xã hội
Chặt chẽ
trong
lập luận
Tính
truyền cảm
mạnh mẽ
3. Cách sử dụng phương tiện ngôn ngữ
Ngữ âm,
chữ viết
(2) Từ ngữ
(3) Kiểu câu
(4) Biện pháp
Tu từ
(4) Bố cục
trình bày
- Phát âm
rõ ràng,
ngữ điệu
thích hợp
Chữ viết
đúng
chuẩn
Kiểu chữ
trang trọng,
nghiêm túc
Vốn từ
chung cho
mọi p/c
Lớp từ
chuyên dùng
(từ chính trị)
Sd linh hoạt
các kiểu câu
với nhiều mđ
khác nhau
Sd rộng rãi
các
biện pháp
tu từ, lối nói
bóng gió
Lôgíc,
truyền cảm,
tác động
sâu xa đến
lí trí,
tình cảm
của người
tiếp nhận
Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến
Hỡi đồng bào toàn quốc!
Chúng ta muốn hoà bình, chúng ta đã nhân nhượng. Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa!
Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ.
Hỡi đồng bào!
Chúng ta phải đứng lên!
Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già, người trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc. Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc. Ai có súng dùng súng. Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc. Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước.
Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân!
Giờ cứu nước đã đến. Ta phải hy sinh đến giọt máu cuối cùng, để giữ gìn đất nước.
Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hy sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta!
Việt Nam độc lập và thống nhất muôn năm!
Kháng chiến thắng lợi muôn năm!  
    Hà Nội, ngày 19 tháng 12 năm 1946 Hồ Chí Minh
Bài tập 1
II. LUYỆN TẬP
1. Bài tập 1
Thảo luận nhóm (3 phút)
Nhóm 1 + 2: Xác định tính công khai của văn bản
- Nhóm 3 + 4: Xác định tính chặt chẽ trong lập luận của văn bản

- Nhóm 5 + 6: Xác định tính truyền cảm mạnh mẽ của văn bản

a) Đặc điểm chung
b) Cách sử dụng các phương tiện ngôn ngữ
Em có nhận xét gì về cách sử dụng phương tiện ngôn ngữ của VB?
Thảo luận nhóm (5 phút)
+ Nhóm 1: Chỉ ra những yếu tố mang lại tính biểu cảm trong đọan trích ở bài tập 2
+ Nhóm 2: Chỉ ra những biện pháp tu từ được vận dụng trong đoạn trích ở bài tập 3
Bài tập 2
“Các xã hội chủ nghĩa bên Âu châu rất thịnh hành như thế, đã phóng đại ra như thế, thế mà người bên ta thì điềm nhiên như kẻ ngủ không biết gì là gì. Thương hại thay! Người nước ta không hiểu cái nghĩa vụ loài người ăn ở với loài người đã đành, đến cái nghĩa vụ mỗi người trong nước cũng chưa hiểu gì cả. Bên Pháp mỗi khi người có quyền thế, hoặc chính phủ, lấy sức mạnh mà đè nén quyền lợi riêng của một người hay của một hội nào, thì người ta hoặc kêu nài, hoặc chống cự hoặc thị oai, vận dụng kì cho đến được công bình mới nghe.
Vì sao mà người ta làm được như thế? Là vì người ta có đoàn thể, có công đức biết giữ lợi chung vậy. Họ nghĩ rằng nếu nay để cho người có quyền lực đè nén người này thì mai ắt cũng lấy quyền lực ấy để đè nén mình, cho nên phải hiệp nhau lại phòng ngừa trước. Ngừơi ta có ăn học biết xét kĩ thấy xa như thế, còn người nước mình thì sao? Người nước mình thì phải ai tai nấy, ai chết mặc ai! Đi đường gặp người bị tai nạn, gặp người yếu bị kẻ mạnh bắt nạt cũng ngơ mắt mà đi qua, hình như người bị nạn khốn khổ ấy không can thiệp gì đến mình.”
(Phan Châu Trinh – Đạo đức và luân lí Đông Tây)
Yếu tố biểu cảm:

+ Câu cảm thán: người bên ta thì điềm nhiên như kẻ ngủ không biết gì là gì. Thương hại thay!  bộc lộ trực tiếp cảm xúc
+ Cách so sánh: Các xã hội chủ nghĩa bên Âu châu rất thịnh hành như thế, đã phóng đại ra như thế, thế mà người bên ta thì điềm nhiên như kẻ ngủ không biết gì là gì  Khơi gợi cảm xúc, suy nghĩ độc giả
+ Cách diễn đạt hỏi – trả ời: Vì sao mà người …, còn người nước mình thì sao?  tạo nhiều trạng thái cảm xúc
Bài tập 3
Vậy cho nên trong nước ngày nay, nào là bình phẩm văn chương Kiều, nào là phê bình nhân vật Kiều, nào là chú thích Kiều, nào thơ vịnh Kiều, cho đến hát tuồng Kiều, diễn kịch Kiều, chớp ảnh Kiều, trong nhà ngoài đường, trên trời dưới đất, đâu cũng Kiều. Cứ xem hiện trạng ấy thì nước Việt Nam ngày nay gọi tên là “Kim Vân Kiều quốc”, nòi giống Việt Nam ta mà gọi là “Đại Kim Vân Kiều tộc”, cũng đúng lắm chứ không sai!
(Ngô Đức Kế - Luận về chánh học tà thuyêt Quốc văn – “Kim Vân Kiều” – Nguyễn Du)
Hãy chỉ ra những biện pháp tu từ được vận dụng trong đoạn trích?
Các biện pháp tu từ sử dụng:
+ Điệp ngữ: nào là …nào là
+ Liệt kê: bình phẩm văn chương Kiều, phê bình nhân vật Kiều, chú thích Kiều, thơ vịnh Kiều,…..
+ Hoán dụ: - …, thì nước Việt Nam ngày nay gọi tên là “Kim Vân Kiều quốc”,
- nòi giống Việt Nam ta mà gọi là “Đại Kim Vân Kiều tộc”,
Bài tập 4
Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm
Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà
Sứ mệnh cao cả của văn chương và nhà văn là giương cao đạo nghĩa, đấu tranh kgông khoan nhượng chống lũ gian tà
Ngôn ngữ nghệ thuật sử dụng hình ảnh ẩn dụ, hoán dụ, tượng trưng, vần điệu
Ngôn ngữ chính luận dùng lập luận để trình bày quan điểm lập trường
Bài tập về nhà
Đọc 4 câu thơ sau và thực hiện nhiệm vụ nêu ở bên dưới:
“Nhân dân là bể
Văn nghệ là thuyền
Thuyền xô sóng dậy
Sóng đẩy thuyền lên”
(Tố Hữu)
Diễn đạt bằng văn xuôi theo phong cách ngôn ngữ chính luận
Phân biệt sự khác nhau giữa hai phong cách ngôn ngữ qua đoạn văn đã viết và 4 câu thơ