BÀI 16: CÔNG CUỘC XÂY DỰNG
ĐẤT NƯỚC THỜI TRẦN ( 1226 -1400)

3. Tình hình kinh tế
4. Tình hình xã hội
5. Tình hình văn hóa

3. Sự phát triển kinh tế
* Kinh tế

Em có nhận xét gì về tình
hình kinh tế nông nghiệp của
Đại Việt sau chiến tranh?

- Nông nghiệp:
+ Công cuộc khai khẩn đất hoang, thành lập làng,
xã được mở rộng, đê điều được củng cố.
+ Các vương hầu, quý tộc chiêu tập dân nghèo đi
khai hoang lập điền trang.
+ Nhà Trần ban thái ấp cho quý tộc.

Tranh vẽ cảnh đắp đê thời Trần

3. Sự phát triển kinh tế
* Kinh tế
Điền trang, Thái ấp là gì?

Điền trang: Ruộng đất tư của quý tộc, vương hầu thời Trần
do khai hoang mà có.
Thái ấp: Là ruộng đất nhà Trần phong cho vương hầu, quý
tộc và dòng họ không có quyền sở hữu tư nhân, nhìn chung
chỉ được hưởng một đời, nhà nước có thể tước của người
này ban cho người khác.
=> Đây cũng chính là mầm mống của kinh tế tư nhân.

THÁI ẤP THỜI TRẦN

3. Sự phát triển kinh tế
* Kinh tế

Nhờ những chính sách
ấy nền kinh tế nông
nghiệp thời Trần như
thế nào?

Nền nông nghiệp thời Trần được
phục hồi và nhanh chóng phát triển.

3. Sự phát triển kinh tế
* Kinh tế

Nhận xét ruộng đất
của nước ta thời Trần?

- Ruộng đất công làng xã chiếm phần lớn
diện tích-> chia cho dân.
- Ruộng của các vương hầu, quý tộc (điền
trang, thái ấp).
- Ruộng đất tư hữu của địa chủ ngày càng
nhiều.

3. Sự phát triển kinh tế
* Kinh tế

So với thời Lý ruộng
đất thời Trần có gì thay
đổi?

- Ruộng tư tăng: Thời Trần ruộng tư
của địa chủ ngày càng nhiều.
- Ruộng tư có nhiều hình thức:
ruộng tư của nông dân, địa chủ, quý
tộc.

Loại
ruộng
đất

Đất
công
làng
xã

Sở hữu

Của nhà
nước

Cách sử dụng
- Chia cho dân
cày cấy
- Ban cấp cho
Vương hầu, quý
tộc, quan lại…
(điền trang)

- Của vương
- Giao cho tá
Đất
tư hầu, quý tộc điền canh tác
hữu - Của địa chủ

Quyền lợi và nghĩa
vụ
- Phải đóng thuế, lao
dịch cho nhà nước.
- Hưởng một đời, có
quyền thu thuế của
dân, đóng thuế cho
nhà nước
- Thu địa tô của tá
điền không phải nộp
thuế cho triều đình.

3. Sự phát triển kinh tế
* Kinh tế

Tình hình thủ công
nghiệp thời Trần như thế
nào?

- Thủ công nghiệp: Rất phát triển,

gồm thủ công nghiệp nhà nước và
thủ công nghiệp trong nhân dân.

Hình 35 – Thạp gốm hoa nâu thời Trần
(thế kỉ XIII-XIV)
Dáng thạp to, vững chắc, cốt gốm dày
dặn; tráng men ngọc. Quanh miệng thạp
trang trí một vòng cánh sen dày dặn, bốn
góc vai thạp gắn bốn núm tai cách đều
nhau.Thân thạp trang trí hoa văn theo lối
khắc họa tô nâu, giản dị, thoáng đạt. Quanh
phần chân thạp, khắc vẽ những đường cong
đơn giản hình móc câu nối tiếp, uốn lượn
nhấp nhô. Thạp gốm hoa nâu nói riêng, đồ
gốm hoa nâu nói chung sản xuất ra chủ yếu
phục vụ nhân dân trong nước chứ không bán
ra nước ngoài. Gốm hoa nâu không chỉ có
giá trị sử dụng mà về nghệ thuật độc đáo tạo
nên phong cách rất Việt Nam và mang đậm
nét nghệ thuật dân gian.

Hình 36. Gạch đất nung chạm khắc nổi thời Trần (thế kỉ XIII-XIV)
Những viên gạch này được tìm thấy rất nhiều ở khu Thiên Trường
(Nam Định), Quần Ngựa (Thăng Long), chùa Hoa Yên (Uông Bí –
Quảng Ninh). Loại gạch này có nhiều hình dáng, kích thước khác nhau,
hoa văn trang trí phong phú, gồm hình rồng, phượng, hoa lá (sen, cúc –
biểu tượng của Phật giáo) được khắc chìm nổi trên mặt gạch. Bố cục
trang trí rất linh hoạt. Bố cục trọn vẹn trong một viên gạch vuông mỗi
cạnh dài 35 – 40 cm. Phần lớn các bộ phận trang trí này làm bằng đất
nung già để mộc, có màu đỏ tươi, ít khi phủ men. Gạch dùng để lát nền
nhà (đặc biệt để lát ở chùa) hoặc ốp trang trí mặt tường.

ĐỒ GỐM THỜI TRẦN

Gạch đất nung chạm khắc nổi

Đầu Rồng bằng gốm

Lâu thuyền

Súng thần cơ

Súng thần cơ

Nghề dệt lụa

Nghề đúc đồng

Nghề làm giấy

VÁN IN THỜI TRẦN

BẢN IN GỖ

3. Sự phát triển kinh tế
* Kinh tế
Tình hình thương nghiệp
thời Trần như thế nào?

- Thương nghiệp:

+ Buôn bán trong và ngoài nước
phát triển.
+ Thăng Long là trung tâm kinh tế
- chính trị - văn hóa cả nước.

Hình ảnh hoạt động chợ xưa kia

Thuyền nước ngoài đến Đại Việt buôn bán

Cảng Vân Đồn (Quảng Ninh)

Thăng Long

Vân Đồn

Bản hướng dẫn khu vực các phố hàng của Thăng Long 36 phố phường

Phố Hàng Mắm

Phố Hàng Đồng

4. Tình hình xã hội
* Xã hội

Sau chiến tranh xã hội
có mấy tầng lớp cư
dân?

* Xã hội gồm 5 tầng lớp.
- Vương hầu, quý tộc.
- Địa chủ.
- Nông dân, nông dân tá điền.
- Thợ thủ công, thương nhân .
- Nông nô, nô tỳ.

Đời sống các tầng lớp nhân dân trong xã hội thời Trần
Các tầng lớp dân cư
Thống trị

Vua
Vương hầu, quý tộc
Địa chủ
Nông dân – tá điền

Bị trị

Đời sống
Sống sung sướng bằng
bổng lộc của triều đình
và tô thuế của tầng lớp
bị trị.

Tự lao động để nuôi
sống bản thân, làm các
Thợ thủ công, thương nhân nghĩa vụ đối với nhà
nước và các nghĩa vụ
khác.
Nông nô, nô tì

Giai cấp - Tầng lớp

Thống
trị

- Có nhiều ruộng đất, nhiều đặc
Vua
quyền, đặc lợi, nắm giữ các chức vụ
Vương hầu - Quý tộc
quan trọng
Địa chủ

Nông dân

Bị trị

Đời sống

Thợ thủ công thương nhân, nông
dân
Nông nô - Nô tì

- Có nhiều ruộng đất, thu tô của tá
điền
- Cày ruộng công, nộp thuế, lao dịch
cho nhà nước .
- Tá điền ngày càng đông. Cày ruộng
nộp tô cho địa chủ.
=> Nghèo khổ
- Ngày càng đông
- Nộp thuế và làm nghĩa vụ với nhà
nước.
Lệ thuộc và bị bóc lột nặng nề.

* Xã hội
Em hãy vẽ sơ đồ thể hiện
sự phân hóa trong xã hội
thời

SƠ ĐỒ PHÂN HÓA XÃ HỘI THỜI TRẦN
Giai cấp
thống trị

Vua
Vương hầu, quý tộc
Địa chủ
Nông dân, thợ thủ công,
thương nhân

Giai cấp bị trị

Nông nô
Nô tì

5. Sự phát triển văn hóa
* Đời sống văn hóa
Em hãy kể tên một vài tín
ngưỡng cổ truyền trong
nhân dân?

- Tín ngưỡng:
+ Tục thờ tổ tiên.
+ Thờ anh hùng.
+ Thờ người có công…

Đền thờ các vua Trần ở Nam Định

Bàn thờ tổ tiên

Bàn thờ Khổng Tử ở
Văn Miếu

2. Sự phát triển văn hóa
* Đời sống văn hóa
Đạo Phật thời kì này
phát triển như thế nào?

- Đạo Phật phát triển nhưng không
bằng thời Lý.

CHÙA YÊN TỬ (Quảng Ninh)

CHÙA SẮC TỨ (Tiền Giang)

Phối cảnh tổng thể khu vực đặt tượng đồng
Phật hoàng Trần Nhân Tông
Để ghi nhớ công ơn của vị vua Phật Việt Nam, Uỷ ban nhân dân tỉnh
Quảng Ninh đã quyết định cho hội Phật giáo Quảng Ninh dựng tượng
đồng Phật hoàng Trần Nhân Tông. Theo thiết kế, thân tượng cao 9,9m;
nặng 100 tấn với kinh phí gần 80 tỉ đồng. Ngày 16/12/2009 (1/11 âm lịch)
khởi công công trình này nhân Đại lễ kỷ niệm lần thứ 701 năm Đức vua Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập Niết bàn (3/11/1308). Tượng được dựng
tại khu vực tượng đá An Kỳ Sinh lên chùa Đồng, khu di tích Yên Tử.

5. Sự phát triển văn hóa
* Đời sống văn hóa
So với đạo Phật, Nho
giáo phát triển như thế
nào?

- Nho giáo ngày càng phát triển, địa
vị nho giáo ngày càng cao và được
trọng dụng.

5. Sự phát triển văn hóa
* Đời sống văn hóa
Trong nhân dân có
những hình thức sinh
hoạt văn hoá nào?

- Các hình thức sinh hoạt văn
hoá dân gian: ca hát, nhảy múa,
chèo tuồng, múa rối... được phổ
biến và phát triển.

Múa Rối Nước

Đấu vật

Các nhân vật trong Rối Nước

Đua thuyền

CA HÁT

NHẢY MÚA

HÁT CHÈO

HÁT TUỒNG

5. Sự phát triển văn hóa
* Đời sống văn hóa
Em hãy nêu những tập
quán sống giản dị trong
nhân dân?

- Tập quán: Sống giản dị như đi chân
đất, áo quần đơn giản rất phổ biến.

5. Sự phát triển văn hóa
* Văn học
Em hãy cho biết vài nét
về tình hình văn học thời
Trần.

- Nền văn học chữ Hán và chữ
Nôm phong phú, đậm đà bản sắc
dân tộc, chứa đựng sâu sắc lòng
yêu nước, tự hào dân tộc.

VĂN HỌC

CHỮ HÁN

CHỮ NÔM

PHÒ GIÁ VỀ KINH

(TỤNG GIÁ HOÀN KINH SƯ )
TRẦN QUANG KHẢI

PHIÊN ÂM

DỊCH THƠ

Đoạt sáo Chương Dương độ
Cầm Hồ Hàm Tử quan

Chương Dương cướp giáo
giặc

Thái bình tu trí lực

Hàm Tử bắt quân thù

Vạn cổ thử giang san

Thái bình nên gắng sức
Non nước ấy ngàn thu

PHÚ SÔNG BẠCH ĐẰNG
Trương Hán Siêu

…Đến chơi sông chừ ủ mặt,
Nhớ người xưa chừ lệ chan.
Rồi vừa đi vừa ca rằng:
“Sông Đằng một dải dài ghê,
Sóng hồng cuồn cuộn tuôn về bể Đông.
Những phường bất nghĩa tiêu vong,
Khách cũng nối tiếp mà ca rằng:
“Anh minh hai vị thánh quân,
Sông đây rửa sạch mấy lần giáp binh.
Giặc tan muôn thuở thanh bình,
Bởi đâu đất hiểm cốt mình đức cao.”
(Trích Phú sông Bạch Đằng –
Trương Hán Siêu)