TRƯỜNG THPT NGUYỄN THÁI BÌNH
Môn Ngữ Văn: 11
GV: HOÀNG THỊ THƯƠNG
CHÍ PHÈO
NAM CAO
Áp phích phim: “Làng Vũ Đại ngày ấy”
I. GIỚI THIỆU
1. Nhan đề :
- Tên ban đầu : “Cái lò gạch cũ”
- 1941 : “Đôi lứa xứng đôi”
- 1946 : “Chí Phèo”


2. Đề tài :
Người nông dân nghèo ở nông thôn Việt Nam trước CMT8 khai thác ở hướng mới : họ bị tàn phá về tâm hồn, bị huỷ diệt cả nhân tính nhưng cuối cùng thức tỉnh.
Trước khi đổi tên thành Chí Phèo tác phẩm đã có những cái tên nào ?Hãy giải thích ý nghĩa của những cái tên đó?

3. Tóm tắt :

Chí Phèo  đi tù  Chí Phèo lưu manh
(Quá trình tha hóa)


Không được  thèm lương thiện  gặp Thị Nở
(Quá trình thức tỉnh)

Chết
II/ Đọc – hiểu văn bản
1/ Đọc- giải thích từ
( SGK )




Hãy trình bày xuất xứ của tác phẩm ?
2/ Xuất sứ:
Trích trong tập “Luống Cày
III PHÂN TÍCH
1/Các mối quan hệ của Chí Phèo
Bá Kiến

Nhóm 1: Em hãy trình bày những hiểu biết của mình về nhân vật Bá Kiến (đặc điểm, thủ đoạn, chính sách dùng người, mối quan hệ với Chí Phèo ?
Nhóm 2: Em hãy trình bày những hiểu biết của mình về nhân vật Thị Nở (đặc điểm, mối quan hệ đối với Chí Phèo)?
Ba Kiến là một trong những nguyên
nhân gây ra sự tha hoa
của Chí Phèo và biến Chí Phèo
thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại
b/ Thị Nở
Thị Nở là người thức tỉnh lương tâm
Chí Phèo và cũng là
người cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo
Thông qua việc tìm hiểu hai nhân vật Bá Kiến và Thị Nở, hãy cho biết hai nhân vật này có ảnh hưởng như thế nào đến sự thay đổi về cuộc đời của Chí Phèo?
Chí Phèo - Thị Nở
Tranh “Cái mặt” và “Đêm trăng”
Những chi tiết nào chứng minh rằng Chí Phèo cũng từng là một người nông dân lương thiện?
3. Nhân vật Chí Phèo :
a) Lai lịch, bản chất :
- Lai lịch : con hoang --> con nuôi --> đi ở
 Bị bỏ rơi, mồ côi, vô gia cư  đáng thương
- Bản chất :
+ Sống bằng sức lao động của chính mình.
+ Hiền lành như đất.
+ Cảm thấy nhục và sợ khi bị bà ba bắt phục vụ  tự trọng, có ý thức về nhân phẩm.
+ Có ao ước nho nhỏ về một cuộc sống gia đình hạnh phúc, giản dị, bình thường.
 Chí Phèo có một tâm hồn trong sáng, bản chất lương thiện.
=> Chí Phèo bị đẩy vào tù do cơn ghen vô cớ của Lí Kiến. Sau bảy, tám năm, Chí Phèo trở thành con người khác hẳn
Quá trình tha hóa của Chí Phèo diễn ra như thế nào ? Theo trình tự diễn biến ra sao ?
Chí Phèo trở thành “con quỷ dữ” của làng Vũ Đại từ khi nào? Nguyên nhân do đâu mà Chí Phèo trở thành người như vậy ?
3. Nhân vật Chí Phèo :

b) Quá trình tha hóa :
- Hình dạng :
+ Đầu : trọc lốc
+ Răng : trắng hớn
+ Mặt : đen, cơng cơng
+ Mắt : gườm gườm
+ Ngực : phanh, chạm trổ...
 Trông gớm chết !
3. Nhân vật Chí Phèo :

- Tính cách :
+ Uống rượu, chửi bới, đập đầu, rạch mặt ăn vạ, dọa nạt, ăn quỵt...
+ Đòi nợ, ức hiếp, phá phách, đâm chém, mưu hại,...  tay sai đắc lực của Bá Kiến
+ Bao giờ cũng say, chưa bao giờ tỉnh táo
+ Tác quái dân làng
+ Phá bao nhiêu cơ nghiệp, đập nát cảnh yên vui, đạp đổ hạnh phúc, làm chảy máu và nước mắt của bao nhiêu người lương thiện.
 Con quỷ dữ của làng Vũ Đại.
3. Nhân vật Chí Phèo :
 Chí Phèo là sản phẩm của chế độ nhà tù đen tối, của sự áp bức tàn khốc ; là hiện tượng người lao động lương thiện bị đẩy vào con đường lưu manh, bị tàn phá về nhân hình, bị huỷ diệt nhân tính.
Trong một cơn say, Chí Phèo gặp Thị Nở...
“Đêm trăng vườn chuối” *
Khi Chí phèo thức tỉnh nhân tính hắn đã mơ ước điều gì ? Điều đó hắn có thực hiện được hay không ?
Ai đã làm cho Chí Phèo thức tỉnh nhân tính ? Những chi tiết nào cho thấy sự thay đổi của Chí Phèo?
3. Nhân vật Chí Phèo :

c) Quá trình thức tỉnh :
* Thức tỉnh tính người :
- Thức tỉnh bản năng con người.
- Nhận biết được cuộc sống :
+ Thị giác : cảm nhận trời đã sáng...
+ Thính giác : biết nghe những âm thanh quen thuộc của cuộc sống
+ Cảm giác, cảm xúc : bâng khuâng, lòng mơ hồ buồn; nhớ về quá khứ, nghĩ ngợi về hiện tại và tương lai ; hắn thấy hắn đã già mà vẫn cô độc
 Ý thức được tình trạng thân phận mình
c) Quá trình thức tỉnh :

+ Tình cảm :
 ngạc nhiên
 mắt ươn ướt  cảm động
 bâng khuâng, vừa vui vừa buồn, như là ăn năn
 thấy lòng thành trẻ con, muốn làm nũng
 vui, cuời thật hiền, nói chuyện, đùa, cảm nhận được hạnh phúc.
 Đó là bản tính của hắn, ngày thường bị lấp đi.
 Chính tình người của Thị Nở đã thức tỉnh tính người trong Chí Phèo.
 Thị Nở chăm sóc Chí Phèo với bát cháo hành...
c) Quá trình thức tỉnh :

* Khao khát làm người lương thiện :
- Linh hồn đã trở về : “Trời ơi ! Hắn thèm lương thiện, hắn muốn làm hòa với mọi người biết bao !”
 thôi thúc cháy bỏng
- Hi vọng : “Thị Nở sẽ mở đường cho hắn”, sẽ là cầu nối đưa Chí Phèo trở lại xã hội lương thiện.
 Thị Nở từ chối thông qua bà cô (đại diện cho định kiến xã hội)
Cầu nối bị cắt đứt, xã hội không chấp nhận

 Chí Phèo rơi vào bi kịch đau đớn : bị cự tuyệt quyền làm người lương thiện.
Chí Phèo muốn trở thành người lương thiện, và đòi quyền làm người lương thiện như thế nào?
 Thị Nở chăm sóc Chí Phèo với bát cháo hành...
c) Quá trình thức tỉnh :

* Đòi quyền làm người lương thiện :
- Phản ứng, hành động :
+ Nghĩ ngợi, ngẩn người, sửng sốt
 níu kéo nhưng không được
+ Uống rượu - càng uống càng tỉnh
 buồn, thoang thoảng hơi cháo hành
+ Ôm mặt khóc rưng rức
+ Xách dao đi - đến nhà Bá Kiến
 nhận thức sâu sắc kẻ thù
 Con người vật chất thì say nhưng con người tinh thần lại tỉnh.
 Thị Nở chăm sóc Chí Phèo với bát cháo hành...
c) Quá trình thức tỉnh :


+ Chí Phèo giết Bá Kiến :
 Hành động trả thù
 Tiêu diệt cái ác
 Sự phản kháng

+ Chí Phèo tự sát : sự cùng đường bế tắc.

 Chí Phèo chết trên ngưỡng cửa trở về với cuộc đời.
 Thị Nở chăm sóc Chí Phèo với bát cháo hành...
c) Quá trình thức tỉnh :

- Lời nói : “Tao muốn làm người lương thiện”, “Ai cho tao lương thiện ? Làm thế nào... ?”
 Tiếng kêu cứu nhân phẩm khẩn thiết.

 Lời tố cáo sâu sắc, tiếng chuông đòi quyền làm người

 Chí Phèo là điển hình cho người lao động nghèo bị tha hoá nhưng cuối cùng thức tỉnh.
 Giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của tác phẩm.
Từ nội dung phân tích em rút ra nội dung gì cho văn bản? Phân tích các nghệ thuật đặc sắc của bài?
 Thị Nở chăm sóc Chí Phèo với bát cháo hành...

4. Đặc sắc nghệ thuật :

- Xây dựng nhân vật điển hình : vừa đại diện cho một tầng lớp người trong xã hội, vừa có nét riêng độc đáo.
- Khả năng đi sâu vào miêu tả và phân tích diễn biến tâm lí phức tạp của con người.
- Cách dẫn dắt truyện tài tình, kết cấu độc đáo.
- Ngôn ngữ tự nhiên, sống động, mang hơi thở của cuộc sống ; giọng văn biến hoá linh hoạt.
IV. TỔNG KẾT

“Chí Phèo” là truyện ngắn đặc sắc bậc nhất của nhà văn Nam Cao, đánh dấu sự phát triển của ngôn ngữ văn học và nghệ thuật văn xuôi hiện đại Việt Nam.