TIẾT 56- 57: HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LỚN TRÊN LƯNG MẸ
- Nguyễn Khoa Điềm-
Nguyễn Tiến Tuấn – THCS Lương Tài
Văn Lâm- Hưng Yên
TIẾT 56- 57: HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LỚN TRÊN LƯNG MẸ
- Nguyễn Khoa Điềm-
I. Đọc- tìm hiểu chung
1. Tác giả:
- Sinh ngày 15-04-1943 trong một gia đình trí thức cách mạng, quê ở làng An Cựu, xã Thủy An, thành phố Huế.
- Tốt nghiệp Đại học Sư phạm Hà Nội năm 1964.
- Từng trực tiếp tham gia chiến đấu tại quê hương.
- Thuộc thế hệ nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ của dân tộc.
- Là Tổng thư kí hội nhà văn Việt Nam khóa V, nguyên ủy viên Bộ chính trị, Bí thư Trung ương Đảng khóa IX, Trưởng ban Tư tưởng – Văn hóa trung ương.
2. Tác phẩm
a. Đọc – hiểu chú thích
b. Thể thơ
- Thể thơ tự do.
- Bài thơ có tính chất như một bài hát ru
TIẾT 56- 57: HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LỚN TRÊN LƯNG MẸ
- Nguyễn Khoa Điềm-
c. Hoàn cảnh sáng tác:
Bài thơ được sáng tác năm 1971, khi tác giả đang công tác ở chiến khu miền tây Thừa Thiên. Đây cũng là thời kì cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ đang ở giai đoạn rất cam go, quyết liệt.
2. Tác phẩm
a. Đọc – hiểu chú thích
b. Thể thơ
c. Hoàn cảnh sáng tác
d. Bố cục:
Hai khổ tiếp: Lời ru khi mẹ tỉa bắp
3 phần:
Hai khổ cuối: Lời ru khi mẹ chuyển lán, đạp rừng, giành trận cuối.
Hai khổ đầu: Lời ru khi mẹ giã gạo
TIẾT 56- 57: HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LỚN TRÊN LƯNG MẸ
- Nguyễn Khoa Điềm-
Tiết 56- 57:
KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LỚN TRÊNLƯNG MẸ
Nguyễn Khoa Điềm
II. Tìm hiểu chi tiết
1. Khúc hát ru thứ nhất
*. Lời ru của tác giả: Người mẹ đang giã gạo nuôi bộ đội
“Mẹ giã gạo mẹ nuôi bộ đội
Nhịp chày nghiêng giấc ngủ em nghiêng
Mồ hôi mẹ rơi má em nóng hổi
Vai mẹ gầy nhấp nhô làm gối
Lưng đưa nôi và tim hát thành lời”
- Từ “nghiêng” được điệp lại 2 lần trong cùng một câu tái hiện chân thực hình ảnh người mẹ vừa giã gạo vừa địu con.
- Hoán dụ (mồ hôi, má, vai, lưng, tim)
-> Công việc nặng nhọc của người mẹ góp phần nuôi bộ đội trong kháng chiến; trái tim yêu thương mênh mông của người mẹ nghèo.
=> Khổ thơ đã thể hiện được tình mẫu tử thắm thiết, thiêng liêng cùng công việc vất vả của người mẹ giã gạo để nuôi con, nuôi bộ đội giải phóng.
*. Lời ru của mẹ:
“Mẹ thương A -kay, mẹ thương bộ đội
Con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần
Mai sau con lớn vung chày lún sân”
=> Tình cảm của mẹ dành cho hai đối tượng: con và bộ độ hòa làm một. Tình cảm riêng gắn bó hòa quyện với tình cảm chung. Khúc hát ru đã cho ta thấy tình mẫu tử của người mẹ Tà- ôi thật cảm động, thiêng liêng.
Tiết 56- 57:
KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LỚN TRÊNLƯNG MẸ
Nguyễn Khoa Điềm
II. Tìm hiểu chi tiết
1. Khúc hát ru thứ nhất
2. Khúc hát ru thứ hai
Tiết 56- 57:
KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LỚN TRÊNLƯNG MẸ
Nguyễn Khoa Điềm
II. Tìm hiểu chi tiết
*. Lời ru của tác giả:
Mẹ đang tỉa bắp trên núi Ka-Lưi
Lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ
- Hình ảnh ẩn dụ “ lưng núi” kết hợp với phép đối lập giữa cái to lớn , sừng sững, vững chãi của ngon núi với cái nhỏ bé, mong manh của người mẹ.
-> Làm nổi bật sự gian khổ của người mẹ trong công việc. Không phải sự nặng nhọc, vất vả như khi giã gạo mà nằm ở cái heo hút, rợn ngợp, đầy bất trắc trong không gian làm việc.
*. Lời ru của mẹ:
Tiết 56- 57:
KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LỚN TRÊNLƯNG MẸ
Nguyễn Khoa Điềm
II. Tìm hiểu chi tiết
1. Khúc hát ru thứ nhất
Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi
Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng
- Hình ảnh ẩn dụ
=> Con là nguồn hạnh phúc ấm áp vừa gần gũi, vừa thiêng liêng của đời mẹ. Chính con đà góp phần sưởi ấm lòng tin yêu, ý trí của mẹ trong cuộc sống.
2. Khúc hát ru thứ hai

*. Lời ru của mẹ:
“Mẹ thương A- kay, mẹ thương làng đói”
- Điệp ngữ, liệt kê.
-> Tình cảm thương con, thương dân làng, quê hương gian khổ.
“Con mơ cho mẹ hạt bắp lên đều
Mai sau con lớn phát mười Ka - lui”
- Ước mơ : + Hạt bắp lên đều
+Con mai sau lớn sẽ mạnh khỏe, mạnh mẽ trong lao động sản xuất.
=> Mơ ước giản dị, mộc mạc, có quan hệ chặt chẽ và tự nhiên với công việc mẹ đang làm.
Tiết 56- 57:
KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LỚN TRÊNLƯNG MẸ
Nguyễn Khoa Điềm
II. Tìm hiểu chi tiết
3. Khúc hát ru thứ ba
*. Lời ru của tác giả:
“Mẹ đang chuyển lán, mẹ đi đạp rừng
……………………….dành trận cuối”
- Mẹ cùng dân làng tham gia chiến đấu bảo vệ căn cứ, di chuyển lực lượng. Mẹ đang làm công việc của người chiến sĩ, đánh Mỹ ngay trên quê hương mình, buôn làng mình.

“Từ trên lưng mệ em tới chiến trường
Từ trong đói khổ em vào trường sơn”
- Khái quát sự thật thần kỳ của cuộc kháng chiến: đồng bào quân và dân các dân tộc Việt Nam đã lớn mạnh và trưởng thành vượt bậc để có được thắng lợi vẻ vang đại thắng mùa xuân 1975.
=> Đó là sự lớn mạnh vượt bậc, trưởng thành nhanh chóng, kì lạ của những chiến sĩ trẻ từ trên lưng mẹ, từ trong đói khổ mà ra, mà nên.
Tiết 56- 57:
KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LỚN TRÊNLƯNG MẸ
Nguyễn Khoa Điềm
II. Tìm hiểu chi tiết
3. Khúc hát ru thứ ba

Tiết 56- 57:
KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LỚN TRÊNLƯNG MẸ
Nguyễn Khoa Điềm
II. Tìm hiểu chi tiết
*. Lời ru của mẹ:
“Mẹ thương a-kay, mẹ thương đất nước”
NT: điệp ngữ.
- Tình thương con gắn liền với tình thương, tình yêu đất nước.
“Con mơ cho mẹ được thấy Bác Hồ
Mai sau con lớn làm người tự do”
- Mơ ước nước nhà thống nhất, Bắc- Nam sum họp, mong ước con được làm ngươi dân của một đất nước hoà bình- đồng thời là niềm tin.
=>Tình cảm và khát vọng của bà mẹ Tà- ôi ở đây mang tính thời đại.
TIẾT 56- 57:
KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LỚN TRÊN LƯNG MẸ
II. Tìm hiểu chi tiết
1. Khúc ru thứ nhất:
2. Khúc ru thứ hai:
3. Khúc ru thứ ba:
Giã gạo, nuôi bộ đội
hạt gạo trắng ngần;
mai sau con lớn vung chày lún sân.
Thương a-kay, thương bộ đội
Tỉa bắp
hạt bắp lên đều ; mai sau con lớn phát mười Ka-lưi.
Thương a-kay, thương làng đói
Chuyển lán, đạp rừng, địu em đi để giành trận cuối
được thấy Bác Hồ; mai sau con lớn làm người Tự do
Thương a-kay, thương đất nước
Mối liên hệ tự nhiên và chặt chẽ. Tình cảm và ước vọng của người mẹ ngày càng rộng lớn, phát triển, ngày càng hòa cùng công cuộc kháng chiến gian khổ, anh dũng của quê hương, đất nước
-> người mẹ quê hương, người mẹ chiến sĩ -> lời ru con ngọt ngào nhưng cũng hừng hực khí thế chiến đấu.
TIẾT 56- 57:
KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LỚN TRÊN LƯNG MẸ
III. Tổng kết:
2. Nội dung:
- Tình yêu thương con tha thiết gắn liền với tình yêu buôn làng, yêu đất nước của người mẹ Tà Ôi.
1. Nghệ thuật:
- Âm điệu ngọt ngào, dìu dặt, vấn vương
- Phương thức biểu đạt: Biểu cảm kết hợp với tự sự và miêu tả.
- Sử dụng hình ảnh giàu sức gợi hình, gợi cảm.
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Đọc thuộc lòng bài thơ.
Phân tích bài thơ.
- Soạn bài: Ôn tập, tổng kết từ vựng