GIÚP CHIM XÂY TỔ

1

2

3

4

5

Câu 1: Nội dung của tục ngữ là gì?

A. Biểu hiện thế giới nội tâm
hay nhận xét, đánh giá, kinh
nghiệm sống của con người.

C. Đưa ra một đánh giá, nhận
xét, một kinh nghiệm sống,
một lời khuyên...

B. Miêu tả đời sống tinh thần
của nhân dân lao động.

D. Tất cả các đáp án trên đều
chính xác.

Câu 2: Trong những câu sau đây, câu nào không
phải tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản
xuất?
A. Đêm tháng năm chưa nằm
đã sáng/ Ngày tháng mười
chưa cười đã tối.

C. Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ.

B. Mau sao thì nắng, vắng sao
thì mưa.

D. Cái răng, cái tóc là góc con
người.

Câu 3: Nội dung của những câu tục ngữ về
thiên nhiên và lao động sản xuất là?
A. Đúc kết kinh nghiệm quý
báu của nhân dân trong quan
sát các hiện tượng tự nhiên và
trong lao động sản xuất.

C. Mô tả các hiện tượng tự
nhiên.

B. Bàn về mối quan hệ giữa
thiên nhiên và con người.

A. Nói lên sự vất vả trong lao
động sản xuất của nhân dân
khi đứng trước tự nhiên.

Câu 4: Tục ngữ về con người và xã hội thường
tập trung phản ánh đối tượng nào?

A. Các quy luật của tự nhiên

C. Đời sống nội tâm phong phú
của con người.

B. Quá trình lao động, sinh hoạt
và sản xuất của con người.

D. Con người với các mối quan
hệ và những phẩm chất, lối sống
cần phải có.

Câu 5: Các câu tục ngữ về con người và xã hội
có thể được hiểu theo những nghĩa nào?

A. Chỉ hiểu theo nghĩa
đen.

B. Cả nghĩa bóng và
nghĩa đen

B. Chỉ hiểu theo nghĩa
bóng.

1. Đọc – chú thích
a. Đọc
- Giọng điệu chậm rãi,
rõ ràng
- Chú ý các vần lưng,
ngắt nhịp ở vế đối
trong câu hoặc phép
đối giữa hai câu.

1. Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ.
2. Nhất thì, nhì thục.
3. Mống đông vồng tây, chẳng mưa
dây cũng bão giật.
4. Tôm đi chạng vạng, cá đi rạng
đông.
5. Đói cho sạch, rách cho thơm.
6. Chết trong còn hơn sống đục.
7. Có công mài sắt, có ngày nên kim.
8. Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.

1. Đọc – chú thích
b. Chú thích
Ráng mỡ gà

Hơi mờ tối, khi Mặt Trời mới lặn

Thì

Kĩ, cày bừa kĩ để cho đất tơi xốp

Thục
Mống

Cầu vồng
Ráng có màu vàng như mỡ gà

Vồng
Chạng vạng

Kịp thời
Đoạn cầu vồng phía chân trời

2. Bố cục

Có thể chia các câu tục ngữ trong văn bản làm
mấy nhóm? Đó là những nhóm nào?
Tục ngữ về
thiên nhiên, lao động
1,2,3,4

Tục ngữ về
con người, xã hội
5,6,7,8

Chia lớp thành 2
nhóm:
- Nhóm 1,3: thực hiện
phiếu học tập về các
câu tục ngữ về thiên
nhiên, lao động.
- Nhóm 2,4: thực hiện
phiếu học tập về các
câu tục ngữ về con
người, xã hội
- Thời gian: 10p

1. Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ.
2. Nhất thì, nhì thục.
3. Mống đông vồng tây, chẳng mưa
dây cũng bão giật.
4. Tôm đi chạng vạng, cá đi rạng
đông.

1. Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ.
Nghệ thuật được
sử dụng

Nội dung, ý
nghĩa

- Rút gọn câu
Dự báo thời tiết
- Gieo vần lưng  qua quan mây
Tạo âm điệu dễ nhớ, buổi chiều tà.
dễ thuộc
- Kết cấu nhân - quả

Giá trị kinh
nghiệm

Câu tương tự

Cần chủ động Cầu vồng móng cụt,
chuẩn bị, giữ gìn không lụt thì mưa.
nhà cửa, hoa
màu... tránh rủi
ro, thiệt hại.
Nhắc nhở ý thức
phòng
chống
bão lụt.

2. Nhất thì, nhì thục.
Nghệ thuật
được sử dụng

Nội dung,
ý nghĩa

Giá trị kinh
nghiệm

Câu tương tự

- Liệt kê
- Từ Hán Việt

Khẳng định
tầm
quan
trọng của thời
vụ và của
việc cày xới
đối với nghề
trồng trọt.

Nhắc
nhở
người
dân
phải biết gieo
cấy đúng thời
vụ và cải tạo
đất sau mỗi
thời vụ.

Ai ơi nhớ lấy lời này 
Nuôi tằm ba lứa, ruộng cày ba năm 
Nhờ trời hoà cốc phong đăng 
Cấy lúa lúa tốt, nuôi tằm tằm tươi 
Được mùa dù có tại trời 
Chớ thấy sóng cả mà rời tay co. 

3. Mống đông vồng tây, chẳng mưa dây cũng bão giật.
Nghệ thuật
được sử
dụng

Nội dung, ý nghĩa

Giá trị kinh nghiệm

Câu tương tự

- Rút gọn câu
- Gieo vần
lưng: đông –
vồng
 Tạo âm
điệu dễ nhớ,
dễ thuộc

Cầu vồng, mống cụt
xuất hiện là một dự
báo thời tiết đáng sợ,
nếu trời có cầu vồng
ở phía đông hoặc ở
phía tây là sắp có
mưa to gió lớn

Nhân dân đã đúc kết
thành kinh nghiệm quý
báu lâu đời để phòng
tránh, lo liệu làm ăn.
Nhắc nhở ý thức phòng
chống bão lụt giảm
thiểu thiệt hại.

Cầu vồng móng cụt,
không lụt thì mưa.

4. Tôm đi chạng vạng, cá đi rạng đông.
Nghệ thuật
được sử dụng

Nội dung, ý nghĩa

Giá trị kinh
nghiệm

Câu tương tự

- Gieo vần
“ang”
- Điệp từ “đi”
Đối lập: “chạng
vạng” >< “rạng
đông”

Muốn bắt tôm phải đi
vào chập tối, còn bắt
cá thì phải đi từ sáng
sớm.

Kinh nghiệm về
thời điểm thích
hợp để đánh bắt
tôm cá. Tôm
thường đi kiếm
ăn lúc xế chiều
còn cá thường đi
theo đàn kiếm ăn
rạng sáng.

- Có nước có cá , có rạ
có cua.
- Cá đi có thì , tôm đi có
buổi.
- Bắt chạch đằng đầu,
không ai bắt chạch đằng
đuôi
- Muốn câu cá cả , phải
thả câu dài.

Các câu tục ngữ về thiên
nhiên, lao động phản ánh
kinh nghiệm dự báo thời
tiết, lao động, sản xuất.

5. Đói cho sạch, rách cho thơm.
6. Chết trong còn hơn sống đục.
7. Có công mài sắt, có ngày nên kim.
8. Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.

5. Đói cho sạch, rách cho thơm.
Nghệ thuật
được sử
dụng

Nội dung, ý nghĩa

Trường hợp vận
dụng

Câu tương tự

- Ẩn dụ:
sạch; thơm
Đối: đói rách, sạch thơm

Nghĩa đen: Dù đói, rách
vẫn phải ăn uống, ăn mặc
sạch sẽ, giữ gìn thơm tho
Nghĩa bóng: Dù nghèo
khổ, thiếu thốn vẫn phải
sống trong sạch

Khuyên
con
người phải sống
sao cho trọn
phẩm giá, nhân
cách, phải có
lòng tự trọng

- Giấy rách phải giữ lấy
lề.
- Chết trong hơn sống
đục.
- Cọp chết để da, người
ta chết để tiếng.

6. Chết trong còn hơn sống đục.
Nghệ thuật
được sử dụng

Nội dung, ý nghĩa

Trường hợp vận dụng

Câu tương
tự

Ẩn
dụ:
“trong”, “đục”
- Đối: chết ><
sống; trong ><
đục

- Nghĩa đen: “Trong” ý chỉ
nước sạch, không có tạp chất,
bụi bẩn nào; “đục” là nhiều tạp
chất bụi bẩn.
- Nghĩa bóng: “Trong” biểu
tượng cho người lối sống thanh
sạch, sống đẹp, sống đúng với
các chuẩn mực đạo đức và
đúng pháp luật. Trái lại “đục”
biểu hiện cho lối sống trái với
luân thường đạo lý.

Khuyên ngăn con người
nên sống đúng đắn hơn
trong cuộc sống, sống
luôn phải ngẩng cao
đầu trong cuộc sống,
luôn phải sống đúng
đắn, đúng chuẩn mực
đạo đức, sống cần phải
biết được chuẩn mực và
biết cách đối nhân xử
thế.

- Chết vinh
hơn
sống
nhục.
- Đói cho
sạch, rách
cho thơm.
- Chết đứng
còn
hơn
sống quỳ.

7. Có công mài sắt, có ngày nên kim.
Nghệ thuật
được sử dụng

Nội dung, ý nghĩa

- Điệp từ “có” - Nghĩa đen: từ
- Ẩn dụ: “sắt”, thanh sắt to lớn,
“kim”
người thợ có thể rèn
thành một cây kim
nhỏ bé.
- Nghĩa bóng: đức
tính kiên trì trong
cuộc sống sẽ giúp
cho con người không
ngại khó khăn.

Trường hợp vận
dụng

Câu tương tự

Khuyên răn chúng ta
khi làm bất cứ việc
gì cũng nên đặt vào
đó sự quyết tâm
cũng như lòng kiên
trì thì ta mới đạt
được thành công
như ý nguyện.

- Kiến tha lâu cũng đầy
tổ.
- Thất bại là mẹ thành
công.
- Nước lã mà vã nên hồ/
Tay không mà nổi cơ đồ
mới ngoan.

8. Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
Nghệ thuật
được sử
dụng

Nội dung, ý nghĩa

Giá trị kinh
nghiệm

Câu tương tự

Ẩn dụ: “Cây”
“quả”;
“trồng”
“ăn”

- Nghĩa đen: Khi thưởng
thức quả ngọt, cần nhớ
đến người trồng cây,
chăm sóc.
- Nghĩa bóng: Khi được
hưởng thành quả nào đó,
phải nhớ đến người đã có
công gây dựng nên, biết
ơn người đã giúp mình

- Giáo dục con
người biết sống
tình nghĩa.
- Phê phán lối
sống bội bạc, vô
ơn.

- Ăn bát cơm dẻo, nhớ
nẻo đường đi
- Uống nước nhớ nguồn.
- Lá rụng về cội.

Các câu tục ngữ về con
người, xã hội răn dạy
con người những bài
học luân lí, đạo đức.

Những câu tục ngữ trong văn bản có ý nghĩa gì đối với
đời sống thực tiễn của con người?

Những câu tục ngữ trong văn bản có ý nghĩa thực tiễn ngay
trong cuộc sống đời thường của con người, đặc biệt đối với
những người nông dân. Họ vẫn luôn ghi nhớ những lời dạy
của người xưa để áp dụng vào việc quan sát các hiện tượng
thời tiết nhằm phục vụ cho lao động và đối nhân xử thế.
Những lí lẽ, những tri thức mà ôgn cha ta dạy bảo sẽ sống
mãi với thời gian hôm nay vè mai sau.

01
Nghệ
thuật

- Sử dụng cách diễn đạt ngắn gọn, cô đúc
- Sử dụng các biện pháp tu từ
- Tạo vần, nhịp cho câu văn dễ nhớ, dễ vận dụng

02

- Tôn vinh giá trị con người

Nội

- Đưa ra nhận xét, lời khuyên, kinh nghiệm về thiên
nhiên, lao động sản xuất, về những phẩm chất và lối
sống mà con người cần phải có

dung

Câu 1: Theo em, vì sao nói: Tục ngữ là kho tàng trí tuệ
của nhân dân?
- Những câu tục ngữ về thiên nhiên, lao động phản ánh,
truyền đạt những kinh nghiệm quý báu của người xưa đối
với việc quan sát các hiện tượng thời tiết để áp dụng vào sản
xuất nông nghiệp. Những câu tục ngữ ấy là bài học thiết
thực, là trí tuệ của nhân dân lao động, giúp cha ông ta ngày
xưa cũng như chúng ta ngày nay dự đoán được thời tiết để
tránh thiệt hại và nâng cao năng suất lao động.
- Tục ngữ về con người, xã hội luôn chú ý tôn vinh, đề cao
giá trị con người và đưa ra nhận xét, lời khuyêvn ền hững
phẩm chất, lối sống mà con người cần phải có.

Câu 2: Nêu câu tục ngữ trong văn
bản phù hợp với những ngữ liệu sau
đây
a/ Một ngôi sao chẳng sáng đêm
 Một mặt người bằng mười mặt
Một thân lúa chín, chẳng nên mùa vàng
của.
Một người đâu phải nhân gian
Sống chăng một đốm lửa tàn mà thôi.
(Tiếng ru, Tố Hữu)
b/ Một cậu bé đi hát dạo, bán những
món hàng nhỏ như vé số và kẹo cao su
ở những quán phở vỉa hè. Khi khách  Đói cho sạch, rách cho thơm.
ngỏ ý muốn cho cậu tiền và không lấy
món hàng, cậu đã từ chối nhận tiền.

Chọn một câu tục ngữ trong văn
bản mà em thích nhất và thực hiện
yêu cầu dưới đây:
a/ Em có đồng ý với lời khuyên mà
câu tục ngữ nêu ra không?
b/ Tìm ít nhất 2 lí lẽ để giải thích cho
câu trả lời của em.
c/ Với mỗi lí lẽ, tìm ít nhất 2 dẫn
chứng (trong tác phẩm văn học, sự
kiện thực tế…) để chứng minh.