Quan sát video, lắng nghe và nêu suy nghĩ sau khi nghe ca khúc
Gánh mẹ - Quách Beem.

Bài 7:
Thơ

Mẹ và quả
(Nguyễn
Khoa Điềm)

Những mùa quả mẹ tôi hái được
Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng
Những mùa quả lặn rồi lại mọc
Như Mặt Trời, khi như Mặt Trăng.
Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên
Còn những bí và bầu thì lớn xuống
Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn
Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi. Và chúng tôi, một thứ quả trên đời

Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái
Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi
Mình vẫn còn một thứ quả non xanh?
1982

I.

Đọc – tìm hiểu
chung

2. Tìm hiểu chung
HS trình bày sản phẩm học tập
đã chuẩn bị từ nhà. Thời gian
trình bày 2 phút

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
Nguyễn Khoa Điềm sinh ngày 15/4/1943
Quê: Thừa Thiên - Huế
Thơ của Nguyễn Khoa Điềm lấy chất
liệu từ văn học Việt Nam và cảm hứng
từ quê hương, con người, và tình thần
chiến đấu của người chiến sĩ Việt Nam
yêu nước... Thơ ông hấp dẫn bởi sự kết
hợp giữa cảm xúc nồng nàn và suy tư
sâu lắng của người trí thức về đất nước

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
Các tác phẩm nổi tiếng
Người con gái chằm nón bài
thơ, Nơi Bác từng qua, Nỗi
nhớ, Đất nước…

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
- Xuất xứ: Trích Thơ Nguyễn Khoa Điềm, Tuyển
tập 40 năm do tác giả chọn, NXB Văn
học, Hà Nội, 2012
- Thể loại: Thơ tự do
- Phương thức biểu đạt: Biểu cảm kết hợp miêu tả

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
- Bố cục: 2 phần
+ Phần 1: Khổ 1, 2: Hình ảnh mẹ và quả
+ Phần 2: Khổ 3: Suy ngẫm và tâm trạng của “tôi”.

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
Bài thơ là lời của ai, nói với ai và về điều gì? Tâm
trạng và thái độ của người nói như thế nào?
- Bài thơ là lời của tác giả trong vai một người con,
nói với mình, cũng là nói với mẹ và với mọi người về
công lao của người mẹ.
- Tác giả thể hiện sự thấu hiểu với những vất vả, nhọc
nhằn mà ngừoi mẹ đã trải qua, ca ngợi công lao của
mẹ, day dứt khi chưa đền đáp được công lao to lớn ấy.

1. Nhan đề

? Nhan đề của văn bản
gợi cho em suy nghĩ gì?

Mẹ: Gợi hình dáng thân thương,
người thân yêu nhất trong cuộc
đời ta.
Quả: Vừa là quả thực, những lại
hoa trái tay mẹ vun trồng vừa
mang ý nghĩa biểu tượng cho
những thành quả mẹ gặt hái
được từ sự tần tảo, lam lũ, hi
sinh.
 Mẹ và những loài hoa trái mẹ
vun trồng, những thành quả cuộc
đời mẹ. Trong đó có cả con.

2. Hình ảnh
mẹ và quả

Hoạt động nhóm:
- Hoàn thiện phiếu học tập
bằng cách trả lời các câu hỏi
(chú ý các yếu tố từ ngữ, hình
ảnh, vần, nhịp, biện pháp tu
từ,...)
- Thời gian hoạt động: 5 phút

a. Khổ thơ thứ nhất
Những mùa quả mẹ tôi hái được
Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng
Những mùa quả lặn rồi lại mọc
Như Mặt Trời, khi như Mặt Trăng.

- Biện pháp So
sánh: những mùa
quả lặn rồi lại mọc
- như khi Mặt Trời,
như khi Mặt Trăng

 Tác dụng: mọc rồi lại lặn như Mặt
Trời, Mặt Trăng là quy luật của tự
nhiên. Mặt Trăng, Mặt Trời gợi lên
hình ảnh của thời gian, gợi lên thời
gian tuần hoàn, gợi lên hình ảnh mẹ
vẫn bao năm tần tảo sớm hôm chăm
sóc cho vườn quả, cho các con mà

a. Khổ thơ thứ nhất
Những mùa quả mẹ tôi hái được
Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng
Những mùa quả lặn rồi lại mọc
Như Mặt Trời, khi như Mặt Trăng.

- Phép điệp: Những  Tác dụng:
mùa quả, mẹ.
+ Nhấn mạnh, làm nổi bật ý.
+ Làm tăng tính tượng hình và giá trị
biểu cảm cho lời thơ. Gây ấn tượng,
gợi lên sự ân thầm, cần mẫn, tần tảo
sớm hôm chăm sóc cho vườn quả,
cho các con mà không quản nhọc

b. Khổ thơ thứ hai
Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên
Còn những bí và bầu thì lớn xuống
Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn
Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi

+ “Giọt mồ hôi mặn” là hình ảnh liên tưởng, so sánh độc đáo,
tạo ấn tượng mạnh mẽ về những hi sinh lặng thầm mà lớn lao
của mẹ. Từ đó ta thấy được tình cảm sâu nặng của đứa con với
công lao suốt đời của người mẹ.

b. Khổ thơ thứ hai
Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên
Còn những bí và bầu thì lớn xuống
Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn
Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi

Nhân hóa: bí và bầu
cũng “lớn”, đối lập:
lớn lên, lớn xuống,
hoán dụ (tay mẹ).

 Tác dụng:
“Bí và bầu” là thành quả lao động
vun trồng của mẹ còn “Con” là kết
quả của sự sinh thành, dưỡng
dục, là niềm tin, sự kỳ vọng của
mẹ.

Qua hai khổ thơ, tác giả cho thấy
những phẩm chất tốt đẹp của
người mẹ: trông chờ mọi thành
quả vào đôi bàn tay lao động của
mình; lao động chăm chỉ, cần cù,
yêu thương, nuôi nấng, dạy dỗ
các con; lặng thầm chịu đựng
những gian truân, vất vả;...
Cảm xúc của nhà thơ dành cho
mẹ là cảm xúc yêu thương, kính
trọng.

3. Suy tư
của người
con

Và chúng tôi, một thứ quả trên đời
Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái
Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi
Mình vẫn còn một thứ quả non xanh?

Ở hai dòng thơ cuối, vì sao nhà thơ lại
“hoảng sợ” khi nghĩ mình vẫn còn là
“một thứ quả non xanh”? (Gợi ý: “Quả
non xanh” chỉ điều gì? Tại sao điều ấy
làm tác giả “hoảng sợ”?. Bài thơ thể
hiện được vẻ đẹp gì trong suy nghĩ,
tình cảm của nhà thơ

Và chúng tôi, một thứ quả trên đời
Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái
Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi
Mình vẫn còn một thứ quả non xanh?

- “Quả non xanh”: Nghĩa đen – quả chưa chín; Nghĩa bóng –
người con chưa trưởng thành, chín chắn, chưa báo đáp được ơn
sinh thành và dưỡng dục của mẹ.
- Tác giả hoảng sợ khi nghĩ đến lúc mẹ già yếu, gần
đất xa trời mà mình vẫn chưa khôn lớn, trưởng thành
hoặc chưa đáp đền được công ơn của cha mẹ.

Bài thơ cho thấy tình yêu
thương, sự trân trọng của
nhà thơ đối với mẹ, đồng thời
bộc lộ sự day dứt, xót xa khi
chưa làm cho mẹ được thanh
thản đến suốt đời.

1. Nghệ thuật
- Thể thơ tự do với nhịp thơ, giọng điệu tha thiết,
trầm lắng giàu chất suy tư.
- Sử dụng hiệu quả các biện pháp tu từ ẩn dụ,
hoán dụ, so sánh, điệp ngữ…
- Hình ảnh thơ giản dị, gần gũi, mang ý nghĩa biểu
tượng.
2. Nội dung
- Hình ảnh người mẹ tần tảo, vất vả, lam
lũ, giàu đức hi sinh và tình yêu thương
con.
- Tình yêu và lòng biết ơn, nỗi lo lắng của

Em hãy chia sẻ với cả lớp về
những điều mà em muốn nói với
cha mẹ mình? (những lỗi lầm, sự
biết ơn, những câu chuyện ý
nghĩa, những bài học đáng nhớ...)

Cây biết ơn

Sưu tầm thêm những câu ca
dao, tục ngữ, bài hát, bài thơ về
viết về mẹ.