CHÀO MỪNG CÁC THẦY CÔ ĐẾN
DỰ TIẾT HỌC NGÀY HÔM NAY

MÔN : NGỮ VĂN
LỚP : 11B6

KHỞI ĐỘNG

BÀI 7
GHI CHÉP VÀ TƯỞNG TƯỢNG
TRONG KÍ

Tiết 67 – 68: Văn bản 1:

(Trích)

A. TRI THỨC NGỮ VĂN

BÀI TẬP DỰ ÁN

1

2

3

KIỂM TRA

1. Kí
- Kí là tên gọi một nhóm các thể/ tiểu loại tác phẩm văn xuôi
phi hư cấu có khả năng dung hợp các phương thức tự sự,
miêu tả, biểu cảm, nghị luận, thông tin,…nhằm tái hiện
những trạng thái đời sống đang được xã hội quan tâm và bộc
lộ trực tiếp những cảm nghĩ của tác giả.
- Tùy vào mục đích viết, sự bộc lộ cái tôi tác giả và cách thức
tổ chức các phương tiện biểu đạt mà tác phẩm kí được gọi là
tùy bút, tản văn, phóng sự hay là kí sự, truyện kí, hồi kí, nhật
kí, du kí,…

2. Tự sự và trữ tình
trong tuỳ bút, tản văn
- Trong tùy bút, tản văn, yếu tố tự sự và yếu tố trữ
tình luôn có sự kết hợp linh hoạt
+ Tùy bút là tiểu loại kí có tính
tự do cao, có bố cục linh hoạt,
thường nghiêng hẳn về tính trữ
tình với điểm tựa là cái tôi của
tác giả. Người viết sẽ tùy cảnh,
tùy việc, tùy theo cảm hứng mà
trình bày, nhận xét, đánh giá,
suy tưởng,...

+ Tản văn là một tiểu loại kí thường sử dụng đồng
thời cả yếu tố tự sự và trữ tình, có thể còn kết hợp
nghị luận, miêu tả,…nhằm thể hiện những rung cảm
thẩm mĩ và quan sát tinh tế của tác giả về các đối
tượng đa dạng trong đời sống. Cái tôi của tác giả
luôn hiện diện rõ nét, nhưng việc triển khai những
liên hệ, suy tưởng phần nào được tiết chế so với tùy
bút.

3. Phi hư cấu và hư cấu trong truyện kí
- Truyện kí là một dạng truyện kể về người thật, việc
thật; là tiểu loại văn học phi hư cấu.
- Yếu tố hư cấu có hiện diện nhưng tiết chế, thể hiện ở sự
sáng tạo riêng của người viết khi xử lí, tổ chức tư liệu và
lựa chọn giọng điệu, ngôn ngữ trần thuật thích hợp. Yếu
tố hư cấu còn được thể hiện qua cách người viết hình
dung, miêu tả tâm trạng, cảm xúc của nhân vật.

B. VĂN BẢN 1:
Ai đã đặt tên cho dòng sông?
(Trích)
Hoàng Phủ Ngọc Tường

ÁO DÀI HUẾ
03/05/2025

12

03/05/2025

SÔNG HƯƠNG

13

03/05/2025

CẦU TRÀNG TIỀN TRÊN SÔNG HƯƠNG

14

03/05/2025

TOÀN CẢNH THÀNH PHỐ HUẾ

15

03/05/2025

MỘT GÓC KINH THÀNH HUẾ

16

I. Tìm hiểu chung
HS hoàn thành PHT
số 1 để tìm hiểu về
tác giả và tác phẩm
(Bài tập dự án)

1. Tác giả
Tiểu sử

................................................................
................................................................
..

Sự nghiệp sáng tác

..................................................................
..................................................................
..................................................................
...

Các tác phẩm chính
Hoàng Phủ Ngọc Tường

..................................................................
..................................................................
..

2. Văn bản
Xuất xứ
………………………………………….….

Thể loại
…………………………………………….

Đề tài
…………………………………………….

Chủ đề
…………………………………………….

Bố cục
…………………………………………….

1. Tác giả

Tiểu sử
- Hoàng Phủ Ngọc Tường: sinh năm
1937 tại thành phố Huế, quê gốc ở
Quảng Trị; mất 24/7/2023.
- Ông từng tham gia kháng chiến chống
Mỹ chủ yếu bằng hoạt động văn học
nghệ thuật.

Sự nghiệp sáng tác

Hoàng Phủ Ngọc Tường

- Hoàng Phủ Ngọc Tường là nhà văn có
sở trường về thể kí, trong đó tùy bút là
thể loại in đậm dấu ấn sáng tạo của ông.
- Kí của Hoàng Phủ Ngọc Tường nổi bật
ở chất tài hoa, lịch lãm; ở những suy tư
sâu sắc về văn hóa, lịch sử; ở ngôn ngữ
mềm mại, tinh tế, đầy những liên tưởng
bất ngờ, tạo được sự kết nối đa chiều với
nhiều văn bản khác.

Các tác phẩm chính
Ngôi
sao trên
đỉnh
Phu
Văn
Lâu
(1971)

Rất
nhiều
ánh
lửa
(1979)

Ai đã
đặt tên
cho
dòng
sông?
(1984)

Hoa
trái
quanh
tôi
(1995)

Ngọn
núi ảo
ảnh
(1999)

Tuyển
tập
Hoàng
Phủ
Ngọc
Tường
(2002)

Có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và trữ tình, giữa
nghị luận sắc bén với tư duy đa chiều, vốn kiến thức sâu rộng,
lối viết hướng nội, súc tích, mê đắm, tài hoa.

2. Văn bản
Xuất xứ
………………………………………….….

Thể loại
…………………………………………….

Đề tài
…………………………………………….

Chủ đề
…………………………………………….

Bố cục
…………………………………………….

2. Văn bản
Xuất xứ
“Ai đã đặt tên
cho dòng sông?”
là bài kí xuất sắc
của Hoàng Phủ
Ngọc Tường viết
tại Huế năm 1981,
in trong tập bút kí
cùng tên xuất bản
lần đầu năm 1984.
Đoạn trích thuộc
phần đầu.

Thể loại:
Tùy bút

Đề tài:
Dòng sông
quê hương
(sông Hương)

Chủ đề:
Thể hiện lòng
yêu nước, tinh
thần dân tộc
gắn liền với
tình yêu thiên
nhiên sâu sắc,
với
truyền
thống văn hóa,
lịch sử lâu đời.

Bố cục

Phần 1 (từ đầu đến
“quê hương xứ sở”):
Thủy trình của sông
Hương.

Phần 2 (còn lại): Vẻ
đẹp lịch sử, văn hóa
và thi ca của sông
Hương.

II. Khám phá văn bản

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Nhóm 1: Những đặc tính tự nhiên nào của sông Hương
đã được tác giả chú ý làm nổi bật trong văn bản? Hãy
chỉ ra các đoạn tiêu biểu nói về từng đặc tính của sông
Hương.
Nhóm 2: Với “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”, tác giả
đã nhìn sông Hương như con người có tính cách,
tình cảm riêng. Hãy tìm trong đoạn trích một số chi
tiết thể hiện điều đó và phân tích nét độc đáo của
nghệ thuật so sánh, nhân hoá đã được nhà văn sử
dụng.

03/05/2025

28

NHÓM 1
Những đặc tính tự nhiên nào của
sông Hương đã được tác giả chú ý
làm nổi bật trong văn bản? Hãy chỉ
ra các đoạn tiêu biểu nói về từng
đặc tính của sông Hương.

Nhóm 1

- Thượng nguồn: sông Hương được
miêu tả với vẻ đẹp hoang dại, mãnh liệt
và mạnh mẽ.
+ cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy
vực bí ẩn
+ như một cô gái Di-gan phóng khoáng và
man dại
+ Nhưng chính rừng già nơi đây, với cấu
trúc đặc biệt có thể lý giải được về mặt
khoa học, đã chế ngự được sức mạnh bản
năng của người con gái của mình để khi
ra khỏi rừng…

- Ngoại vi thành phố Huế, giữa các đồng bằng châu thổ: sông Hương
mang dáng vẻ yểu điệu, quyến rũ của một người thiếu nữ nằm ngủ mơ
màng giữa cánh đồng Châu Hóa
+ “người con gái nằm ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa”
+ “uốn mình theo những đường cong thật mềm”
+ dòng sông chuyển hướng liên tục tạo dáng vẻ thướt tha, yểu điệu của người
thiếu nữ
+ “ôm lấy chân đồi Thiên Mụ”

- Trong lòng thành phố Huế: sông Hương mang dáng vẻ nhẹ nhàng,
lững lờ trôi
+ như đã tìm đúng đường về, sông Hương vui tươi hẳn lên giữa những bãi
xanh biếc của vùng ngoại ô Kim Long
+ nó đã nhìn thấy chiếc cầu trắng của thành phố in ngần trên nền trời, nhỏ
nhắn như những vầng trăng non.
+ con sông Hương của tôi, chợt thấy quý điệu chảy lặng lờ của nó khi qua
thành phố… như những vấn vương của một nỗi lòng.

2 đoạn tiêu biểu nói về từng đặc tính
của sông Hương:
+ Đoạn 1: từ “Trong những dòng sông
đẹp ở các nước ... chân núi Kim
Phụng” → nói về những đặc tính của
sông Hương ở thượng nguồn.
+ Đoạn 2: từ “Phải nhiều thế kỉ qua
đi,... trung du bát ngát tiếng gà” →
làm nổi bật đặc tính lạ lùng của sông
Hương là đổi dòng đột ngột, liên tục
trên hành trình về với thành phố Huế

Thank for watching ^-^

1. Những đặc tính tự nhiên của sông Hương

1

2

Ở thượng nguồn, dòng chảy của sông
Hương vừa mãnh liệt, cuộn xoáy, vừa dịu
dàng, say đắm giữa cái hùng vĩ của rừng già
Trường Sơn như một thế giới đầy bí ẩn.
Ra khỏi vùng núi, sông Hương đột ngột
chuyển dòng liên tục, chảy giữa những dãy đồi
sừng sững, tạo nên vẻ đẹp trầm mặc, cổ kính.

3

Giữa những xóm làng sầm uất, trù phú
và giữa lòng thành phố Huế, sông
Hương trôi rất chậm, như một mặt hồ yên
tĩnh.

Đoạn văn tiêu biểu về đặc tính
của sông Hương
Đoạn 1: “Trong những
dòng sông đẹp ở các
nước mà tôi thường nghe
nói đến…dưới chân núi
Kim Phụng”

Những đặc tính của
sông Hương ở thượng
nguồn

Đoạn 2: “Phải nhiều thế
kỉ qua đi … bát ngát
tiếng gà”

Đặc tính lạ lùng của sông
Hương là đổi dòng đột ngột,
liên tục trên hành trình về với
thành phố Huế.

Những chi tiết miêu tả đặc tính tự nhiên của
sông Hương có sự kết hợp hài hoà giữa yếu
tố tự sự và trữ tình; vừa cung cấp thông tin
về sông Hương, vừa gợi lên cảm xúc nhẹ
nhàng, sâu lắng

NHÓM 2
Với “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”,
tác giả đã nhìn sông Hương như con
người có tính cách, tình cảm riêng.
Hãy tìm trong đoạn trích một số chi
tiết thể hiện điều đó và phân tích nét
độc đáo của nghệ thuật so sánh,
nhân hoá đã được nhà văn sử dụng.

Nhóm 2

SÔNG HƯƠNG – NGƯỜI CON GÁI DỊU DÀNG, SAY ĐẮM
- Trong thượng nguồn, sông Hương được miêu tả như một
“cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại” giữa lòng
Trường Sơn. Hình ảnh này không chỉ thể hiện vẻ đẹp hoang
sơ, mạnh mẽ của dòng sông mà còn cho thấy sức sống tự do,
đầy cá tính của nó.
- Khi ra khỏi rừng núi, sông Hương trở nên “dịu dàng và trí
tuệ” như một người con gái đã trưởng thành, đằm thắm và
sâu sắc.
→ Nghệ thuật nhân hóa và so sánh: Tác giả không chỉ miêu tả dòng sông
một cách tĩnh mà còn thổi vào đó linh hồn, cảm xúc của một con người,
khiến sông Hương trở nên sống động, gần gũi và giàu chất thơ.

SÔNG HƯƠNG – NGƯỜI TÌNH CHUNG THỦY
- Sông Hương được ví như một “người tình mong
đợi” khi chảy chậm lại và ôm trọn thành phố Huế
trước khi xuôi về biển.
- Khi đến gần Huế, dòng sông chảy uốn lượn như sự
“do dự, vấn vương” của một người con gái trước giây
phút gặp lại người yêu.
→ Nghệ thuật so sánh độc đáo: Hình ảnh sông Hương không
chỉ gắn bó với Huế về mặt địa lý mà còn như một người tình
son sắt, dành trọn tình cảm cho thành phố này.

KẾT LUẬN
Nhờ nghệ thuật nhân hóa và so sánh tinh tế, Hoàng Phủ Ngọc Tường
đã biến sông Hương thành một nhân vật có tâm hồn, có tính cách, vừa
dịu dàng, say đắm, vừa mạnh mẽ, kiêu hùng. Qua đó, tác giả không chỉ
ca ngợi vẻ đẹp của dòng sông mà còn thể hiện tình yêu tha thiết đối với
Huế – vùng đất của thơ ca, lịch sử và văn hóa.

CẢM ƠN CÔ VÀ CÁC BẠN
ĐÃ LẮNG NGHE

2. Sông Hương – con người qua cái nhìn của
tác giả

- Giữa lòng Trường Sơn, sông
Hương đã sống một nửa cuộc
đời của mình như một cô gái
Di-gan phóng khoáng và man
dại.

- Rừng già đã hun đúc cho
nó một bản lĩnh gan dạ, một
tâm hồn tự do và trong
sáng.

Hình như dòng sông không
muốn bộc lộ phần tâm hồn sâu
thẳm của mình.
Sông Hương
mang một sắc
đẹp dịu dàng
và trí tuệ, trở
thành người
mẹ phù sa
của một vùng
văn hoá xứ
sở

Phải
nhiểu
thế kỉ qua đi,
người
tình
mong đợi mới
đến
đánh
thức
người
gái đẹp nằm
ngủ mơ màng
giữa
cánh
đồng
Châu
Hóa đây hoa
dại

“Như đã tìm đúng
đường về, sông Hương
vui tươi hẳn lên giữa
những biền bãi xanh
biếc" “kéo một nét
thẳng thực yên tâm”,
“nó đã nhìn thấy chiếc
cầu trắng của thành
phố”.

Sông Hương đã trở thành một
người tài nữ đánh đàn lúc
đêm khuya
Đường cong
ấy làm cho
dòng sông
mềm hẳn đi,
như
một
tiếng “vâng”
không nói ra
của
tình
yêu.

Và
giống
như
nàng
Kiều trong
đêm tình tự,
ở ngã rẽ
này,
sông
Hương đã
chí tình trở
lại tìm Kim
Trọng
của
nó, để nói
một lời thề
trước khi về
biển cả

Tác giả nhìn sông
Hương như một
con người nhờ sử
dụng biện pháp tu
từ so sánh và nhân
hoá
Vừa man dại,
phóng khoáng lại
vừa dịu dàng,
đằm thắm

Dòng sông hàm chứa
những nét đối nghịch

Rất trí tuệ
nhưng cũng
đầy tình cảm

Hết
phong
nhưng
vô cùng
chung

sức
tình
cũng
thuỷ

Những “tính cách” đó của con sông là
kết quả của một cách nhìn và lối viết
rất đặc trưng của kí trữ tình