Ai đã đặt tên cho dòng
sông
_Hoàng Phủ Ngọc Tường_

I. Tác giả
Tiểu
sử

Quê gốc: Triệu Long - Triệu Phong - Quảng Trị
Ông từng tham gia hoạt động chiến đấu, hoạt động
văn nghệ và kết nạp Hội nhà văn Việt Nam năm 1978
Lối hành văn hướng nội, xúc tích, mới mẻ, tài hoa

Phong cách sáng
tác

Hoàng Phủ
Ngọc
Tường
(1937)

Sự
nghiệp
sáng tác
Vị trí và
tầm ảnh
hưởng

Chất trí tuệ và chất trữ tình
Kết hợp nhuần nhuyễn

Nghị luận sắc bén với tư
duy đa chiều

Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn Lâu (1971)

Tác phẩm chính

Rất nhiều ánh lửa (1979)
Bản di chúc của cỏ lau (1984)

Tổng thư kí Hội văn học nghệ thuật Bình Trị Thiên -Huế
Chủ tịch hội văn học nghệ thuật Bình Trị Thiên
Tổng biên tập tạp chí Cửa Việt

II. Tác phẩm

1. Hoàn cảnh sáng
• Tác phẩm được viết tại Huế vào ngày 4 tháng 1 năm 1981, sau
táctập sách cùng tên.
đó được in trong
• Bài bút kí trên có 3 phần, đoạn trích trong sách giáo khoa
là phần đầu tiên.

2. Bố cục:
Có thể chia thành 2 phần
Phần 1: từ đầu đến "Quê hương xứ sở": Hành trình của dòng sông
Hương từ thượng nguồn đến hạ nguồn
• Sông Hương ở thượng nguần: Từ đầu đến "chân núi Kim Phụng
• Sông Hương ở ngoại vi thành phố Huế: tiếp theo đến "bát ngát tiếng gà"
• Sông Hương giữa lòng thành phố Huế: tiếp theo đến "quê hương xứ sở

Phần 2: Còn lại: Dòng sông của lịch sử và thi ca
• Sông Hương với lịch sử dân tộc: tiếp theo đến "một lời thề"
• Sông Hương với cuộc sống thi ca: Còn lại

III. Tìm hiểu chi
tiết
Vẻ đẹp của sông Hương qua phương diện địa lý

Sông Hương ở thượng
nguồn
• Sông Hương vùng thượng nguồn có mối quan hệ sâu sắc
với dãy Trường Sơn: tên gốc là "A Pàng" →dòng sông tựa
như "đời người", nó đã trở đầy phần người từ thuở giọt địa
chất sinh ra (Sử thi buồn) Cảm xúc hướng nội
• Sông Hương được so sánh như "một bản ca rừng già" với
nhiều tiết tấu hùng tráng, dữ dội:
+ Khi "rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn"
+ Lúc "dũng mãnh qua các ghềnh thác"
+ Khi "cuộc xoáy như cơn lốc vào những đáy vực
sâu..."
→ Người đọc liên tưởng ngay đến ngay đến những bản nhạc giao
hưởng hoành tráng, đồ sộ, mang tính phức điệu, đa thanh, đa âm

Sông Hương ở thượng
• Cũng có lúc "dịu dàng và say đắm giữanguồn
những dài dặm chói lọi

màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng"
→ Vẻ đẹp nên thơ tình tứ, mê đắm.

Động từ và tính từ mạnh, giữa những từ giàu giá trị gợi hình →
gợi tả chính xác vẻ đẹp sông Hương vừa hùng vĩ, man dại, vừa
trữ tình say đắm lòng người
• Bằng biện pháp so sánh và nhân hoá, tác giả liên tưởng: Sông
Hương như một "cô gái Di - gan phóng khoáng và man dại" với một
"bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng".
Sông Hương được cảm nhận như một cô gái vừa có cá tính và tâm
hồn: Vẻ đẹp nữa tính, vừa dịu dàng vừa mãnh liệt hoang sơ....

Sông Hương ở ngoại vi
phố
• Những nét đẹp miêu tả sông Hương thành
trên quãng đường
chảy về đồng bằng và ngoại vi thành phố:

+ "Người con gái đẹp nằm ngủ mơ màng" được
"người tình mong đợi đến đánh thức".
+ "... người mẹ phù sa của một vùng văn hoá xứ
sở".
+ Trở nên "trầm mặc như triết lý cổ thi".
Nghệ thuật so sánh độc đáo, giàu sức gợi → nổi bật vẻ thâm nghiêm,
những thăng trầm lịch sử, những đổi dời của các triều đại đã tạo thành
trầm tích văn hoá quyện vào vẻ đẹp ngàn năm không thay đổi của dòng
nước → thấp thoáng hình ảnh một "cái tôi" giàu suy tư. Bộc lộ hết nét
lịch lãm và tài hoa trong lối hành văn của tác giả.

Sông Hương ở ngoại vi
thành phố

• Cái nhìn tinh tế của tác giả về mối quan hệ giữa sông
Hương với kinh thành Huế
+ Sông Hương như người tình dịu dàng và chung thủy:
trải qua hành trình đầy gian truân để tìm gặp “người
tình mong đợi”.

+ Sông Hương chảy về đồng bằng và ngoại vi thành phố
tác giả hình dung như “một cuộc tìm kiếm có ý thức”
người tình nhân đích thực của người con gái trong một
câu chuyện nhuốm màu cổ tích.

Sông Hương ở ngoại vi
thành phố
• Chảy qua giữa cánh đồng Châu Hóa đầy
hoa dại, sông Hương được ví như “cô gái
đẹp ngủ mơ màng” → Gợi nhớ câu chuyện
cổ tích “Công chúa ngủ trong rừng”, vẻ
đẹp lãng mạn của một câu chuyện cổ.

Khi ra khỏi vùng núi, sông Hương như
một nàng tiên được đánh thức, như bỗng
bừng lên sức trẻ và niềm khao khát của
tuổi thanh xuân.

Sông Hương ở ngoại vi
• Sông Hương khi chảy đến ngoại vi thành phố Huế còn tạo nên bức tranh kì thú:
thành phố
- Về đường nét:
+ “Chuyển dòng một cách liên tục, vòng giữa khúc quanh
đột ngột”
+ “Uốn mình theo những đường cong thật mềm”…
+ Dòng sông mềm như một tấm lụa
- Hình khối:
+ Lúc thì trôi theo hướng nam bắc theo điện Hòn Chén; vấp
Ngọc Trản…
+ Chuyển hướng sang tây bắc vòng qua bãi Nguyệt Biều,
Lương Quán.
+ Đột ngột vẽ một hình cung thật tròn về phía đông bắc ôm
lấy chân đồi Thiên Mụ, xuôi dần về Huế”.

Sông Hương ở ngoại vi
• Sông Hương khi chảy đến ngoại vi thành phố Huế còn tạo nên bức tranh kì thú:
thành
phố
- Màu sắc:
+ Có khi ánh lên “Những mảng phản quang nhiều màu sắc”:
“sớm xanh, trưa vàng chiều tím” lúc đi qua những dãy đồi
phía Tây Nam thành phố…
→ Vẻ đẹp dịu dàng, khi thì kiêu hãnh, bừng sáng, tươi tắn, trẻ
trung; khi thì trầm mặc như triết lí, như cổ thi.
- Tác giả nhìn Sông Hương qua nhiều trạng thái và vẻ đẹp
khác nhau:
+ “Giấc ngủ nghìn năm của vua chúa được phong kín trong
lòng những rừng thông u tịch và niềm kiêu hãnh âm u của
những lăng tẩm đồ sộ lan tỏa khắp một vùng thượng lưu”.
+ “Mặt nước phẳng lặng …“tiếng chuông chùa Thiên Mụ
ngân nga tận bờ bên kia, giữa những xóm làng trung du bát
ngát tiếng gà”
→ Vẻ đẹp dịu dàng, khi thì kiêu hãnh, bừng sáng, tươi tắn, trẻ
trung; khi thì trầm mặc như triết lí, như cổ thi.

Sông Hương ở ngoại vi
thành phố

• Nghệ
- Kiến thức thuật:
địa lí đã giúp tác giả miêu tả tỉ mỉ sông Hương với

những khúc quanh và lưu vực của nó.
- Kiến thức văn hoá, văn học tạo ấn tượng về vẻ đẹp trầm mặc.
- Quan sát tinh tế và ngôn từ phong phú tạo ra câu văn đầy màu
sắc tạo hình và ấn tượng.
- Bút pháp tả và kể kết hợp nhuần nhuyễn và tài hoa tạo ra sự
phối cảnh kì thú mà hài hoà giữa sông Hương với thiên nhiên xứ
Huế.
- Bút pháp kể và tả được kết hợp nhuần nhuyễn và tài hoa làm
nổi bật vẻ đẹp vừa mạnh mẽ vừa dịu dàng của sông Hương.

Hình ảnh sông Hương khi đến giữa thành
phố Huế
• Tuỳ góc nhìn tình
yêu

- Sông Hương như “vui tươi hẳn lên giữa những
biền bãi xanh biếc của vùng ngoại ô Kim
Long…” → Tâm trạng của một người đi xa “ tìm
đúng đường ” về đang nao nức bồi hồi.
- Cho dòng sông mềm hẳn đi, như một tiếng
“vâng” không nói của tình yêu. →Một so sánh
lạ: dùng tiếng “vâng” e ấp ngập ngừng, thiêng
liêng trong tình yêu để tả hình dáng mềm mại
của dòng sông cái nhìn tình tứ của nhà văn.

- “Rời khỏi kinh thành, sông Hương chếch về
hướng chính bắc”.

- “Và rồi, như sực nhớ lại một điều gì chưa
kịp nói, nó đột ngột đổi dòng, rẽ ngoặt
hoặc sang hướng đông tây để gặp lại thành
phố lần cuối ở góc thị trấn Bao Vĩnh xưa cổ”
→ Sông Hương như một người tình dịu
dàng và chung thủy:
- Khúc ngoặt bất ngờ đó tự như một “nỗi vương
vấn, cả một chút lẳng lơ kín đáo của tình yêu”
→ rất giống con người ở đây.
- So sánh: sông Hương như nàng Kiều trở lại tìm
Kim Trọng để nói lời thề trước khi đi xa → Tấm
lòng người Châu Hóa xưa mãi chung tình với
quê hương xứ sở.

Hình ảnh sông Hương khi đến giữa thành
• Tuỳ góc nhìn hội
phố Huế
hoạ:

- Chiếc cầu trắng của thành phố in ngần trên nền
trời, nhỏ nhắn như những vành trăng non.
- Sông Hương và những chi lưu của nó tạo thành những
đường nét thật tinh tế, làm nên vẻ đẹp cổ kính của cố đô.
- Liên tưởng khi nhìn dòng sông Nê-va: “chảy nhanh
quá”, hai nghìn năm trước triết gia Hy Lạp “khóc suốt
đời vì dòng sông trôi đi nhanh quá”
- Nhớ lại sông Hương “quý điệu chảy lững lờ của nó khi đi ngang thành phố”.
- So sánh sông Hương với sông Xen của Pa-ri, sông Đa-nuýp của Bu-đa-pét
→ Thể hiện lòng tự hào về sông Hương và kinh thành Huế.

Hình ảnh sông Hương khi đến giữa thành
phố Huế
• Tuỳ góc nhìn âm
nhạc:

- Sông Hương như một “người tài nữ đánh đàn
lúc đêm khuya”:
- Nền âm nhạc cổ điển Huế “được sinh thành
trên mặt nước của dòng sông này”
- Liên tưởng đến Nguyễn Du và Truyện Kiều
tiếng đàn của Kiều là “Tứ đại cảnh” (một điệu
nhạc Huế).
→ Sông Hương gắn với lịch sử âm nhạc lâu đời
của Huế, là cái nối hình thành nền âm nhạc
truyền thống. Khẳng định dòng sông gắn bó với
các giá trị văn học, văn hóa kinh điển của dân
tộc.

Hình ảnh sông Hương khi đến giữa thành
phố Huế

• Nghệ
thuật:
- Hình ảnh ấn tượng, cảm nhận tinh tế, liên

tưởng so sánh bất ngờ lí thú → tình yêu say
đắm con sông đã làm cho ngòi bút tác giả
thăng hoa. Đó là những nét bút dịu dàng, tình
tứ, đắm đuối.
- Cảm nhận sông Hương với nhiều góc độ: con
mắt hội hoạ, âm nhạc, người tình…

Hình ảnh sông Hương khi rời
- Nỗi lưu luyến khi rời khỏi kinh thành:khỏi Huế
+ Rời khỏi kinh thành, chếch về hướng chính bắc.
+ Sực nhớ điều gì chưa kịp nói đột ngột đổi dòng
để gặp lại thành phố lần cuối
– Liên tưởng và so sánh:
+ Rất lạ với tự nhiên và rất giống với con người ở
đây nỗi vương vấn, chút lẳng lơ kín đáo của tình
yêu
+ So sánh: sông Hương, kinh thành Huế – nàng
Kiều, Kim Trọng; Tấm lòng người dân Châu Hóa
xưa mãi mãi chung tình với quê hương xứ sở

→ Mượn tình cảm riêng để khái quát mối tình chung, làm cho tình yêu đất, yêu
nước trở nên đằm thắm, thiêng liêng, sâu sắc.

Tiểu
kết

• Sông Hương ở thượng nguồn hiện lên một vẻ đẹp hoang dại và tràn trề sức
sống. Là ″một bản trường ca của rừng già″ với nhiều tiết tấu vừa hùng tráng,
dữ dội. Nó mang vẻ đẹp của một sức sống vừa mãnh liệt, hoang dại; vừa dịu
dàng, say đắm, đầy cá tính (nét riêng trong lối viết kí của tác giả). Đó cũng
là tâm hồn sâu thẳm vừa sục sôi vừa đằm thắm của ″thiếu nữ A Pàng″.
• Góc nhìn đa chiều kết hợp với nghệ thuật so sánh liên tưởng làm bật lên vẻ
đẹp thơ mộng sâu lắng của sông Hương và Huế.

Thank
you for
your
listening