Năm học: 2020 - 2021

CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN
VỚI TIẾT NGỮ VĂN 9
Chúc các em học sinh có một giờ
học bổ ích !

TRƯỜNG THCS
LƯƠNG THẾ VINH

Quan sát tranh ảnh sau và đọc đoạn thơ
minh họa
Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.
(Đồng chí-Chính Hữu)

Tiết 58: Văn bản:

ÁNH TRĂNG
NGUYỄN DUY

CÁC NỘI DUNG CHÍNH
• I. TÌM HIỂU CHUNG
• II. TÌM HIỂU TÁC PHẨM
• III. LUYỆN TẬP





Tiết 58 - Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả

• Nguyễn Duy sinh năm 1948, tên khai sinh là Nguyễn Duy Nhuệ,
quê ở thành phố Thanh Hóa.
• 1966, ông gia nhập quân đội, vào binh chủng Thông tin,tham gia
chiến đấu ở nhiều chiến trường.
• Sau năm 1975, ông chuyển về làm báo Văn nghệ giải phóng. Từ năm
1977, Nguyễn Duy là đại diện thường trú báo Văn nghệ tại Thành phố
Hồ Chí Minh.
• Nguyễn Duy thuộc thế hệ các nhà thơ quân đội trưởng thành trong kháng
chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc và trở thành một trong những gương
mặt tiêu biểu. Thơ ông gần gũi với văn hóa dân gian, nhưng sâu sắc mà rất
đỗi tài hoa, đi sâu vào cái nghĩa, cái tình muôn đời của con người Việt Nam.

Nguyễn Duy

Tiết 58 - Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)

I. TÌM HIỂU CHUNG
• “ Thơ Nguyễn Duy sâu lắng, thắm thiết cái hồn cái vía
của ca dao, dân ca Việt Nam.Những bài thơ của ông
không cố gắng tìm kiếm những hình thức mới mà đi sâu
vào cái nghĩa cái tình muôn đời của con người Việt Nam.
Ngôn ngữ thơ Nguyễn Duy cũng không bóng bẩy mà gần
gũi, dân dã, đôi khi hơi “bụi”, phù hợp với ngôn ngữ thường nhật ”
• Năm 2007, ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ
thuật.
• Tác phẩm tiêu biểu: Cát trắng (1973), Mẹ và em ( 1987), Đường xa
(1990), Về (1994)…

Nguyễn Duy

Tiết 58 - Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)

I. TÌM HIỂU CHUNG
• Nguyễn Duy sinh năm 1948 , quê Thanh Hóa.
• Nguyễn Duy thuộc thế hệ nhà thơ quân đội trưởng thành kháng chiến
chống Mỹ và trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu.
- Thơ ông gần gũi với văn hóa dân gian, nhưng sâu sắc mà rất đỗi tài hoa,
đi sâu vào cái nghĩa, cái tình muôn đời của con người Việt Nam.

Nguyễn Duy

Một số tác phẩm tiêu biểu
của Nguyễn Duy

Tiết 58 - Văn bản: ÁNH TRĂNG

2. Tác phẩm

(Nguyễn Duy)

a. Hoàn cảnh sáng tác
- Nguyễn Duy viết bài thơ “Ánh trăng” vào năm 1978
tại thành phố Hồ Chí Minh -nơi đô thị của cuộc sống tiện
nghi hiện đại, nơi những người từ trận đánh trở về đã để
lại sau lưng cuộc chiến gian khổ mà nghĩa tình.
- In trong tập thơ “Ánh trăng” của Nguyễn Duy - tập thơ
đạt giải A của Hội nhà Văn Việt Nam năm 1984.

Tập thơ “Ánh Trăng”
năm 1978

Tiết 58 - Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)

b. Bố cục : gồm 3 phần
Quá khứ

Hiện tại

Suy ngẫm

Từ hồi về thành phố

Ngửa mặt lên nhìn mặt

quen ánh điện cửa gương

có cái gì rưng rưng

vầng trăng đi qua ngõ

như là đồng là bể

vầng trăng thành tri kỉ

như người dung qua đường

như là sông là rừng

Trần trụi với thiên nhiên

Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn – đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn

Trăng cứ tròn vành vạnh

Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng

hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa

kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình.

Tiết 58 - Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)

b. Bố cục : gồm 3 phần
• Hai khổ đầu: Vầng trăng trong quá khứ
• Hai khổ tiếp: Vầng trăng trong hiện tại
• Hai khổ cuối: Cảm xúc và suy ngẫm của tác giả
trước vầng trăng

Tiết 58 - Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)

c. Mạch cảm xúc:
Bài thơ là câu chuyện nhỏ được kể theo trình tự thời gian từ quá khứ
đến hiện tại gắn với các mốc sự kiện trong cuộc đời con người. Theo
dòng tự sự ấy mạch cảm xúc đi từ quá khứ đến hiện tại và lắng kết trong
cái "giật mình" cuối bài thơ.

Tiết 58 - Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)

d. Chủ đề:
Thông qua hình tượng nghệ thuật "Ánh trăng" và cảm xúc của nhà thơ,
bài thơ đã diễn tả những suy ngẫm sâu sắc về thái độ của con người đối
với quá khứ gian lao, tình nghĩa.

Tiết 58 - Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)

Hình ảnh vầng
trăng được miêu tả
như thế nào?
Vầng trăng tròn,
chiếu sáng khắp nơi

Tiết
58-- Văn
ÁNH TRĂNG
TRĂNG
Tiết 58
Văn bản:
bản: ÁNH
(Nguyễn Duy)
Duy)
(Nguyễn

II.TÌM HIỂU TÁC PHẨM
1. Hình ảnh vầng trăng:
a) Vầng trăng trong quá khứ
-Hồi nhỏ:

đồng
sông
bể

Sống hoà hợp,
thân thiết với
thiên nhiên

->Điệp ngữ: “với” được lặp lại ba lần ,

“hồi” được nhắc lại hai lần  tô đậm thêm sự
gắn bó chan hòa của con người với thiên nhiên,
với những tươi đẹp của tuổi thơ.

-Hồi chiến tranh:

ở rừng

 Những năm tháng gian khổ, ác liệt thời chiến tranh,“vầng
trăng thành tri kỉ” -> Nghệ thuật nhân hóa -> trăng là người bạn
thân thiết, tri âm tri kỉ, là đồng chí cùng chia sẻ những vui buồn
trong chiến trận với người lính – nhà thơ

Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ

Tiết
58-- Văn
ÁNH TRĂNG
TRĂNG
Tiết 58
Văn bản:
bản: ÁNH
(Nguyễn Duy)
Duy)
(Nguyễn

II.TÌM HIỂU TÁC PHẨM
1. Hình ảnh vầng trăng:
a) Vầng trăng trong quá khứ

“Trần
- “Trần trụi với thiên nhiên/ hồn nhiên như cây
cỏ”
Vầng trăng trong quá khứ mới đẹp làm sao!

Phép liên tưởng đầy tính nghệ thuật “trần trụi
với thiên nhiên”
so sánh
độc
đáotác“hồn
Trong khổ
thơ tiếp
theo,
giả nhiên
như cây cỏ”sử->
chobiện
ta thấy
rõ hơn
vẻ đẹp bình dị,
dụng
pháp nghệ
thuật
Hãyrất
nêuđỗi
tác dụng?
mộc mạc,trong gì?
sáng,
vô tư, hồn nhiên của
vầng trăng. Đó cũng chính là hình ảnh con người
lúc bấy giờ: vô tư, hồn nhiên, trong sáng.

trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa”

Tiết
58-- Văn
ÁNH TRĂNG
TRĂNG
Tiết 58
Văn bản:
bản: ÁNH
(Nguyễn Duy)
Duy)
(Nguyễn

II.TÌM HIỂU TÁC PHẨM
1. Hình ảnh vầng trăng:
a) Vầng trăng trong quá khứ
-

“ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa”

“Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa”

 Thể hiện tình cảm thắm thiết với vầng trăng.
Vầng trăng đã gắn bó thân thiết với con người
từ lúc nhỏ đến lúc trưởng thành,cả trong hạnh
phúc và gian lao.
Trăng là vẻ đẹp của đất nước bình dị, hiền hậu;
của thiên nhiên vĩnh hằng, tươi mát, thơ mộng.
Vầng trăng không những trở thành người bạn tri
kỉ, mà đã trở thành “vầng trăng tình nghĩa” biểu
tượng cho quá khứ nghĩa tình.

Tiết
58-- Văn
ÁNH TRĂNG
TRĂNG
Tiết 58
Văn bản:
bản: ÁNH
(Nguyễn Duy)
Duy)
(Nguyễn

II.TÌM HIỂU TÁC PHẨM
1. Hình ảnh vầng trăng:
b) Vầng trăng trong hiện tại
- Hoàn cảnh sống thay đổi:
+ Đất nước hòa bình
+ Hoàn cảnh sống thay đổi
- “Vầng trăng đi qua ngõ – như người dưng qua đường”:
+ Vầng trăng bây giờ đối với người lính năm xưa giờ chỉ là dĩ
vãng, dĩ vãng nhạt nhòa của quãng thời gian xa xôi nào đó.
+ Biện pháp nhân hóa, so sánh “Vầng trăng tình nghĩa” trở
thành “người dưng qua đường”.

Thái độ của con người với trăng:
lạnh nhạt, coi vầng trăng như một người xa lạ.

“Từ hồi về thành phố
quen ánh điện cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường

Tiết
58-- Văn
ÁNH TRĂNG
TRĂNG
Tiết 58
Văn bản:
bản: ÁNH
(Nguyễn Duy)
Duy)
(Nguyễn

II.TÌM HIỂU TÁC PHẨM
1. Hình ảnh vầng trăng:
b) Vầng trăng trong hiện tại
- Con người gặp lại vầng trăng trong một tình huống bất ngờ:

“Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn – đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn”

+ Tình huống: mất điện, phòng tối om, vội vàng mở tung cửa sổ.
+ “Vội bật tung”: vội vàng, khẩn trương  bắt gặp vầng trăng

 Sự xuất hiện bất ngờ của vầng trăng khiến nhà thơ
ngỡ ngàng, bối rối, gợi cho nhà thơ bao kỉ niệm nghĩa
tình.

Tiết 58- Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)

3. Cảm xúc và suy ngẫm của tác giả trước
vầng trăng.
- Tư thế: “ngửa mặt”:
->Nhìn nhận lại những giá trị đã từng bị lãng quên.
- Tâm trạng:
=>Xúc động không nói được lên lời, thổn thức đến
xót xa, có phần thành kính.
- Nghệ thuật : so sánh + điệp ngữ
=> Nhấn mạnh, khắc sâu những hình ảnh của quá
khứ.

Nhận xét tư thế và
tâm trạng, cảm xúc
của tác giả?

Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng

Tiết 58- Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)

3. Cảm xúc và suy ngẫm của tác giả trước
vầng trăng.
- Từ “mặt” được dùng với nghĩa gốc và nghĩa chuyển – mặt
trăng, mặt người – trăng và người cùng đối diện đàm tâm.
- Với tư thế “ngửa mặt lên nhìn mặt” người đọc cảm nhận sự
lặng im, thành kính và trong phút chốc cảm xúc dâng trào khi
gặp lại vầng trăng: “có cái gì rưng rưng”. Rưng rưng của
những niềm thương nỗi nhớ, của những lãng quên lạnh nhạt
với người bạn cố tri; của một lương tri đang thức tỉnh sau
những ngày đắm chìm trong cõi u mê mộng mị; rưng rưng
của nỗi ân hận ăn năn về thái độ của chính mình trong suốt
thời gian qua. Một chút áy náy, một chút tiếc nuối, một chút
xót xa đau lòng, tất cả đã làm nên cái “rưng rưng”,cái thổn
thức trong sâu thẳm trái tim người lính.

Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng

Tiết 58- Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)

3. Cảm xúc và suy ngẫm của tác giả trước
vầng trăng.
- Và trong phút giây nhân vật trữ tình nhìn thẳng vào
trăng - biểu tượng đẹp đẽ của một thời xa vắng, nhìn
thẳng vào tâm hồn của mình, bao kỉ niệm chợt ùa về
chiếm trọn tâm tư. Kí ức về quãng đời ấu thơ trong
sáng, về lúc chiến tranh máu lửa, về cái ngày xưa hồn
hậu hiện lên rõ dần theo dòng cảm nhận trào dâng,
“như là đồng là bể, như là sông là rừng”. Đồng, bể,
sông, rừng,những hình ảnh gắn bó nơi khoảng trời kỉ
niệm.
Cấu trúc song hành của hai câu thơ, nhịp điệu dồn
dập cùng biện pháp tu từ so sánh, điệp ngữ và liệt kê
như muốn khắc họa rõ hơn kí ức về thời gian gắn bó
chan hòa với thiên nhiên, với vầng trăng lớn lao sâu
nặng, nghĩa tình, tri kỉ.

Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng
 Chính thứ ánh sáng dung dị đôn hậu đó của trăng đã
chiếu tỏ nhiều kỉ niệm thân thương, đánh thức bao tâm
tình vốn tưởng chừng ngủ quên trong góc tối tâm hồn
người lính. Chất thơ mộc mạc chân thành như vầng
trăng hiền hòa, ngôn ngữ hàm súc, giàu tính biểu cảm
như “có cái gì rưng rưng”, thơ đã đánh động tình
cảm nơi người đọc.

Tiết 58- Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)

3. Cảm xúc và suy ngẫm của tác giả trước
vầng trăng.
- Hình ảnh “trăng cứ tròn vành vạnh” là tượng trưng
cho quá khứ nghĩa tình, thủy chung, đầy đặn, bao dung,
nhân hậu.
- Hình ảnh “ánh trăng im phăng phắc” mang ý nghĩa
nghiêm khắc nhắc nhở, là sự trách móc trong lặng im.
Chính cái im phăng phắc của vầng trăng đã đánh thức
con người, làm xáo động tâm hồn người lính năm xưa.
- Con người “giật mình” trước ánh trăng là sự bừng
tỉnh của nhân cách, là sự trở về với lương tâm trong
sạch, tốt đẹp. Đó là lời ân hận, ăn năn day dứt, làm đẹp
con người.

Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng

Tiết 58- Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)

I. Tìm hiểu chung:
II: Tìm hiểu tác phẩm:
4: Ý nghĩa, chủ đề văn bản:
nhắc nhở thấm thía về thái độ, tình
-Ý
nghĩa: cảm đối với những năm tháng quá
khứ gian lao, nghĩa tình, với thiên
nhiên, đất nước bình dị, hiền hậu.

Nhắc nhở:

Chủ đề:

- Tác giả
- Thế hệ đã đi qua chiến
tranh
- Mọi người
Uống nước nhớ nguồn.

? Ý nghiã khái quát
của bài thơ? Chủ đề
bài thơ nói về vấn
đề gì?

Văn bản: Ánh trăng
(Nguyễn Duy)

I. Tìm hiểu chung
II. Đọc-hiểu văn bản

III .Tổng kết
1. Nghệ thuật

- Thể thơ năm chữ, giọng điệu thủ
thỉ, tâm tình
- Có sự kết hợp giữa tự sự với trữ
tình
- Trăng và nhà thơ sống gắn bó, thân - Kết cấu bài thơ đặc biệt
thiết, gần gũi,là bạn tri kỉ
- Hình ảnh thơ mang ý nghĩa biểu
b. Trong hiện tại
tượng
- Vầng trăng như người dưng qua đường - Sử dụng nhiều biện pháp tu từ:
2.Cuộc hội ngộ giữa nhà thơ và
So sánh, nhân hóa, điệp từ

1.Mối quan hệ giữa nhà thơ với
vầng trăng
a. Trong quá khứ

vầng trăng

2.Nội dung

- Bài thơ là lời tự nhắc về những năm
tháng gian lao đã qua của cuộc đời
người lính
3.Suy ngẫm - triết lý của nhà thơ
- Đặt ra vấn đề thái độ sống với quá
- Hãy sống ân nghĩa, thủy chung với quá
khứ, thể hiện đạo lí “uống nước
khứ
nhớ nguồn”
- Tình huống bất ngờ: Mất điện trong
đêm, phòng tối om

III. Tổng kết

Qu¸ khø
T×nh nghÜa
tri kØ

Ngì kh«ng
bao giê quªn

HiÖn t¹i

Tr¨ng

VÇng tr¨ng

V« t×nh
l·ng quªn

trßn

Suy ngÉm
Trßn vµnh v¹nh

GiËt m×nh

Im ph¨ng ph¾c
Thñy chung,
vÞ tha

 tù hoµn
thiÖn

Ân nghĩa, thuỷ chung cùng quá khứ ,
“uống nước nhớ nguồn”

Ng­êi

Ghi nhớ:
Với giọng điệu tâm tình tự nhiên, hình ảnh giàu tính biểu
cảm, Ánh trăng của Nguyễn Duy như một lời tự nhắc
nhở về những năm tháng gian lao đã qua của cuộc đời
người lính gắn bó với thiên nhiên, đất nước bình dị, hiền
hậu. Bài thơ có ý nghĩa gợi nhắc, củng cố ở người đọc
thái độ sống “uống nước nhớ nguồn”, ân nghĩa thuỷ
chung cùng quá khứ.

IV. Luyện tập
Câu 1:Bài thơ có nhan đề là “Ánh trăng” trong khi đó xuyên suốt
các khổ thơ tác giả đều dùng từ “vầng trăng”, em hãy lí giải ?

Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng

Từ hồi về thành phố

Ngửa mặt lên nhìn mặt

quen ánh điện cửa gương

có cái gì rưng rưng

vầng trăng đi qua ngõ

như là đồng là bể

vầng trăng thành tri kỉ

như người dung qua đường

như là sông là rừng

Trần trụi với thiên nhiên

Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn – đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn

Trăng cứ tròn vành vạnh

hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa

kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình.

IV. Luyện tập
Câu 2: So sánh ý nghĩa của hình ảnh ánh trăng trong 2 bài thơ “Đồng chí”
của Chính Hữu và “Ánh trăng” của Nguyễn Duy ?

Đồng chí

Ánh trăng

Giống nhau

Hai bài thơ đều lấy một vẻ đẹp trong thiên nhiên -ánh trăng - để khai
thác xây dựng hình ảnh thơ

Khác nhau

- Ánh trăng là biểu tượng cho vẻ đẹp - Khơi nguồn cho việc bày tỏ thái
và sức mạnh của tình đồng chí ở
độ, tình cảm của con người với
người chiến sĩ trong kháng chiến
hiện tại và quá khứ
chống Pháp
- Là hình ảnh để nhà thơ thể hiện
- Là hình tượng thơ đậm chất lãng chủ đề bài thơ : “uống nước nhớ
mạn trong thơ Chính Hữu và thơ ca nguồn”
kháng chiến



1. Tưở
ng tư
ợn g m
vật trữ
ình là
t
ì
n
nhân
h
trong
trăng”
“Ánh
em hã ,
y diễn
tả dòn
trong
g cảm
b ài t h
nghĩ
ơ thàn
tâm s
h một
2. Nêu ự ngắn?
bài
ý ngh
ĩa khá
bài th
i quát
ơ
b
ă
của
ng sơ
3. Soạ
n bài
đồ tư
s
duy
a
u : văn
của K
im Lâ
bản L
- Đọc
n
àng
.
văn b
ản và
bản
tóm t ắ
- S
t văn
oạn b
ài the
o câu
sách
giáo k
hỏi tro
hoa.
ng

ÁNH TRĂNG
Hoài nhoû soáng vôùi ñoàng
vôùi soâng roài vôùi beå
hoài chieán tranh ôû röøng
vaàng traêng thaønh tri kæ

Thình lình ñeøn ñieän taét
phoøng buyn-ñinh toái om
voäi baät tung cöûa soå
ñoät ngoät vaàng traêng troøn

Traàn truïi vôùi thieân nhieân
hoàn nhieân nhö caây coû
ngôõ khoâng bao giôø queân
caùi vaàng traêng tình nghóa

Ngöûa maët leân nhìn maët
coù caùi gì röng röng
nhö laø ñoàng laø beå
nhö laø soâng laø röøng

Töø hoài veà thaønh phoá
quen aùnh ñieän, cöûa göông
vaàng traêng ñi qua ngoõ
nhö ngöôøi döng qua ñöôøng

Traêng cöù troøn vaønh vaïnh
keå chi ngöôøi voâ tình
aùnh traêng im phaêng phaéc
ñuû cho ta giaät mình.
TP.Hoà Chí Minh, 1978
(Nguyeãn Duy, Aùnh traêng,
NXB Taùc phaåm môùi, Haø Noäi, 1984)