Lời dẫn vào bài
Cuộc kháng chiến đã qua đi, người lính trong chiến
tranh giờ đây đã về với cuộc sống hàng ngày. Tưởng
như sự bận rộn hôm nay sẽ khiến người ta quên lãng
quá khứ. Nhưng có một lúc nào đó trong đời thường
những kỉ niệm chiến tranh lại như những thước phim
quay chậm hiện về. Nguyễn Duy gửi tới bạn đọc thi
phẩm “Ánh trăng” cũng chính là gửi tới bạn đọc thông
điệp : Không nên sống vô tình, phải biết thủy chung
nghĩa tình cùng quá khứ, chúng ta cùng tìm hiểu rõ
hơn lí do vì sao lại vậy nhé!

ÁNH TRĂNG

Nguyễn Duy

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả

- Nguyễn Duy (1948), quê ở Thanh Hóa.
- Ông thuộc thế hệ nhà thơ quân đội
trưởng thành trong cuộc kháng chiến
chống Mĩ cứu nước.
+ Trước đổi mới : Nguyễn Duy tập
trung viết về đề tài chiến tranh và quê
hương với khuynh hướng sử thi
+ Sau đổi mới : Nguyễn Duy mạnh mẽ,
táo bạo, dám phơi bày những bất cập của
xã hội đương thời.
- Phong cách thơ: Thơ Nguyễn Duy giàu
chất triết lí, thiên về chiều sâu nội tâm
với những trăn trở, day dứt, suy tư.

I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm

Hoàn cảnh
sáng tác
- Bài thơ ra đời năm 1978 tại thành phố Hồ Chí Minh, 3 năm
sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
- Bài thơ được in trong tập thơ “Ánh trăng” của Nguyễn Duy, tập thơ đạt
giải A Hội nhà văn Việt Nam 1984

I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm

Ý nghĩa
nhan đề

- “Ánh trăng” trước hết là một phần của thiên nhiên với
tất cả những gì gần gũi, thân thuộc.
- “Ánh trăng” là biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình, thủy
chung, gắn với lịch sử hào hùng của dân tộc.
- Gợi cho ta liên tưởng đến những con người giản dị
mà thủy chung, tình nghĩa: nhân dân, đồng đội,…

I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm

Thể loại, phương
thức biểu đạt
Thể thơ 5 chữ với
những chữ cái đầu
khổ được viết hoa.
Toàn bài chỉ có một
dấu phẩy và một dấu
chấm kết bài. Nó
khiến cho cảm xúc
liền mạch sâu lắng.

Bài thơ là sự kết
hợp hài hòa giữa
hai phương thức
tự sự và trữ tình.

I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm

Bố cục
Phần 1. (hai khổ đầu): Cảm xúc về vầng trăng trong quá khứ
Phần 2. (hai khổ tiếp): Cảm xúc về vầng trăng trong hiện tại.
Phần 3. (hai khổ cuối): Cảm xúc và suy ngẫm của nhân vật trữ
tình.

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Cảm xúc về vầng trăng trong quá khứ ( 2 khổ đầu)
Trong hai khổ thơ đầu tác giả đã gợi lại những kỉ niệm đẹp, tình
cảm gắn bó giữa con người và vầng trăng trong quá khứ:
 
“Hồi nhỏ sống với đồng
……
cái vầng trăng tình nghĩa”
“Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỷ
Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa”

- Những câu thơ ngắn với giọng điệu tâm tình, thủ thỉ cùng với
biện pháp tu từ liệt kê (đồng, sông, bể) đã gợi lại một tuổi thơ
sống gắn bó, gần gũi với thiên nhiên.
- Điệp từ “với” được lặp lại ba lần để nhấn mạnh sự gắn bó, thắm
thiết giữa con người và thiên nhiên.

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Cảm xúc về vầng trăng trong quá khứ ( 2 khổ đầu)

“Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỷ
Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa”

- Hình ảnh “hồi chiến tranh ở rừng”:
+ Gợi liên tưởng đến sự trưởng thành của nhân vật trữ tình, từ cậu
bé thiếu niên nay đã vác súng ra chiến trường.
+ Gợi về những năm tháng gian khổ, ác liệt thời chiến tranh.
+ Nghệ thuật nhân hóa “vầng trăng thành tri kỉ”: trăng như người
bạn thân thiết, tri âm tri kỉ, luôn đồng cam cộng khổ để chia sẻ
những vui buồn đời lính.
- Hình ảnh so sánh, ẩn dụ “trần trụi với thiên nhiên, hồn nhiên
như cây cỏ”:
+ Gợi vẻ đẹp bình dị, vô tư, trong sáng của vầng trăng.
+ Đó cũng là cốt cách, vẻ đẹp hoang sơ, mộc mạc trong tâm hồn
của người lính.

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Cảm xúc về vầng trăng trong quá khứ ( 2 khổ đầu)
 Trăng hiện diện như hình ảnh của quá khứ, là hiện thân của kí
ức chan hòa, tình nghĩa. Bởi sự gắn bó, tình nghĩa ấy, nhân vật trữ
tình đã tâm niệm sẽ “ không bao giờ quên”.
“Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỷ
Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa”

- Từ “ngỡ” như báo hiệu những chuyển biến trong câu chuyện
cũng như trong tình cảm con người.
 Trong quá khứ, dẫu hoàn cảnh đầy những khó khăn khắc nghiệt,
vầng trăng vẫn đồng hành trên mỗi bước đường và trở thành
người bạn tri kỉ để chia sẻ mọi niềm vui, nỗi buồn. Vầng trăng đã
trở thành biểu tượng cho quá khứ tình nghĩa thủy chung.

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
2. Cảm xúc về vầng trăng trong hiện tại ( 2 khổ tiếp)
Trước sự xoay vần của thời gian, sự biến đổi của hoàn cảnh đã
khiến cho mọi thứ trở nên thay đổi:

“Từ hồi về thành phố
… như người dưng qua đường”
+ Tác giả đã tạo ra sự đối lập trong hoàn cảnh sống của con người
giữa hiện tại và quá khứ: từ những nhà tranh vách nứa, chốn rừng
sâu, nước độc, nay trở về trong những tòa nhà khang trang, hiện
đại của thành phố.
+ “quen ánh điện cửa gương” là cách nói hoán dụ để tô đậm cuộc
sống đầy đủ tiện nghi khép kín trong căn phòng hiện đại, xa rời
thiên nhiên.
+ Hình ảnh nhân hóa, so sánh “vầng trăng đi qua ngõ/như người
dưng qua đường” diễn tả sự thay đổi trong tình cảm của con
người: vầng trăng thì vẫn tròn đầy, thủy chung, tình nghĩa, nhưng
con người thì hững hờ, thờ ơ không nhận ra.

“Từ hồi về thành phố
quen ánh điện cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn”

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
2. Cảm xúc về vầng trăng trong hiện tại ( 2 khổ tiếp)
Trước sự xoay vần của thời gian, sự biến đổi của hoàn cảnh đã
khiến cho mọi thứ trở nên thay đổi:

“Từ hồi về thành phố
… như người dưng qua đường”

Khổ thơ mang một ý nghĩa khái quát: khi
hoàn cảnh sống thay đổi thì con người ta dễ
dàng quên đi những gian khổ, nhọc nhằn của
một thời đã qua.

“Từ hồi về thành phố
quen ánh điện cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn”

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
2. Cảm xúc về vầng trăng trong hiện tại ( 2 khổ tiếp)
Tác giả còn đặt con người vào một tình huống bất ngờ:
 
“Thình lình đèn điện tắt
…đột ngột vầng trăng tròn”

+ Hai từ láy “thình lình”, “đột ngột” và cách
đảo trật tự cú pháp đã diễn tả thật chính xác, ấn
tượng về một sự việc đột ngột, bất thường “đèn
điện tắt…tối om”.
+ Cụm từ “vội bật tung” đã diễn tả hành động
khẩn trương, vội vàng của nhân vật trữ tình.

“Từ hồi về thành phố
quen ánh điện cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn”

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
2. Cảm xúc về vầng trăng trong hiện tại ( 2 khổ tiếp)
Tác giả còn đặt con người vào một tình huống bất ngờ:
 
“Thình lình đèn điện tắt
…đột ngột vầng trăng tròn”
+ Hình ảnh “vầng trăng tròn” đột ngột xuất hiện chiếu
rọi vào căn phòng tối om đã tạo nên một sự đối lập giữa
vầng trăng và bóng tối. Chính khoảnh khắc bất ngờ ấy đã
tạo nên bước ngoặt trong mạch cảm xúc và sự “bừng tỉnh”
trong nhận thức của nhân vật trữ tình: vầng trăng kia vẫn
tròn đầy, “đồng, sông, bể, rừng” kia đâu có mất, tất cả vẫn
đồng hành cùng con người, chỉ có điều con người có nhận
ra hay không.

“Từ hồi về thành phố
quen ánh điện cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn”

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
3. Cảm xúc và suy ngẫm của nhân vật trữ tình ( 2 khổ cuối)
Từ tình huống bất ngờ đã mở ra những dòng cảm xúc mãnh liệt của
nhân vật trữ tình:
“Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng”
“Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng
Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình”

- Tư thế “ngửa mặt lên nhìn mặt” là tư thế tập trung chú ý, mặt
đối mặt.
- Từ “mặt” ở cuối câu thơ là từ nhiều nghĩa, tạo nên sự đa dạng
cho ý thơ:
+ Khuôn mặt đó là khuôn mặt của tri kỉ.
+ Mặt đối mặt còn là quá khứ đối diện với hiện tại, tình nghĩa
thủy chung đối diện với vô tình lãng quên.

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
3. Cảm xúc và suy ngẫm của nhân vật trữ tình ( 2 khổ cuối)
Từ tình huống bất ngờ đã mở ra những dòng cảm xúc mãnh liệt của
nhân vật trữ tình:
“Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng”
“Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng
Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình”

Cuộc đối thoại không lời trong khoảnh khắc
phút chốc ấy đã khiến cho cảm xúc dâng trào.
Từ “rưng rưng” đã diễn tả nỗi xúc động đến
nghẹn ngào đến thổn thức trong cảm xúc của
nhân vật trữ tình.

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
3. Cảm xúc và suy ngẫm của nhân vật trữ tình ( 2 khổ cuối)

“Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng
Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình”

Giọt nước mắt như khiến con người ta trở nên thanh thản
hơn, trong sáng hơn để kỉ niệm ùa về:
 
“như là đồng là bể
như là sông là rừng”
- Cấu trúc song hành (như là…là…) cộng với biện
pháp tu từ so sánh (như), điệp ngữ (như là) và liệt kê
(đồng, bể, sông, rừng) diễn tả những dòng kí ức về một
thời gắn bó, chan hòa với thiên nhiên bỗng từ từ ùa
về.

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
3. Cảm xúc và suy ngẫm của nhân vật trữ tình ( 2 khổ cuối)
Khổ thơ cuối thể hiện những suy ngẫm và triết lí sâu sắc của nhà thơ:
“Trăng cứ tròn vành vạnh
…đủ cho ta giật mình”
“Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng
Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình”

- Hình ảnh “trăng cứ tròn vành vạnh”:
+ Diễn tả vầng trăng tròn đầy, tỏa sáng giữa thiên nhiên bao la.
+ Bên cạnh đó, còn tượng trưng cho vẻ đẹp của quá khứ nghĩa
tình, vẫn tròn đầy, trọn vẹn mặc cho con người thay đổi, vô tình.
- Nghệ thuật nhân hóa “ánh trăng im phăng phắc” gợi đến
một cái nhìn nghiêm khắc song cũng đầy bao dung độ lượng.
Sự im lặng ấy khiến cho nhân vật trữ tình “giật mình” thức
tỉnh.
- Chuyển vầng trăng  ánh trăng: đó là ánh sáng của lương tâm
soi rọi mọi góc khuất trong tâm hồn con người, đánh thức
nhân cách của con người.

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
3. Cảm xúc và suy ngẫm của nhân vật trữ tình ( 2 khổ cuối)

“Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng
Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình”

Từ “giật mình” chính là một sự sáng tạo của Nguyễn Duy trong ý
thơ.
+ Giật mình là cảm giác tâm lí của một người biết suy nghĩ chợt
nhận ra sự vô tình, bạc bẽo, nông nổi trong cách sống của mình.
+ Giật mình là để nhớ lại quá khứ, ăn năn tự trách, tự thấy cần
phải thay đổi cách sống.
+ Giật mình cũng là để tự nhắc nhở bản thân phải trân trọng
những gì đã qua để làm bước đệm cho ngày hôm nay.
 Bài thơ “Ánh trăng”, mà đặc biệt là ở khổ cuối đã dồn nén biết
bao tâm sự, suy ngẫm, triết lí sâu sắc. Qua đó, nhà thơ muốn gửi
gắm đến mọi người lời nhắc nhở về lẽ sống, về đạo lí “uống nước
nhớ nguồn”, ân nghĩa thủy chung.

ÁNH
TRĂNG

Bài thơ “Ánh trăng” của Nguyễn Duy là
những tâm sự tha thiết, chân tình mà thấm
đượm những triết lí, suy tư về những ân tình
trong quá khứ của một người lính từng trải
qua khói lửa của chiến tranh, từng sống một
cuộc sống mới khi đất nước hòa bình, giải
phóng. Qua bài thơ, Nguyễn Duy muốn gửi
gắm đến độc giả hãy sống nghĩa tình, biết
thủy chung với quá khứ, sâu sắc hơn đó là
lời nhắc nhở mỗi con người chúng ta về đạo
lí nghĩa tình “uống nước nhớ nguồn” của

III. TỔNG KẾT
1. Nội dung

ÁNH
TRĂNG

Ánh trăng là sự nhắc nhở về những năm
tháng gian lao đã qua của cuộc đời người
lính gắn bó với thiên nhiên, đất nước rất
bình dị, hiền hậu. Qua đó nhắc nhở người
đọc phải có một thái độ sống “ Uống
nước nhớ nguồn”, thủy chung ân tình với
quá khứ, nhớ quên là lẽ thường tình,
quan trọng là biết thức tỉnh lương.

III. TỔNG KẾT
2. Nghệ thuật

ÁNH
TRĂNG

•Thể thơ năm chữ bố cục rõ ràng, mạch lạc.
•Kết hợp nhuần nhuyễn giữa trữ tình và tự sự
•Hình ảnh thơ vừa cụ thể, vừa sinh động vừa giàu
tính biểu cảm
•Giọng điệu tâm tình tự nhiên như lời tâm sự của
nhân vật trữ tình.

Đọc đoạn thơ sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:
”Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ
Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa”
Câu 1: Chỉ ra biện pháp tu từ được sử dụng trong hai câu đầu đoạn thơ. Nêu tác dụng của biện pháp tu từ
đó.
Câu 2: Câu thơ: “vầng trăng thành tri kỉ” tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì ? nêu tác dụng?
Câu 3: Giải nghĩa từ “tri kỉ “. Ghi lại câu thơ có sử dụng từ “tri kỉ “ trong chương trình Ngữ Văn 9. Nêu sự khác
nhau giữa hai từ tri kỉ đó?
Câu 4: Trong bài thơ các hình ảnh : đồng, sông, bể, rừng được nhắc lại ở một khổ thơ khác. Em hãy chép lại
chính xác khổ thơ đó. Theo em, các hình ảnh : đồng, sông, bể, rừng ở hai khổ thơ khác nhau như thế nào ?

Hướng dẫn làm bài:
Câu 1:
- Điệp từ “ với “ và liệt kê : đồng, sông, bể
- Gợi ra không gian mênh mông, êm đềm , trong sáng , đầy kỉ niệm tuổi thơ
- Trong những năm tháng ấy trăng và người là bạn, gắn bó mật thiết chia sẻ ngọt bùi.
- Giúp ta cảm nhận được niềm hạnh phúc của tuổi thơ tác giả khi gắn bó hòa hợp với thiên nhiên.
Câu 2:
- Sử dụng nghệ thuật nhân hóa qua từ “ tri kỉ”
- Tác dụng: gợi lên sự gắn bó thân thiết giữa vầng trăng và con người.Trăng trở thành người bạn của con người, chia sẻ
buồn vui, tiếp thêm niềm tin sức mạnh cho người lính trong những năm tháng chiến đấu đầy gian khổ hiểm nguy ...
- Tác giả : hiểu và trân trọng tình cảm của trăng, sống thủy chung, tình nghĩa..
Câu 3:
- Tri kỉ : hiểu bạn như hiểu mình .
- Câu thơ “ Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ “
- Khác nhau:
+ Bài “ Ánh trăng “ từ “ tri kỉ “ dùng phép nhân hóa để khẳng định tình cảm cao đẹp giữa người và trăng.
+ Bài “ Đồng chí” : ngợi ca tình bạn giữa những người lính chống Pháp.

Câu 4: Trong bài thơ các hình ảnh : đồng , sông, bể , rừng được nhắc lại ở một khổ
thơ khác. Em hãy chép lại chính xác khổ thơ đó. Theo em, các hình ảnh: đồng,
sông, bể, rừng ở hai khổ thơ khác nhau như thế nào ?
- Học sinh chép khổ thơ.
- Khác nhau: Khổ 1 hình ảnh: đồng, sông, bể, rừng là hình ảnh thiên nhiên, gợi
không gian mênh mông rộng lớn: không gian của thiên nhiên, vũ trụ. Là hình ảnh
gắn liến với thực tế trong quá khứ êm đềm của tác giả.
- Khổ 5 như là đồng là bể / như là sông là rừng là phép so sánh ,liệt kê được hiểu
theo nghĩa khái quát. Đồng , sông, bể , rừng biểu tượng cho những kỉ niệm đẹp
trong quá khứ, những kỉ niệm ấy cứ ùa về trong tâm trí của con người như một
dòng chảy, gợi con người nhớ về quãng thời gian đẹp đẽ nhất của mình. Là hình
ảnh chỉ xuất hiện trong tâm tưởng nhà thơ khi gặp lại trăng.

ĐỀ 2
Trong bài thơ “Ánh trăng” của Nguyễn Duy, sáng tác năm 1978, có tám câu thơ cuối rất ấn tượng với bạn
đọc:
Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng
Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình.
1. Trong câu thơ “ngửa mặt lên nhìn mặt”, từ “mặt” thứ hai được chuyển nghĩa theo phương thức nào?
Phân tích cái hay của cách dùng từ nhiều nghĩa trong câu thơ trên?
2. “Ánh trăng” có sự kết hợp giữa tự sự và trữ tình. Hãy chỉ ra yếu tố tự sự trong bài thơ?
3. Dựa vào đoạn thơ trên, viết đoạn văn khoảng 10 câu theo mô hình quy nạp để làm rõ ý nghĩa biểu
tượng của hình ảnh vầng trăng và chiều sâu tư tưởng mang tính triết lý của tác phẩm, trong đoạn văn có
sử dụng phép liên kết.

* Gợi ý giải
1. Từ “mặt” thứ hai trong câu “Ngửa mặt lên nhìn mặt”:
- Từ “mặt” thứ hai được chuyển nghĩa theo phương thức ẩn dụ
- Phân tích cái hay của từ “mặt”:
+ Từ “mặt” (thứ 2) mang ý nghĩa ẩn dụ sâu xa, gợi cái hồn, tinh thần cùa sự vật
+ “Mặt” gợi hình ảnh mặt trăng, thiên nhiên tươi mát, là gương mặt người bạn tri kỉ, quá khứ nghĩa tình, lương tâm của chính
mình (tự vấn).
+ Hai từ “mặt” trong cùng một câu thơ tạo tư thế mặt đối mặt, đội diện giữa người và trăng, thức tỉnh mọi người hướng tới lối
sống cao đẹp: ân nghĩa thủy chung, bao dung, độ lượng.
2. Yếu tố tự sự được thể hiện qua:
- Hình thức: các chữ đầu dòng thơ không viết hoa, duy chỉ có chữ cái bắt đầu mỗi khổ thơ là viết hoa.
- Nội dung: nổi rõ mạch tự sự, cảm nghĩ của nhà thơ diễn biến theo trình tự thời gian: hồi nhỏ, hồi chiến tranh, rồi thời kì hiện
tại khi cuộc sống hòa bình, rồi khi gặp ánh trăng ở hiện tại lại hồi tưởng về quá khứ thanh bình…
3. Tham khảo đoạn văn sau:
Khép lại bài thơ “Ánh trăng” của Nguyễn Duy là hình ảnh người và trăng đối diện với nhau trong sự rưng rưng, nghẹn ngào của
người lính. Trong giây phút nghẹn ngào khi người lính thực sự đối diện với vầng trăng nghĩa tình của quá khứ biết bao cảm xúc
hiện về. Đó là núi rừng, là dòng sông xanh, là bờ biển trắng trải dài vô tận và trong đó có cả kí ức về người bạn tâm giao - vầng
trăng. Nguyễn Duy đã rất khéo léo khi cả bài thơ không sử dụng dấu chấm ngắt câu và chỉ đến khổ thơ cuối cùng mới kết lại
toàn bộ bài thơ bằng dấu chấm. Đối diện với vầng trăng - một vầng trăng nghĩa tình của quá khứ, mặc dù vầng trăng không hề
oán trách một lời nhưng chính cái im lặng nghiêm khắc ấy khiến người lính giật mình thức tỉnh. Đây là sự thức tỉnh muộn màng
nhưng đáng trân trọng để cho người lính nhìn nhận lại sai lầm của bản thân để hoàn thiện mình hơn. Như vậy dấu chấm câu đã
dừng lại đúng lúc nhất, kết thúc đúng tại câu thơ mang ý nghĩa giáo dục cao nhất của bài thơ, từ đó mang đến cho người đọc
bài học vô cùng sâu sắc về sự thủy chung, ân tình với quá khứ.

ĐỀ 3
1. Trong bài thơ “Ánh trăng” của Nguyễn Duy có một tình huống bất ngờ
làm chuyển mạch cảm nghĩ của nhân vật trữ tình. Hãy chép lại khổ thơ
thể hiện tình huống ấy
2. Hãy ghi lại chính xác những từ láy có trong khổ thơ vừa chép?
3. Nhận xét về cấu trúc câu thơ cuối cùng trong khổ thơ?
4. Bằng một đoạn văn khoảng 10 đến 15 câu hãy làm rõ ý nghĩa của tình
huống bất ngờ được thể hiện trong khổ thơ?

* Gợi ý giải
1. Chép đúng khổ thơ:
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn
2. Từ láy: thình lình, đột ngột
3. Cấu trúc câu thơ cuối khổ rất đặc biệt: đảo cấu trúc ngữ pháp
- Trăng không phải chỉ khi đèn tắt mới “đột ngột” xuất hiện. Mà “đột ngột” được đặt lên đầu câu nhằm diễn tả trạng thái
cảm xúc thảng thốt, bất ngờ của nhà thơ khi nhận ra trăng vẫn trong, vẫn tỏa sáng, vẫn đồng hành cùng con người.
4. Đoạn văn cần có các ý sau:
- Cuộc sống dẫu lắm tiện nghi nhưng vẫn tiềm ẩn những điều bất ngờ và chính trong những giây phút bất ngờ rủi ro ấy,
ánh sáng của quá khứ, của ân tình lại bừng sáng.
- Tình huống bất ngờ làm cho chủ thể trữ tình phải thức tỉnh, gây nên những cảm xúc mạnh mẽ ở nhân vật trữ tình chính
là sự kiện: “thình lình đèn điện tắt”
- Bốn câu thơ với 2 từ “thình lình”, “đột ngột” được đảo lên đầu câu tạo nên nhịp thơ nhanh và nhấn mạnh tính chất bất
thường của tình huống.
- Nghệ thuật đối lập: đèn điện tắt, phòng tối om, vầng trăng tròn tỏa sáng.
- Đây là khổ thơ quan trọng trong cấu tứ toàn bài. Chính cái khoảnh khắc bất ngờ ấy tạo nên bước ngoặt trong mạch cảm
xúc của nhà thơ.