LỊCH SỬ 9

CHƯƠNG 5.
THẾ GIỚI TỪ NĂM 1991 ĐẾN NAY

Quan sát hình ảnh và cho biết: Ông là ai?
Ông sinh ngày 2 tháng 3 năm 1931
và mất ngày 30 tháng 8 năm 2022
là một chính khách người Nga, nhà
lãnh đạo thứ tám của Liên Xô từ
năm 1985 cho tới khi quốc gia này
sụp đổ vào năm 1991. 

Quan sát hình ảnh và cho biết: Ông là ai?
Sinh ngày 6 tháng 7 năm 1946 là một
chính trị gia, doanh nhân, và là Tổng
thống thứ 43 của Hoa Kỳ tại nhiệm từ
năm 2001 đến năm 2009. Ông là thành
viên Đảng Cộng Hòa và từng đảm nhiệm
chức Thống đốc thứ 46 của tiểu bang
Texas  từ năm 1995 đến năm 2000. 

Ngày 3-12-1989, trong cuộc gặp gỡ không chính thức tại đảo
Man-ta, Tổng Bí thư Liên Xô M. Goóc-ba-chốp và Tổng thống
Mỹ G. H. U. Bu-sơ đã tuyên bố sự hận thù lâu dài là nguyên
nhân cốt lõi của Chiến tranh lạnh đã đi đến hồi kết. Phản ánh sự
kiện này, trang bìa Tạp chí Time, trong số ra vào tháng 12-1989,
đăng hình ảnh hai lãnh đạo Xô – Mỹ và dòng chữ “Xây dựng thế
giới mới”. Vậy, trong sự thay đổi đó của lịch sử, trật tự thế giới
mới đã được hình thành như thế nào? Để biết được những điều
này, lớp chúng ta cùng tìm hiểu qua bài học hôm nay.

BÀI 20. TRẬT TỰ THẾ GIỚI MỚI
TỪ NĂM 1991 ĐẾN NAY

1. TRẬT TỰ THẾ GIỚI CUỐI THẾ KỈ XX

Trật tự thế giới trong khoảng thời gian từ năm
1945 đến năm 1991 gồm có mấy “cực” chính?

Trật tự thế giới trong khoảng thời
gian từ năm 1945 đến năm 1991 gồm
có 2 “cực” chính: Mỹ và Liên Xô

Mỹ

Mỹ

Mỹ

Liên Xô

Liên Xô

Liên Xô

Liên Xô

Xác định vị thế của những quốc gia, khu vực sau:
+ Mỹ
+ Liên minh châu Âu, Trung Quốc, Nhật Bản, Nga
+ Mỹ: là siêu cường duy nhất
+ Liên minh châu Âu, Trung Quốc, Nhật Bản, Nga:
có ảnh hưởng nhất định trong phạm vi khu vực

Mỹ

Liên minh châu Âu

Trung Quốc (Tử Cấm Thành)

Nhật Bản (Tokyo)

Nga

Tư liệu 20.1 phản ánh
xu thế nào trong quan
hệ Mỹ - Nga

Tư liệu 20.1 phản ánh xu thế
trong quan hệ Mỹ – Nga là: hòa

Từ những dữ liệu trên, em hãy xác định xu hướng
hình thành trật tự thế giới cuối thế kỉ XX.
+ Xu hướng đơn cực
+ Mỹ là siêu cường duy nhất
+ Liên minh châu Âu, Trung Quốc, Nhật Bản, Nga có
vai trò, ảnh hưởng nhất định trong phạm vi khu vực
+ Quan hệ quốc tế hoà dịu.

- Xu hướng đơn cực
- Mỹ là siêu cường duy nhất
- Liên minh châu Âu, Trung Quốc, Nhật
Bản, Nga có vai trò, ảnh hưởng nhất định
trong phạm vi khu vực
- Quan hệ quốc tế hoà dịu.

Tuổi trẻ

B. En-xin sinh tại làng Butka, quận

của B. En-xin

Talitsa ở Sverdlovsk Oblast Nga. Cha
ông, Nikolai Yeltsin, bị kết tội xúi giục
chống Xô viết năm 1934 và đã phải vào
trại cải tạo trong ba năm. Sau khi được
thả, ông thất nghiệp trong một khoảng
thời gian và sau đó làm việc trong
ngành xây dựng. Mẹ ông, Klavdiya
Vasilyevna Yeltsina làm thợ may.

Tuổi trẻ

B. En-xin học tại Trường trung học

của B. En-xin

Pushkin ở Berezniki, Perm Krai. Ông học
khá và trong suốt thời gian học sinh ông
luôn là lớp trưởng (староста, starosta).
Tuy nhiên, ông tuân thủ kỷ luật kém và
hay tỏ ra ngang bướng. Ông tham gia vào
các vụ đánh nhau trên đường phố và
thường xuyên đối đầu với các giáo viên
cũng như cha mình.

Tuổi trẻ

Trong những sự kiện đó ông luôn là người

của B. En-xin

chiến thắng. Vì vậy, sau khi thấy giấy chứng
nhận kết quả học tập trong bảy năm của
mình bị thu hồi, ông đã yêu cầu thành lập
một ủy ban để điều tra trường hợp đó và
cuối cùng cũng nhận được giấy chứng nhận
ấy, người giáo viên chịu trách nhiệm việc
này bị đuổi việc. Ông đỗ kỳ thi kết thúc 10
năm học khi còn chưa hoàn thành khóa học.

Tuổi trẻ
của B. En-xin

Ông rất ưa thích thể thao (đặc biệt là
trượt tuyết, thể dục, bóng chuyền, các
môn điền kinh, đấm bốc và đấu
vật) dù đã mất hai ngón tay khi ông
cùng một số người bạn chui vào một
kho vũ khí của Hồng Quân lấy vài quả
lựu đạn và chặt chúng ra.

Tuổi trẻ

Yeltsin được nhận bằng giáo dục cao

của B. En-xin

học tại Viện Bách khoa Ural ở
Sverdlovsk,  ngành xây dựng, và tốt
nghiệp năm 1955. Đề tài văn bằng của
ông là "Tháp truyền hình".
Từ năm 1955 tới 1957 ông làm đốc
công

tại

công

Uraltyazhtrubstroi.

ty

xây

dựng

Tuổi trẻ
của B. En-xin

Từ 1957 đến 1963 ông làm việc tại
Sverdlovsk và được thăng chức từ giám
sát công trình lên lãnh đạo Ban giám
đốc xây dựng công ty Yuzhgorstroi.
Năm 1963 ông trở thành kỹ sư trưởng,
và năm 1965 lãnh đạo Tổ hợp xây dựng
nhà cửa Sverdlovsk.

Tuổi trẻ

Ông bắt đầu được xếp vào hàng ngũ cán

của B. En-xin

bộ nguồn  (nomenclatura) của Đảng
Cộng sản Liên Xô năm 1968 khi được
chỉ định làm lãnh đạo phụ trách xây
dựng bên trong Ủy ban vùng Sverdlovsk
của Đảng. Năm 1975 ông trở thành bí
thư ủy ban vùng và chịu trách nhiệm
phát triển công nghiệp vùng.

2. XU HƯỚNG HÌNH THÀNH TRẬT TỰ
THẾ GIỚI MỚI VÀO ĐẦU THẾ KỈ XXI

Các biểu hiện tiếp tục nỗ lực xác lập trật tự đơn cực của Mỹ

+ Tuyên bố của Tổng thống Mỹ G. U. Bu-sơ buộc
thế giới phải chọn phe: một là, đứng về phe
chống khủng bố do Mỹ lãnh đạo. Hai là, đứng về
phe khủng bố – kẻ thù của Mỹ
+ Từ năm 2001, Mỹ đã trực tiếp tiến hành chiến
tranh can thiệp vào Áp-ga-ni-xtan, I-rắc

Mỹ đã trực tiếp tiến hành
chiến tranh can thiệp vào Áp-ga-ni-xtan

Mỹ đã trực tiếp tiến hành
chiến tranh can thiệp vào I-rắc

- Bước sang thế kỉ XXI, tình hình thế giới
có những biến động phức tạp, ảnh hưởng
đến xu hướng hình thành trật tự thế giới.

Nêu các nguyên nhân chủ quan và khách
quan dẫn đến việc Mỹ không thể tiếp tục
duy trì trật tự thế giới đơn cực.
+ Nguyên nhân từ phía Mỹ: Sức mạnh của
Mỹ suy yếu do tiến hành chiến tranh can
thiệp vào Áp-ga-ni-xtan, I-rắc và khủng
hoảng tài chính 2008 – 2009.

+ Nguyên nhân từ phía các nước khác:
. Trung Quốc: “trỗi dậy” mạnh mẽ về kinh tế, quân sự,
thực hiện chiến lược “Vành đai, con đường” nhằm tạo
ra hệ thống kinh tế mới lấy Trung Quốc làm trung tâm
. Nga: cố gắng khôi phục vị thế cường quốc hàng đầu thế
giới, thực hiện các động thái nhằm chống lại xu hướng
mở rộng về phía đông của NATO

. Liên minh châu Âu: trở thành một lực lượng
đủ sức cạnh tranh với các cường quốc
. Ấn Độ, Nhật Bản: tham gia vào quá trình
cạnh tranh quyền lực.

- Từ thập niên thứ 2 của thế kỉ XXI đến
nay, xu hướng hình thành trật tự thế giới
đa cực vẫn được thể hiện rõ với nhiều
trung tâm cạnh tranh với nhau.

Cho biết diện mạo trật tự thế giới đang hình
thành xu hướng đa cực như thế nào?
Diện mạo trật tự thế giới đang hình thành xu
hướng đa cực là đối thoại và hợp tác
+ Các nước tập trung vào chiến lược lấy phát triển
kinh tế làm trung tâm, tăng cường hợp tác trong các
tổ chức khu vực và quốc tế để cùng phát triển.

+ Nổ lực giải quyết bất đồng trên nền tảng
thiện chí duy trì hòa bình, tôn trọng sự khác
biệt về chế độ chính trị, tôn trọng luật pháp
quốc tế, tôn trọng chủ quyền và sự toàn vẹn
lãnh thổ của tất cả các quốc gia – thành viên
Tổ chức Liên hợp quốc vẫn là xu thế chính
trong quan hệ quốc tế.

Tổ chức Liên hợp quốc

- Xu hướng chủ đạo của trật tự
thế giới đa cực là đối thoại và hợp tác

Chiếc ghế 3 chân đứng vững vàng là
biểu tượng cho nghị lực và phẩm giá của
người khuyết tật vì các tai nạn bom mìn.
Đối diện trụ sở Liên Hợp Quốc (LHQ) ở
Geneva là quảng trường Place des
Nations, nơi đặt một chiếc ghế khổng lồ
bị gãy mất một chân. Chiếc ghế gãy này
có tên là Broken Chair.

Vào thời điểm Broken Chair ra đời, LHQ
đang kêu gọi các nước thành viên ký kết
hiệp ước cấm mìn sát thương, còn có tên là
Hiệp ước Ottawa. Để kêu gọi các quốc gia
ký kết, Tổ chức giúp đỡ người tàn tật quốc
tế Handicap International ủy thác cho nhà
điêu khắc Thụy Sĩ Daniel Berset tạo nên một
tác phẩm nhằm thu hút sự chú ý của dư
luận tới những nạn nhân của mìn sát

Việt Nam và Sáng kiến
Vành đai và Con đường
của Trung Quốc

Diễn đàn Cấp cao Hợp tác
Quốc tế Vành đai và Con
đường (BRI) lần thứ ba tổ
chức tại Bắc Kinh vừa bế
mạc hôm kia (18/10/2023).

Việt Nam và Sáng kiến
Vành đai và Con đường
của Trung Quốc

BRI là chương trình phát
triển quốc tế hoành tráng do
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận
Bình chủ trương năm 2013.
Đây là sáng kiến nối Trung
Quốc với Á châu và Âu châu,

Việt Nam và Sáng kiến
Vành đai và Con đường
của Trung Quốc

gồm một Vành đai (One Belt)
xuyên lục địa từ Trung Quốc
qua vùng Trung Á đến Âu
châu, và một Con đường (One
Road) từ Trung Quốc xuyên
qua Biển Đông và Ấn Độ
dương đến châu Âu.