BỘ SÁCH CÁNH DIỀU
GIÁO VIÊN: TRƯƠNG THẾ THẢO

CHỦ ĐỀ 8: SINH THÁI
BÀI 42: CÂN BẰNG TỰ NHIÊN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG.

BÀI 42: CÂN BẰNG TỰ NHIÊN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG.
I. CÂN BẰNG TỰ NHIÊN
- Cân bằng tự nhiên là trạng thái ổn định tự nhiên của quần thể, quần xã, hệ sinh
thái hướng tới sự thích của quần xã với điều kiện sống.

Ví dụ thể hiện sự cân bằng tự nhiên: Sự cân bằng tự nhiên xảy ra
giữa quần thể sâu và chim ăn sâu: Khi số lượng chim tăng cao,
chim ăn nhiều sâu → số lượng sâu giảm → không đủ thức ăn cho
chim sâu → số lượng chim sâu giảm → số lượng sâu tăng. Như vậy,
số lượng sâu và chim ăn sâu luôn được duy trì ở mức cân bằng.

BÀI 42: CÂN BẰNG TỰ NHIÊN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG.
I. CÂN BẰNG TỰ NHIÊN
- Cân bằng tự nhiên là trạng thái ổn định tự nhiên của quần thể, quần xã, hệ sinh
thái hướng tới sự thích của quần xã với điều kiện sống.
- Nguyên nhân gây mất cân bằng tự nhiên là do quá trình tự nhiên và các hoạt
động của con người như: núi lửa, động đất, thay đổi khí hậu, phá vỡ nơi cư trú của
sinh vật, gây ô nhiễm môi trường...

- Chặt phá rừng.
- Săn bắt, tiêu diệt quá mức các loài động vật hoang dã.
- Du nhập vào hệ sinh thái các loài sinh vật lạ.
- Gây ô nhiễm môi trường sống: xả rác bừa bãi, lạm dụng
thuốc bảo vệ thực vật, xả nước thải công nghiệp chưa qua
xử
lí,…ta cần làm gì để duy trì cân bằng tự nhiên?
Chúng

BÀI 42: CÂN BẰNG TỰ NHIÊN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG.
I. CÂN BẰNG TỰ NHIÊN
- Cân bằng tự nhiên là trạng thái ổn định tự nhiên của quần thể, quần xã, hệ sinh
thái hướng tới sự thích của quần xã với điều kiện sống.
- Nguyên nhân gây mất cân bằng tự nhiên là do quá trình tự nhiên và các hoạt
động của con người như: núi lửa, động đất, thay đổi khí hậu, phá vỡ nơi cư trú của
sinh vật, gây ô nhiễm môi trường...
- Biện pháp duy trì cân bằng tự nhiên: bảo vệ đa dạng sinh học, kiểm soát việc
du nhập các loài sinh vật ngoại lai, giảm thiểu các nguồn chất thải gây ô nhiễm,…
- Bảo vệ động vật hoang dã trong tự nhiên có ý nghĩa quan trọng đối với bảo vệ
đa dạng sinh học, góp phần đảm bảo cân bằng trong tự nhiên:
+ Kiểm soát các hoạt động săn bắn, buôn bán động vật hoang dã; tuyên truyền nâng
cao ý thức cộng đồng…
+ Bảo vệ rừng và biển; xây dựng các khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia…

- Xây dựng kế hoạch hành động quốc gia về
tăng cường kiểm soát các hoạt động săn bắn,
buôn bán động vật hoang dã Răn đe, ngăn
chặn , từ đó, giúp giảm thiểu tối đa các hành vi
săn bắn, buôn bán động vật hoang dã.
- Tổ chức các hoạt động tuyên truyền nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ các loài
động vật hoang dã,…Giúp người dân hiểu rõ về vai trò và tầm quan trọng của việc
bảo vệ các loài động vật hoang dã, từ đó, nâng cao ý thức bảo vệ động vật hoang dã.
- Bảo vệ các khu rừng và biển; Xây dựng các khu bảo tồn thiên nhiên, các vườn
quốc gia,…Giúp bảo vệ môi trường sống của các loài động vật hoang dã.

10 loài động vật trong danh sách các loài có nguy cơ tuyệt chủng ở
Việt Nam: Hổ Đông Dương, Sao la, Voọc mũi hếch, Voọc đầu trắng, Voi,
Rùa da, Voọc mông trắng, Cá cóc Tam Đảo, Gấu ngựa, Culi,…

BÀI 42: CÂN BẰNG TỰ NHIÊN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG.
I. CÂN BẰNG TỰ NHIÊN
- Cân bằng tự nhiên là trạng thái ổn định tự nhiên của quần thể, quần xã, hệ sinh
thái hướng tới sự thích của quần xã với điều kiện sống.
- Nguyên nhân gây mất cân bằng tự nhiên là do quá trình tự nhiên và các hoạt
động của con người như: núi lửa, động đất, thay đổi khí hậu, phá vỡ nơi cư trú của
sinh vật, gây ô nhiễm môi trường...
- Biện pháp duy trì cân bằng tự nhiên: bảo vệ đa dạng sinh học, kiểm soát việc
du nhập các loài sinh vật ngoại lai, giảm thiểu các nguồn chất thải gây ô nhiễm,…
- Bảo vệ động vật hoang dã trong tự nhiên có ý nghĩa quan trọng đối với bảo vệ
đa dạng sinh học, góp phần đảm bảo cân bằng trong tự nhiên:
+ Kiểm soát các hoạt động săn bắn, buôn bán động vật hoang dã; tuyên truyền nâng
cao ý thức cộng đồng…
+ Bảo vệ rừng và biển; xây dựng các khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia…
II. BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
1. Tác động của con người đối với môi trường

Quan sát hình 42.3 và cho biết con
người đã tác động đến môi trường
bằng những cách nào qua các thời
kì.

- Thời kì nguyên thủy: Con người chủ yếu khai
thác thiên nhiên thông qua hình thức hái lượm
và săn bắn. Tác động đáng kể của con người
đối với môi trường là con người biết dùng lửa
để nấu nướng thức ăn, sưởi ấm và xua đuổi thú
dữ,… làm cho nhiều cánh rừng rộng lớn bị đốt
cháy.
- Thời kì xã hội nông nghiệp: Hoạt động trồng
trọt và chăn nuôi ở thời kì này đã dẫn tới việc
chặt phá và đốt rừng lấy đất canh tác, chăn thả
gia súc và định cư. Hoạt động cày xới đất canh
tác góp phần làm thay đổi đất và tầng nước
mặt, dẫn tới nhiều vùng đất bị khô cằn và suy
giảm độ màu mỡ.

Quan sát hình 42.3 và cho biết con
người đã tác động đến môi trường
bằng những cách nào qua các thời
Thời
kì
xã
hội
công
nghiệp:
Máy
móc
ra
đời
kì.
đã tác động mạnh mẽ đến môi trường sống;
nền nông nghiệp cơ giới hóa tạo ra nhiều vùng
trồng trọt lớn; công nghiệp khai khoáng phát
triển đã phá đi rất nhiều diện tích rừng trên
Trái Đất. Đô thị hóa ngày càng tăng đã lấy đi
nhiều vùng đất rừng tự nhiên và đất trồng trọt.
Bên cạnh đó, một số hoạt động của con người
cũng góp phần cải tạo môi trường.

- Làm mất đi nguồn thức ăn, nơi ở của
nhiều sinh vật → Làm phá hủy và suy
thoái các hệ sinh thái tự nhiên, làm mất
đa dạng sinh học.
- Làm gia tăng lượng khí CO2 trong
không khí → Gây ra hiện tượng hiệu
ứng nhà kính dẫn đến biến đổi khí hậu
với hàng loạt các thảm họa môi trường
nặng nề như lũ lụt, hạn hán,…
- Làm mất độ che phủ và giữ đất → Gây
ra hiện tượng xói mòn, sạt lở đất, giảm
lượng nước ngầm,…

BÀI 42: CÂN BẰNG TỰ NHIÊN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG.
I. CÂN BẰNG TỰ NHIÊN
II. BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
1. Tác động của con người đối với môi trường
- Một số hoạt động của con người như đốt nương làm rẫy, khai thác khoáng sản, phá
rừng, gây ô nhiễm…làm phá hủy và suy thoái các hệ sinh thái tự nhiên, mất đa dạng
sinh học, gây ra lũ lụt, hạn hán,…
- Bên cạnh đó, con người cũng có nhiều hoạt động tích cực để bảo vệ và cải tạo môi
trường: bảo vệ các loài sinh vật, trồng cây gây rừng, sử dụng hợp lí tài nguyên thiên
nhiên, hạn chế gây ô nhiễm môi trường, thực hiện các chính sách về dân số,…
2. Ô nhiễm môi trường
- Ô nhiễm môi trường là hiện tượng khi các tính chất vật lí, hóa học, sinh học của
môi trường bị thay đổi, gây tác hại tới đời sống con người và các sinh vật khác.

- Gây ô nhiễm môi trường không
khí: Khói bụi, khí thải từ cháy
rừng gây ô nhiễm môi trường
không khí.
- Làm mất đi môi trường sống và
tính mạng của nhiều loài sinh
vật dẫn đến mất đa dạng sinh
học.
- Làm giảm độ che phủ của rừng
dẫn đến nhiều hậu quả môi
trường lâu dài khác như: thoái
hóa, xói mòn đất; suy giảm
nguồn nước ngầm; gia tăng hiện

- Phục hồi rừng và trồng nhiều cây
xanh.
- Hạn chế phát triển dân số quá
nhanh.
- Sử dụng các vật liệu thay thế
thân thiện với môi trường.
- Đi bộ hoặc sử dụng xe đạp thay
thế cho xe máy, ô tô khi có thể.
- Xây dựng hệ thống xử lí chất thải
chăn nuôi.
- Đưa ra các giải pháp cưỡng chế
hành chính, xử lý hình sự đủ tính
răn đe đối với các hành vi gây ô
nhiễm môi trường.

BÀI 42: CÂN BẰNG TỰ NHIÊN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG.
I. CÂN BẰNG TỰ NHIÊN
II. BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
1. Tác động của con người đối với môi trường
- Một số hoạt động của con người như đốt nương làm rẫy, khai thác khoáng sản, phá
rừng, gây ô nhiễm…làm phá hủy và suy thoái các hệ sinh thái tự nhiên, mất đa dạng
sinh học, gây ra lũ lụt, hạn hán,…
- Bên cạnh đó, con người cũng có nhiều hoạt động tích cực để bảo vệ và cải tạo môi
trường: bảo vệ các loài sinh vật, trồng cây gây rừng, sử dụng hợp lí tài nguyên thiên
nhiên, hạn chế gây ô nhiễm môi trường, thực hiện các chính sách về dân số,…
2. Ô nhiễm môi trường
- Ô nhiễm môi trường là hiện tượng khi các tính chất vật lí, hóa học, sinh học của
môi trường bị thay đổi, gây tác hại tới đời sống con người và các sinh vật khác.
- Để hạn chế ô nhiễm môi trường, cần nâng cao ý thức mọi người về bảo vệ môi
trường, kiểm soát nguồn chất thải gây ô nhiễm, xử lí chất thải, …

BÀI 42: CÂN BẰNG TỰ NHIÊN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG.
I. CÂN BẰNG TỰ NHIÊN
II. BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
1. Tác động của con người đối với môi trường
2. Ô nhiễm môi trường
- Ô nhiễm môi trường là hiện tượng khi các tính chất vật lí, hóa học, sinh học của
môi trường bị thay đổi, gây tác hại tới đời sống con người và các sinh vật khác.
- Để hạn chế ô nhiễm môi trường, cần nâng cao ý thức mọi người về bảo vệ môi
trường, kiểm soát nguồn chất thải gây ô nhiễm, xử lí chất thải, …
3. Biến đổi khí hậu
- Biến đổi khí hậu là những thay đổi của các yếu tố khí hậu vượt ra khỏi trạng tháng
trung bình đã được duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường là vài thập kỉ
hoặc dài hơn.
- Một số biện pháp chủ yếu nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu như: hạn chế sử
dụng nhiên liệu hóa thạch, hạn chế nạn phá rừng, hạn chế sự gia tăng dân số, sử
dụng năng lượng mới, sử dụng công nghệ mới.

Hoạt động trồng rừng, phủ xanh
đất trống, đồi trọc giúp tăng độ
che phủ của cây xanh, từ đó mang
lại nhiều lợi ích to lớn như:
- Giúp hạn chế sự gia tăng hàm
lượng khí carbon dioxide trong
không khí, từ đó giúp hạn chế tình
trạng biến đổi khí hậu.
- Đảm bảo nguồn cung cấp thức
ăn, nơi ở cho nhiều loài sinh vật, từ
đó giúp bảo vệ đa dạng sinh học.
- Giúp bảo vệ các nguồn tài
nguyên thiên đất, nước sạch,…
- Giúp cung cấp đủ nguyên, nhiên

1. Các loài sinh vật ngoại lai như: ốc bươu vàng, rùa tai đỏ, tôm hùm đất,… có thể
gây mất cân bằng tự nhiên và gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sản xuất nông nghiệp
vì các loài sinh vật ngoại lai sinh sản nhanh, thích nghi nhanh với những thay đổi
của môi trường dẫn đến tình trạng cạnh tranh nguồn thức ăn và môi trường sống với
sinh vật bản địa.

2. - Tăng cường trồng và bảo vệ rừng.
- Thực hiện các biện pháp chống xói mòn, khô hạn, ngập úng và chống mặn cho đất,
… đồng thời nâng cao độ màu mỡ cho đất.
- Sử dụng tiết kiệm nguồn nước; tăng cường biện pháp cải tạo các nguồn nước bị ô
nhiễm;…
- Bảo vệ các loài sinh vật đặc biệt là những loài đang có nguy cơ tuyệt chủng.
- Sử dụng các loại năng lượng sạch như năng lượng mặt trời, năng lượng gió,…
- Hạn chế làm phát sinh rác thải bằng cách tiết kiệm hoặc tái sử dụng các sản phẩm,
…
- Tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân trong việc bảo vệ và cải tạo môi
trường.

3.
- Thông tin nhanh, chính xác trong dự báo, cảnh báo bão, áp thấp nhiệt đới, mưa
lớn, rét đậm, rét hại, lũ lụt và nắng nóng,…, đồng thời, đẩy mạnh các biện pháp
phòng chống thiên tai nhằm giảm thiểu tối đa thiệt  hại về người và của.
- Đầu tư hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu: quy hoạch các khu dân cư để thích
ứng với biến đổi khí hậu; nâng cấp hệ thống đê điều, các công trình thủy lợi;…
- Chuyển giao và áp dụng công nghệ trong sản xuất để thích ứng với biến đổi khí
hậu: Một số giống cây trồng, vật nuôi và các quy trình sản xuất thích ứng biến đổi
khí hậu đã được chuyển giao và áp dụng.
- Tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về tình hình biến đổi khí hậu.