CHƯƠNG III: VIRUT VÀ
BỆNH TRUYỀN NHIỄM

BÀI 43


I. Khái niệm:
Sự phát hiện ra vi rút:
Từ trước Công nguyên, đã có nhiều tài liệu về một số bệnh mà sau này người ta xác định là do virut gây nên như bệnh dại, bại liệt, đậu mùa.
Năm 1892 D.I.Ivanopxki, nhà khoa học người Nga khi lấy dịch ép của lá cây thuốc lá bị bệnh khảm, cho lọc qua nến lọc vi khuẩn rồi lấy dịch ép này nhiễm vào lá cây thuốc lá không bị bệnh thì thấy cây cũng bị mắc bệnh.
Soi dưới kính hiển vi, ông không quan sát thấy mầm bệnh, nuôi cấy trên thạch không có khuẩn lạc. Ông cho rằng mầm bệnh là một loại vi sinh vật nhỏ hơn vi khuẩn, năm 1898 người ta gọi là virut (nghĩa là mầm độc).
Năm đó, người ta cũng phát hiện ra virut gây bệnh cho động vật (bệnh lở mồm long móng ở trâu bò).
Năm 1915 phát hiện ra virut ở vi khuẩn và được gọi là thể thực khuẩn (Bacterio phagơ gọi tắt là phagơ)
Từ cách phát hiện ra virut, có nhận xét về đặc điểm chung của virut?
(kích thước, cấu tạo, cách dinh dưỡng)

2. Khái niệm
Vi rút là một thực thể sống chưa có cấu tạo tế bào chúng gồm hai phần chính: vỏ là prôtêin (capsit) và lõi là axit nuclêic.
Kích thước rất nhỏ trung bình 10 - 100 nm.
Đời sống kí sinh bắt buộc trong tế bào chủ, ngoài tế bào chủ được gọi là hạt virut hay virion
Virut có được coi là một cơ thể sinh vật không?
Vì sao?
Virut chưa được coi là 1 cơ thể sống mà chỉ là dạng sống vì virut cấu tạo quá đơn giản, không có cấu tạo tế bào, bên ngoài cơ thể vật chủ chúng không có các đặc điểm cơ bản của cơ thể sống: sinh trưởng, phát triển, chuyển hóa vật chất . sống kí sinh bắt buộc, chỉ nhân lên và phát triển trong tế bào chủ.
Tuy nhiên, chúng vẫn được xếp vào VSV vì chúng vẫn có khả năng nhân lên và di truyền các đặc điểm của mình cho thế hệ sau.
II- Hình thái và cấu tạo
Dựa vào hình thái ngoài của virut người ta chia virut thành mấy loại?
1. Hình thái của virut gồm 3 loại:
- Cấu trúc xoắn: virut khảm thuốc lá (TMV).
- Cấu trúc khối: virut Ađênô và HIV.
- Cấu trúc hỗn hợp: virut của vi khuẩn (phagơ T2).
CẤU TRÚC HỖN HỢP
Dựa vào những hình dưới đây em hãy điền thông tin thích hợp vào bảng trang 145/sgk
Qua bảng trên em hãy cho biết các thành phần cấu tạo của virut và chức năng của chúng?
* Phức hợp gồm axit nuclêic với vỏ Capsit tạo thành nuclêôcapsit
* Vỏ ngoài
a) Acid nuclêic
b) Vỏ prôtêin (Capsit)
2. Cấu tạo
a) Axit nuclêic (ADN hoặc ARN):
+ Là bộ gen của virut, giữ chức năng di truyền.
+ ADN, ARN có thể là một chuỗi xoắn đơn hoặc xoắn kép.
b) Vỏ prôtêin (capsit):
+ Cấu tạo bởi nhiều đơn vị hình thái (capsome).
+ Vỏ mang các thành phần kháng nguyên có tác dụng bảo vệ lõi acid nuclêic.
Đơn vị hình thái prôtêin
(Capsome)
Vỏ capsit
* Một số virut có thể ở dạng trần hoặc được bao bọc bởi vỏ ngoài.
* Vỏ ngoài được tạo bởi lipid hay lipôprôtêin.Trên vỏ ngoài có thể có gai glicôprôtêin chứa các thụ thể giúp virut hấp phụ vào tế bào vật chủ.

Gai glycoprôtêin
300 nm
Sợi ARN
Capsome
15
nm
Capsome
Capsit
Acid nucleic
Kích thước 70-90 nm
ADN xoắn kép
2R=90-110 nm
Đầu đối xứng khối đa diện
ADN
Vòng cổ
Bao đuôi
Đĩa gốc
Gai bàn đuôi
Lông đuôi
0nm
100nm
220nm
Dựa vào vật chủ người ta chia virut thành những nhóm nào?
Phân biệt các nhóm đó?
III- Phân loại virut (dựa vào vật chủ)
1. Virus ở vi sinh vật:
- Virut ở vi sinh vật thường mang ADN, ADN có thể là xoắn đơn hay xoắn kép; nhưng cũng có một số chứa ARN xoắn đơn.
- Các phagơ E.coli (phagơ T2) được nghiên cứu kỹ nhất vì khả năng ứng dụng to lớn của nó trong kỹ thuật di truyền.
2. Virut ở thực vật:
- Hầu hết các virut thực vật mang ARN.
3. Virut ở người và động vật:
- Virut ở người và động vật thường chứa ADN hoặc có thể là ARN.

VIRUT H5N1
Virus H5N1 nhìn dưới
kính hiển vi điện tử
VIRUT H5N1
Giải phẫu virut H5N1, các nhà khoa học hầu như đã biết về
cấu trúc H5N1 thông qua việc giải mã các đoạn gen của chúng
Hemagglutinin (HA)
Neuraminidase (NA)
Capsit
ARN
VIRUT H5N1
Virut cúm týp A được phân chia thành những thứ týp dựa trên 2 kháng nguyên bề mặt (glycoprôtêin màng) là Hemagglutinin (HA) và Neuraminidase (NA)
Có 15 kháng nguyên HA và 9 kháng nguyên NA khác nhau . Sự kết hợp giữa HA và NA sẽ tạo ra nhiều thứ týp khác nhau về khả năng gây bệnh.
VIRUT H5N1
Virut cúm A có bộ gen bao gồm 8 mảnh ARN mạch đơn.
Củng cố
Câu 1. Virut là:
Một dạng sống đặc biệt chưa có cấu trúc tế bào.
Chỉ có vỏ là prôtêin và lõi là axit nuclêic.
Sống kí sinh bắt buộc.
Cả A, B và C.
Củng cố
Câu 2. Virut ở người và động vật có bộ gen:
ADN.
ARN.
AND hoặc ARN.
Củng cố
Câu 3. Virut có cấu tạo:
Có vỏ prôtêin và axit nuclêic, có thể có vỏ ngoài.
Có vỏ prôtêin và ADN.
Có vỏ prôtêin và ARN.
Có vỏ prôtêin, ARN và có thể có vỏ ngoài.
DẶN DÒ:
* Học bài cũ và soạn trước bài mới.
* Đọc mục Em có biết.