THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

Cách 1:
Từ chảy: vốn chỉ sự
vận động của chất
lỏng.
Trong dòng thơ Ánh
nắng chảy đầy vai:
Hoàng Trung Thông
dùng với ánh nắng,
giúp người đọc cảm
nhận được ánh nắng
vàng tràn trề trên vai
hai cha con và lan tỏa
khắp không gian.

Cách 2:
Từ tỏa: chỉ sự vận động,
phân tán ra về các phía,
các hướng khác nhau.
Trong dòng thơ Ánh
nắng tỏa đầy vai chỉ giúp
người đọc cảm nhận ánh
nắng lan tỏa, chưa gợi lên
mà sắc và mức độ lan tỏa
thế nào.

 Từ mặt trời ở câu thơ nào dùng
với nghĩa thông thường?
 Vậy, từ mặt trời trong “mặt trời
của mẹ” nghĩa là gì? Tác dụng
của cách diễn đạt này?

a. Mặt trời của bắp thì nằm
trên đồi.
Mặt trời của mẹ, em nằm
trên lưng.
(Nguyễn Khoa Điềm,
Khúc hát du những em bé
lớn trên lưng mẹ)

Từ mặt trời trong dòng thơ “Mặt trời của
mẹ, em nằm trên lưng” dùng để chỉ em bé.
Tác dụng: Con giống như mặt trời tỏa ánh
sáng trong cuộc đời mẹ. Ví con như mặt trời,
nhà thơ nói lên tình yêu con tha thiết của
người mẹ.
Kết luận: Từ mặt trời trong dòng thơ “Mặt
trời của mẹ, em nằm trên lưng” là hình ảnh
ẩn dụ.

Trong hai cách diễn đạt
sau, em thích cách diễn
đạt nào hơn (chú ý sự
khác biệt về cách dùng từ
chảy và tư tỏa, từ chảy
thường được dùng trong
trường hợp nào, ánh nắng
chảy cho em hình dung
nắng ở đây như thế nào?
Tạo sao?
Cha lại dắt con đi trên cát mịn Cha lại dắt con đi trên cát mịn
Ánh nắng tỏa đầy vai
Ánh nắng chảy đầy vai
 

Cha lại dắt con đi trên cát mịn
Ánh nắng chảy đầy vai

Cách 1:
Từ chảy: vốn chỉ sự vận
động của chất lỏng.
Trong dòng thơ Ánh
nắng chảy đầy vai:
Hoàng Trung Thông
dùng với ánh nắng, giúp
người đọc cảm nhận
được ánh nắng vàng tràn
trề trên vai hai cha con

Cha lại dắt con đi trên cát mịn
Ánh nắng tỏa đầy vai
 

Cách 2:
Từ tỏa: chỉ sự vận
động, phân tán ra về
các phía, các hướng 
khác nhau.
Trong dòng thơ Ánh
nắng tỏa đầy vai chỉ
giúp người đọc cảm
nhận ánh nắng lan tỏa,
chưa gợi lên mà sắc và

Ẩn dụ là biện pháp tu từ gọi tên sự vật
hiện tượng này bằng tên sự vật hiện
tượng khác có nét tương đồng với
nó, nhằm làm tăng sức gợi hình, gợi
cảm cho sự diễn đạt. Nét tương đồng
giữa các sự vật dựa vào cảm nhận chủ
quan của người sử dụng nó.

Trong bài thơ Mây và
sóng, "mây' và "sóng" là
những hình ảnh ẩn dụ.
Hai hình ảnh ấy có thể
làm cho em liên tưởng
tới những đối tượng
nào?

Bài 1 SGK trang 47
Hình ảnh ẩn dụ trong bài thơ Mây và sóng

- “Mây” và “sóng” ẩn dụ cho thiên
nhiên tươi đẹp, thơ mộng, hấp dẫn.

- “Mây” và “sóng” : mở ra thể
giới xa xôi, huyền bí.

- “Mây” và “sóng” : tượng
trưng cho những cám dỗ ở đời.

Bài 2 SGK trang 47

Chia lớp thành 3 nhóm, các nhóm
thảo luận trong thời gian 5 phút, hoàn
thành các nhiệm vụ sau:
Nhóm 1

Xác định biện
pháp tu từ
được sử dụng
trong hình ảnh
"bình minh
vàng"

Nhóm 2

Nhóm 3

Xác định biện Nêu tác dụng
pháp tu từ
của biện pháp
được sử dụng tu từ đó.
trong hình ảnh
"vầng trăng
bạc" .

Bài 2 SGK trang 47

 Biện pháp tu từ ẩn dụ được sử dụng
trong hình ảnh “bình minh vàng” đã mở
ra một không gian ngập tràn ánh sáng
mặt trời rực rỡ, lấp lánh; ánh sáng chan
hòa khắp không trung dát vàng vạn vật,
qua đó gợi ý nghĩa về sự quý giá của
mỗi khoảnh khắc thời gian.

Vầng trăng trong thế giới
của những người trên mây là
“vầng trăng bạc”. Biện pháp
tu từ ẩn dụ đã mĩ lệ hóa vẻ
đẹp của vầng trăng sáng lấp
lánh như một chiếc đĩa bằng
bạc

Bài 2 SGK trang 47

Những hình ảnh ẩn dụ mở ra không
gian thiên nhiên rực rỡ, lấp lánh ánh
sáng, sắc màu vô cùng quyến rũ, khơi
dậy tình yêu thiên nhiên và sự trân
trọng mỗi khoảnh khắc quý giá của
cuộc sống.

Bài 3 SGK trang 47: Phép tu từ điệp ngữ:
Con là sóng và mẹ sẽ là bến bờ kì lạ.
Con lăn, lăn, lăn mãi rồi sẽ cười vang vỡ tan
vào lòng mẹ.

 Điệp ngữ lăn vừa có ý nghĩa tả thực hành động em
bé sà vào lòng mẹ hết lần này đến lần khác, vừa gợi
hình tượng những con sóng nối tiếp nhau, đuổi theo
nhau lan xa trên mặt đại dương bao la rôi vỗ vào bờ
cát. Từ đó gợi lên hình ảnh em bé hồn nhiên vô tư,
tinh nghịch vui chơi bên người mẹ hiền từ dịu
dàng, âu yếm che chở cho con.

Những từ ngữ và câu đặt trong dấu ngoặc kép dưới
đây là lời của ai ?
Nêu tác dụng của dấu ngoặc kép :
Bác tự cho mình là “người lính vâng lệnh quốc dân
ra mặt trận”, là “đầy tớ trung thành của nhân dân”. Ở
Bác, lòng yêu mến nhân dân đã trở thành một sự say
mê mãnh liệt. Bác nói: ''Tôi chỉ có một sự ham muốn,
ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn
độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai
cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành.”
Theo TRƯỜNG CHINH

- Những từ ngữ và câu đó là lời
của ai ?

Những từ ngữ
và câu đó là lời
của Bác Hồ.

Bác tự cho mình là “người lính vâng lệnh quốc
dân ra mặt trận”, là “đầy tớ trung thành của nhân
dân”. Ở Bác, lòng yêu mến nhân dân đã trở thành một
sự say mê mãnh liệt. Bác nói: “Tôi chỉ có một sự ham
muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn
toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào
ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành.”
Theo Trường Chinh

- Những
ngoặc
kép để
dùng
Dấudấu
ngoặc
kép dùng
dẫntrong
đoạn văn
trên
cótiếp
tác của
dụng
?
lời nói
trực
BácgìHồ.

Bác tự cho mình là “người lính vâng lệnh quốc dân
ra mặt trận”, là “đầy tớ trung thành của nhân dân”. Ở
Bác, lòng yêu mến nhân dân đã trở thành một sự say mê
mãnh liệt. Bác nói: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham
muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập,
dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm
ăn, áo mặc, ai cũng được học hành.”
Theo Trường
Chinh
Bài 2. Trong đoạn văn trên, khi nào dấu ngoặc kép được
dùng độc lập ? Khi nào dấu ngoặc kép được dùng phối
hợp với dấu hai chấm ?

- Dấu ngoặc kép được
dùng độc lập khi dẫn lời
trực tiếp chỉ là một từ
hay cụm từ.
- Dấu ngoặc kép được
dùng phối hợp với dấu
hai chấm khi lời dẫn
trực tiếp là một câu trọn
vẹn hay một đoạn văn.

Ví dụ : Bác tự cho mình
là “người lính vâng lệnh
quốc dân ra mặt trận”, là
“đầy tớ trung thành của
nhân dân”.
Ví dụ : Bác nói: “Tôi chỉ
có một sự ham muốn,
ham muốn tột bậc, là
làm sao cho nước ta
hoàn toàn độc lập, dân
ta được hoàn toàn tự
do, đồng bào ai cũng có
cơm ăn, áo mặc, ai cũng
được học hành.”

2. DẤU CÂU
Bài 4 SGK trang 47

 Lời dẫn trực tiếp trong bài thơ Mây và
sóng là lời của em bé, của những người trên
“trên mây” và những người “trong sóng”.
Dấu câu được dùng để đánh dấu lời dẫn
trực tiếp là dấu ngoặc kép

3. ĐẠI TỪ
Bài 5 SGK trang 47

Đại từ nhân xưng ngôi thứ
nhất số nhiều là từ Bọn tớ.
Đại từ này dùng để chỉ những
người ở “trên mây” và
“trong sóng”

3. ĐẠI TỪ
Bài 6 SGK trang 47

Trong tiếng Việt, ngoài "bọn tớ" còn một
số đại từ nhân xưng khác cũng thuộc ngôi
thứ nhất số nhiều như "chúng ta", "chúng
tôi", "bọn mình", "chúng tớ". Dùng một từ
từ "bọn tớ" trong bản dịch là hay và tinh tế
nhất. Nó thể hiện rõ đối tượng, chủ thể trong
mỗi cuộc trò chuyện với cậu bé là những
người "trên mây" và "trong sóng". 

VẬN DỤNG

So sánh
để nhận
biết sự
khác
nhau
giữa hai
nhóm
đại từ:

Nhóm 1: Chúng tôi, chúng tớ, chúng
tao, bọn tớ, bọn tao.

Nhóm 2: Chúng ta, chúng mình, bọn
mình.

Nhóm 1: Chúng tôi, chúng tớ, chúng tao, bọn
tớ, bọn tao chỉ người nói không gộp người
nghe.

Sự
khác
nhau
Nhóm 2: Chúng ta, chúng mình, bọn mình
vừa chỉ người nói có ý gộp cả người nghengười đối thoại.

•Chú ý: Đôi khi chúng mình, bọn mình được
dùng như nhóm 1.
* So sánh: Hôm nay, bọn tớ học môn ngữ văn
(1).
* Hôm nay, chúng ta học môn ngữ văn (2).
•Với câu (1) người nói chỉ nói đến mình và
người khác cùng học môn ngữ văn. Với câu (2)
người nói có ý nói đến mình và cả đến người
nghe.