Khởi động

- Khi trò chuyện em có thường
dùng tục ngữ không ? Vì sao ?
- Theo em, vì sao người ta
thường sử dụng tục ngữ trong
những giao tiếp thường ngày ?

Chuồn chuồn bay thấp thì mưa
Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm

Chớp đông nhay nháy, gà gáy thì mưa

Đêm tháng năm chưa nằm đã
sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã
tối

Uống nước nhớ nguồn

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây

Có công mài sắt có ngày nên
kim

Dốt đến đâu học lâu cũng biết

Vănbản4:

Nội dung
I.Đọc – Tìmhiểuchung
III.Luyệntập
II.Khámphá vănbản

0
1

I.Đọc – Tìmhiểuchung

1. Đọc văn bản
Yêu cầu:
 Đọc tách bạch từng câu, ở
mỗi câu nhịp điệu vừa phải,
âm lượng vừa phải, dễ nghe
 Sử dụng chiến lược đọc: Theo
dõi, suy luận

1. G ióheomay, chuồnchuồnbaythì bão

5. N ắngchóng trưa, mưachóngtối

2. K iếncánhvỡtổbayra

6. N hất nước, nhì phân, tamcần, tứgiống

Bãotáp mưa sa gầntới
3. M âykéoxuốngbiểnthì nắngchangchang
M âykéolênngànthì mưa nhưtrút
4. Đ êmthángN ămchưa nằmđã sáng
N gàythángM ười chưa cười đã tối

7. N ắngtốt dưa, mưa tốt lúa
8. Làmruộngba nămkhông bằngchăn
tằmmột lứa

9. N gười sốnghơnđốngvàng

13. M uốnlànhnghề, chớnềhọc hỏi

10. Đ ói chosạch, ráchchothơm

14. Ănquả nhớkẻchồngcây

11. K hôngthầyđốmàylàmnên

15. M ột câylàmchẳngnênnon

12. H ọc thầychẳngtàyhọc bạn

B a câychụmlại nênhònnúi cao

2. Tìm hiểu chung
a) Tục ngữ
Là một loại sáng
tác ngôn từ dân
gian, gần với vè,
ca dao, câu đố, …

Nội dung: Đúc kết
kinh nghiệm về
thiên nhiên, lao
động sản xuất, ứng
xử đời sống,…

Hình thức: Ngắn
gọn, cô đọng, phần
lớn có vần
điệu,nhịp nhàng,
cân đối, hoàn chỉnh
về ngữ pháp

b) Tác phẩm
Xuất xứ:
Trích “ Kho tàng tục ngữ Việt
Nam”
( Nguyễn Xuân Kính chủ biên )

b) Tác phẩm
Câu 1-5:
Kinh nghiệm về thời tiết

Câu 6- 8:
Kinh nghiệm về lao động sản xuất

Câu 9- 15:
Kinh nghiệm về đời sống xã hội

02
Khámphá vănbản

1. H ìnhthứccủanhữngcâutụcngữ
Độ dài
( Số
tiếng )
Một số câu sử
dụng thể thơ lục
bát

01
02

Gieo vần

03
04

Tính cân đối trong
cấu trúc ngôn từ

1. H ìnhthứccủanhữngcâutụcngữ
a) Độ dài ( Số tiếng )
Ngắn nhất

5 tiếng ( câu 9)

Dài nhất

16 tiếng ( câu 3 )

Phổ biến

6 tiếng ( câu 5,7,10,11, 12,
14)

Độ dài của câu tục ngữ: Ngắn gọn

1. H ìnhthứccủanhữngcâutụcngữ
b) Gieo vần

Trừ câu 14 là
không có hiệp vần
thì những câu còn
lại đều gieo vần

Vị trí các tiếng
hiệp vần khá đa
dạng

VD: - Gió heo may, chuồn chuồn bay thì
bão
- Kiến cánh vỡ tổ bay ra
Bão táp mưa sa gần tới

Vần làm cho câu tục
ngữ có kết cấu đa
dạng, chặt chẽ, hấp
dẫn, có tính nghệ
thuật, dễ nhớ, dễ
thuộc

1. H ìnhthứccủanhữngcâutụcngữ
c) Sử dụng thể thơ lục
bát

1. H ìnhthứccủanhữngcâutụcngữ
d) Tính cân đối trong cấu trúc
ngôn từ
* Biểu hiện:
Hình ảnh
tương đồng
hoặc tương
phản nhau,
…

Thanh điệu
đối trọi nhau
( Bằng trắc )

Số tiếng
bằng
nhau

Từ loại của
từ ở từng vị
trị giống
nhau

Tính cân đối xuất
hiện giữa hai hoặc
hơn hai vế trong một
dòng, có khi giữa 2
dòng của 1 câu tục
ngữ

1. H ìnhthứccủanhữngcâutụcngữ
d) Tính cân đối trong cấu trúc
ngôn từ
 Sự
dòng:
Sựcân
cânđối
đốigiữa
giữahai
bốnvếvếtrong
trongmột
1 dòng

6. N hất nước, nhì phân, tamcần, tứgiống

1. H ìnhthứccủanhữngcâutụcngữ
d) Tính cân đối trong cấu trúc
ngôn từ
 Sự cân đối giữa hai dòng của một câu tục
ngữ:

1. H ìnhthứccủanhữngcâutụcngữ
d) Tính cân đối trong cấu trúc
ngôn từ

Tính
cân
đối

Những bài
học kinh
Câu tục ngữ
có âm hưởng nghiệm có
sức nặng của
chắc nịch
chân lí

Hấp dẫn
về nghệ
thuật, dễ
nhớ, dễ
thuộc

2. N ội dungcủanhữngcâutụcngữ
a) Những chủ đề

Câu 1-5:
Kinh nghiệm về thời tiết

Câu 6- 8:
Kinh nghiệm về lao động sản xuất

Câu 9- 15:
Kinh nghiệm về đời sống xã hội

2. N ội dungcủanhữngcâutụcngữ
b) Cách thể hiện ý
nghĩa

2. N ội dungcủanhữngcâutụcngữ
c) Nội dung và ý nghĩa của từng câu tục
ngữ

1. Gió heo may, chuồn
chuồn bay thì bão

2. Kiến cánh vỡ tổ bay
ra
Bão táp mưa sa gần tới

Kinh nghiệm dự báo thời tiết. Khi trời nổi gió heo may
và chuồn chuồn, kiến cánh bay ra nhiều thì sắp có bão

2. N ội dungcủanhữngcâutụcngữ
c) Nội dung và ý nghĩa của từng câu tục
ngữ
3.Mây kéo xuống
biển thì nắng chang
chang , Mây kéo lên
ngàn thì mưa như
trút

Kinh nghiệm dữ đoán thời tiết: Mây kéo
về phía biển thì nắng còn mây kéo từ
biển ngược lên sẽ có nước nên sinh
mưa to

2. N ội dungcủanhữngcâutụcngữ
c) Nội dung và ý nghĩa của từng câu tục
ngữ
5. Nắng chóng trưa
mưa chóng tối

Trời nắng ráo làm người ta
cảm giác giữa ban ngày ( buổi
trưa ), trời mưa làm cho cảnh
vật u tối khiến cho cảm giác về
chiều, tối

2. N ội dungcủanhữngcâutụcngữ
c) Nội dung và ý nghĩa của từng câu tục
ngữ
6. Nhất nước,
nhì phân, tam
cần, tứ giống

7. Nắng tốt dưa,
mưa tốt lúa

8. Làm ruộng ba
năm không
bằng chăn tằm
một lứa

Thứ tự quan trọng của
các yếu tố ( Nước ,
phân, lao động, giống
lúa) đối với nghệ trồng
lúa của nhân dân nước
ta

Kinh nghiệm
của nông dân
về ảnh hưởng
của thời tiết đối
với cây trồng

Nghề chăn tằm
vất vả hoặc mang
lại hiệu quả kinh
tế cao hơn nghề
làm ruộng

2. N ội dungcủanhữngcâutụcngữ
c) Nội dung và ý nghĩa của từng câu tục
ngữ
11. Không thầy
đố mày làm nên

Đề cao vai trò
quan trọng của
người thầy giáo

12. Học thầy
chẳng tày học
bạn

Đề cao quá
trình học hỏi
từ bạn bè

13. Muốn lành
nghề, chớ nề
học hỏi

Muốn thành thạo, giỏi
giang thì phải ham học
hỏi, có ý cầu tiến , khiêm
nhường, không ngại khó,
ngại học

2. N ội dungcủanhữngcâutụcngữ
c) Nội dung và ý nghĩa của từng câu tục
ngữ
4. Đêm tháng Năm chưa nằm đã
sáng

Ngày tháng Mười chưa cười đã tối

 Nói quá, phóng đại
 Đúc kết kinh nghiệm, quan sát về
thời gian, sự thay đổi ngày đêm
giữa các mùa trong năm
 Chủ động sắp xếp thời gian,
công việc, giữ gìn sưc khỏe cho
mỗi người

2. N ội dungcủanhữngcâutụcngữ
c) Nội dung và ý nghĩa của từng câu tục
ngữ
9. Người sống hơn đống vàng

 Phép đối, hình thức so
sánh hơn kém
 Nên coi trọng mạng sống,
giá trị con người, còn con
người là còn tất cả ( mạng
sống con người luôn quý
hơn vàng bạc châu báu )

2. N ội dungcủanhữngcâutụcngữ
c) Nội dung và ý nghĩa của từng câu tục
ngữ
10. Đói cho sạch, rách cho thơm

 Phép đối, từ và câu có nhiều nghĩa
“đói”, “rách”, “sạch”, “thơm”
 Nghĩa đen: Dù đói vẫn phải ăn uống
sạch sẽ, dù rách vẫn phải ăn mặc
thơm tho
 Nghĩa bóng: Dù nghèo khổ, thiếu
thốn vẫn phải sống trong sạch, giữ
gìn nhân
phẩm đạo đức

2. N ội dungcủanhữngcâutụcngữ
c) Nội dung và ý nghĩa của từng câu tục
ngữ
14. Ăn quả nhớ kẻ chồng cây

 Hình ảnh ẩn dụ “ăn quả”
“trồng cây”
 Khi được hưởng thành quả
nào đó phải nhớ đến người
đã có công gây dựng nên

2. N ội dungcủanhữngcâutụcngữ
c) Nội dung và ý nghĩa của từng câu tục
ngữ
15. Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao

 Phép đối, hình ảnh ẩn dụ “ một
cây” , “ba cây”
 Khẳng định sức mạnh của sự
đoàn kết

2. N ội dungcủanhữngcâutụcngữ
11. Không thầy đố mày làm nên

12. Học thầy không tày học
bạn

Nghệ
thuật

Lời thách đố, reo vần ( thầy – mày )

So sánh ( không tày)
Reo vần ( thầy – tày)

Nội
dung
( nghĩa )

Vai trò quan trọng và công ơn của
người thầy đối với thành công của
mỗi người

Nhấn mạnh tầm quan trọng của
việc học hỏi bạn bè

Giá trị
sử dụng

Khuyên nhủ, cần kính trọng, biết ơn
thầy cô

Khuyến khích mở rông đối
tượng, phạm vi và cách học hỏi.
Khuyên nhủ về việc kết bạn, có
tình bạn đẹp

Câu tục
ngữ
tương tự

- Nhất tự vi sư, bán tự vi sư
- Muốn sang thì bắc cầu kiều, muốn
con hay chữ thì yêu lấy thầy

- Thua thầy một vạn không bằng
kém bạn một ly

2. N ội dungcủanhữngcâutụcngữ
11. Không thầy đố mày làm nên

12. Học thầy chẳng tày học
bạn

Tưởng như mâu thuẫn nhưng lại bổ sung
hoàn thiện cho nhau

3. Giátrị củanhữngcâutụcngữ
Những vấn đề về ứng xử và
đạo đức con người là chuyện
bền vững không biến đổi theo
thời gian

Bài học kinh nghiệm được đúc
kết trong những câu tục ngữ
vẫn còn nguyên giá trị cho đến
nay

03
Tổngkết

Nội dung
- Đúc kết kinh nghiệm
về tự nhiên, lao động
sản xuất và ứng xử
đời sống
- Kinh nghiệm ấy là
“ túi khôn” của nhân
dân vẫn còn nguyên
giá trị cho đến nay

Nghệ thuật
- Hình thức ngắn gọn,
cô đúc
- Có vần điệu nhịp
nhàng cân đối,dễ
thuộc, dễ nhớ
- Hoàn chỉnh về ngữ
pháp
-Sử dụng nhiều
hình ảnh có tính ẩn dụ

CREDITS: This presentation template was created by
Slidesgo, and includes icons by Flaticon, and
infographics & images by Freepik