Mô hình trên chỉ mang tính chất minh họa, sự đan xen và tương tác luôn diễn ra, đó chỉ là sự co dãn của một xã hội phong kiến Việt Nam từ thế kỷ XI-XVIII.
Đây là những ngôi chùa được xây dựng vào thời kì này
Mô hình tiêu biểu cho nho giáo, phật giáo từ thời Lý-Trần đến LêTrịnh-Nguyễn.
I. Về Tư Tưởng Tôn Giáo
Thế kỉ XVI- XVIII nho giáo từng bước suy thoái, trật tự phong kiến bị đảo lộn.
Phật giáo có điều kiện khôi phục lại, nhưng không phát triển mạnh như thời kì Lý – Trần.
Thế kỉ XVI- XVIII nho giáo từng bước suy thoái, trật tự phong kiến bị đảo lộn.
Thế kỉ XVI – XVIII đạo thiên chúa được truyền bá ngày càng rộng rãi
Phật giáo có điều kiện khôi phục lại, nhưng không phát triển mạnh như thời kì Lý – Trần.
Các nhà thờ được xây dựng vào thế kỉ XVII tại Hội An và Quãng Ngãi
Tín ngưỡng truyền thống phát huy: Thờ cúng tổ tiên, thần linh, anh hùng hào kiệt.
Thế kỉ XVI- XVIII nho giáo từng bước suy thoái, trật tự phong kiến bị đảo lộn.
Thế kỉ XVI – XVIII đạo thiên chúa được truyền bá ngày càng rộng rãi
Phật giáo có điều kiện khôi phục lại, nhưng không phát triển mạnh như thời kì Lý – Trần.
=> Đời sống tín ngưỡng ngày càng phong phú.
Alexandre de Rhodes (1591-1660)
Alexandre De Rhodes đã dùng ký tự Latin ghi lại giọng nói của dân chúng nước Việt
Bức tranh “Sự ra đời của chữ quốc ngữ- Cái chết siêu việt của ông Nguyễn Văn Vĩnh”
II. Phát triển giáo dục và văn hóa
- Trong tình hình chính trị không ổn định, giáo dục Nho học vẫn tiếp tục phát triển.
+ Giáo dục ở Đàng Ngoài vẫn như cũ nhưng sa sút dần về số lượng
+ Đàng Trong: Năm 1646 chúa Nguyễn tổ chức khoa thi đầu tiên.
+ Thời Quang Trung: Đưa chữ Nôm thành chữ viết chính thống.
 
Chiêú Nôm- Bút tích của Nguyễn Huệ gửi La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp
- Giáo dục tiếp tục phát triển song chất lượng giảm sút. Nội dung giáo dục Nho giáo hạn chế sự phát triển kinh tế.
Ngũ Kinh
+ Nội dung giáo dục là Nho học, SGK vẫn là Tứ Thư, Ngũ Kinh. Các nội dung khoa học không được chú ý, vì vậy giáo dục không góp phần tích cực để phát triển nền kinh tế thậm chí còn kiềm hãm sự phát triển kinh tế.
II. Phát triển giáo dục và văn hóa
2. Văn học
- Nho giáo suy thoái. Văn học chữ Hán giảm sút so với giai đoạn trước.
- Văn học chữ Nôm phát triển mạnh những nhà thơ nổi tiếng như: Nguyễn Bỉnh Khiêm, Đào Duy Từ, Phùng Khắc Khoan…..
- Bên cạnh dòng văn học chính thống, dòng văn học trong nhân dân nở rộ với các thể loại phong phú: ca dao, tục ngữ, lục bát, truyện cười, truyện dân gian... mang đậm tính dân tộc và dân gian.
-Thể hiện tinh thần dân tộc của nguyên nhân Việt. Người Việt đã cải biến chữ Hán thành chữ Nôm để viết văn, làm thơ...
*Điểm mới trong văn học thế kỷ XVI – XVIII:
+ Văn học dân gian rất phát triển trong khi văn học chữ Hán suy giảm.
+Phản ánh thực tế Nho giáo ngày càng mất uy tín đồng thời chứng tỏ cuộc sống tinh thần của nhân dân được đề cao góp phần làm cho văn học thêm phong phú, đa dạng
 - Thế kỷ  XVIII chữ Quốc ngữ xuất hiện nhưng chưa phổ biến.
Tượng Nguyễn Bỉnh Khiêm tại Văn Miếu Trấn Biên - Đồng Nai