CHƯƠNG VII:
BÀI TIẾT

Tiết 40:
BÀI TIẾT VÀ CẤU TẠO
HỆ BÀI TIẾT NƯỚC TIỂU

I. Bài tiết
Những sản phẩm thải chủ yếu của cơ thể ?
Sản phẩm thải
chủ yếu

Cơ quan bài tiết
chủ yếu

CO2

Phổi

Nước tiểu

Thận

Mồ hôi

Da

Bảng 38. Các sản phẩm thải chủ yếu và cơ quan thực hiện bài tiết

Sản phẩm thải
chủ yếu

Cơ quan bài tiết
chủ yếu

CO2

Phổi

Nước tiểu

Thận

Mồ hôi

Da

Bảng 38. Các sản phẩm thải chủ yếu và cơ quan thực hiện bài tiết

- Các sản phẩm thải cần được bài tiết phát sinh từ đâu?
Vậy bài tiết là gì ?
+ Các sản phẩm cần được bài tiết phát sinh từ hoạt động
trao đổi chất giữa của tế bào và hoạt động của cơ thể.

I. Bài tiết
- Là quá trình không ngừng lọc và thải ra môi trường ngoài
các chất cặn bã do hoạt động trao đổi chất của tế bào sinh
ra cùng với một số chất đưa vào cơ thể quá liều lượng.

Em hãy chọn những đáp án em cho là đúng:
Nguyên nhân nào dẫn đến việc bài tiết bị trì trệ?
X

- Khẩu phần ăn uống không hợp lý.
- Lao động nặng.
- Khẩu phần ăn uống hợp lý.
- Sỏi thận.

X

- Da bẩn.

X

- Mắc bệnh suy thận.

X

- Bài tiết có vai trò như thế nào đối với cơ thể?

I. Bài tiết
- Là quá trình không ngừng lọc và thải ra môi trường ngoài
các chất cặn bã do hoạt động trao đổi chất của tế bào sinh
ra cùng với một số chất đưa vào cơ thể quá liều lượng.
- Vai trò: Duy trì tính ổn định của môi trường trong cơ thể,
làm cho cơ thể không bị nhiễm độc, đảm bảo các hoạt động
diễn ra bình thường.
- Cơ quan bài tiết gồm: phổi, da, thận (thận là cơ quan bài
- Các cơ quan nào thực hiện bài tiết? Cơ quan nào chủ yếu?
tiết chủ yếu).
- Các sản phẩm của bài tiết là CO2, mồ hôi, nước tiểu.

Sơ đồ quá trình trao đổi chất giữa cơ thể với môi trường
Các chất cần thiết cho tế bào
trao đổi chất
(diễn ra tại tế bào)

Chất cặn bã và độc hại
Các chất thải được hòa tan trong máu
CO2
Phổi
(Hoạt động hô
hấp)

Nước tiểu
Thận
(bài tiết
nước tiểu)

Môi trường ngoài

Mồ hôi
Da
(Tuyến
mồ hôi)

Hoạt
động
bài tiết

- Giả sử các chất thải trong cơ thể không được thải ra
ngoài thì cơ thể sẽ như thế nào? Tại sao?
+ Cơ thể bị nhiễm độc có các biểu hiện như: mệt mỏi, đau
đầu, thậm chí tới mức hôn mê và chết.
+ Các chất thải (CO2, urê, axit uric,…) sẽ bị tích tụ nhiều
trong máu làm biến đổi các tính chất của môi trường trong
cơ thể.

II. Cấu tạo của hệ bài tiết nước tiểu

Thận phải

Thận trái
Ống dẫn
nước tiểu

Bóng đái
Ống đái

Sơ đồ hệ bài tiết nước tiểu

Thận phải

Thận trái
Ống dẫn
nước tiểu

Bóng
đái
Ống đái

Sơ đồ hệ bài tiết nước tiểu

- Hệ bài tiết gồm những
cơ quan nào?
- Nêu vị trí, hình dạng
và cấu tạo của thận?

Phần tủy
Phần vỏ

Bể thận

Ống dẫn
nước tiểu

Sơ đồ hệ bài tiết nước tiểu

Một đơn vị chức năng của thận

Nang cầu thận và cầu thận phóng to

Chọn câu trả lời đúng:
1. Hệ bài tiết nước tiểu gồm các cơ quan:
A. Thận, cầu thận, bóng đái.
B. Thận, ống thận, bóng đái.
C. Thận, bóng đái, ống đái.
D. Thận, ống dẫn nước tiểu, bóng đái, ống đái.
2. Cơ quan quan trọng nhất của hệ bài tiết nước tiểu là:
A. Thận.
B. Ống dẫn nước tiểu.
C. Bóng đái.
D. Ống đái.

3. Cấu tạo của thận gồm:
A. Phần vỏ, phần tuỷ, bể thận, ống dẫn nước tiểu.
B. Phần vỏ, phần tuỷ, phần bể thận.
C. Phần vỏ, phần tuỷ với các đơn vị chức năng, bể thận.
D. Phần vỏ và phần tuỷ với các đơn vị chức năng của thận cùng
các ống góp, bể thận.
4. Mỗi đơn vị chức năng của thận gồm:
A. Cầu thận, nang cầu thận.
B. Nang cầu thận, ống thận.
C. Cầu thận, ống thận.
D. Cầu thận, nang cầu thận, ống thận.

II. Cấu tạo của hệ bài tiết nước tiểu
- Hệ bài tiết nước tiểu gồm: Thận, ống dẫn nước tiểu, bóng
đái và ống đái.
+ Thận gồm 2 quả với khoảng 2 triệu đơn vị chức năng để
lọc máu và hình thành nước tiểu.
 Mỗi đơn vị chức năng gồm cầu thận (thực chất là 1 búi
mao mạch máu), nang cầu thận (thực chất là 1 cái túi gồm
2 lớp bao quanh cầu thận) và ống thận.

+ Ống dẫn nước tiểu: Cấu tạo ống rỗng để dẫn nước tiểu
được hình thành ở thận xuống bóng đái.
+ Bóng đái: Là cơ quan tích trữ nước tiểu để chuẩn bị đào
thải ra ngoài thành từng đợt (theo ý muốn).
+ Ống đái: Là cơ quan đưa nước tiểu được tích trữ ở bóng
đái ra khỏi cơ thể.

Trong thành phần nước tiểu có những muối vô cơ và hữu cơ như muối canxi,
muối phôtphat, muối urat,… dễ bị kết tinh khi nồng độ của chúng quá cao và
gặp pH thích hợp hoặc gặp những điều kiện đặc biệt khác. Các tinh thể của
chúng có thể làm ngưng trệ quá trình bài tiết nước tiểu và thậm chí gây đau
đớn dữ dội, ảnh hưởng tới sức khỏe và mọi hoạt động khác.

Ảnh chụp X quang cho thấy một viên
sỏi ở bể thận phải

Viên sỏi dài 8mm được tạo
bởi các tinh thể canxiphotphat

Viêm thận cấp
Vậy để đảm bảo cho thận làm việc tốt cần phải làm gì?
Uống đủ nước, thường xuyên vận động vừa sức, hạn chế sử
dụng rượu bia, và ngưng hút thuốc lá, không nên nhịn tiểu lâu…

Thành tựu của y học hiện đại

TRÒ CHƠI Ô CHỮ
1

3

S

Ỏ

B

À

I

T

I

Ế

2

M

Ồ

H

Ô

I

I

T

H

Ậ

N

4

N

Ư

Ớ

T

C

T

I

Ể

U

3. Sự kết tinh của muối khoáng và một số chất khác ở
1.
Hoạt
động thải chủ
chấtyếu
cặncủa
bã, cơ
chất
độc
hại
ra
khỏi
cơ thể?
4.
Sản
phẩm
thể
do
thận
đảm
nhiệm?
2.
da
đảm
nhiệm?
đường dẫn nước tiểu có thể dẫn đến bệnh gì?

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Học thuộc bài cũ, trả lời câu hỏi trong SGK.
- Nghiên cứu bài mới, bài 41: Bài tiết nước tiểu. Tìm hiểu:
+ Quá trình tạo thành nước tiểu ở các đơn vị chức năng của
thận.
+ Thực chất của quá trình tạo thành nước tiểu là gì?
+ Sự thải nước tiểu diễn ra như thế nào?