ĐẶT VẤN ĐỀ
Câu hỏi khởi động
Quan sát hình ảnh kết hợp kiến thức đã
học, trả lời các câu hỏi sau đây:
a) Con người thường sử dụng tinh bột
làm thức ăn cơ bản, hãy kể tên các
nguyên liệu có chứa tinh bột?
b) loại động vật ăn cỏ như trâu, bò, ... lại
sử dụng thức ăn cơ bản là cellulose. Hãy
kể tên các nguyên liệu có chứa
cellulose?

ĐẶT VẤN ĐỀ

Vậy tinh bột và cellulose có cấu
trúc phân tử, tính chất hoá học
giống và khác nhau như thế
nào?

BÀI 5

TINH BỘT VÀ CELLULOSE

NỘI DUNG BÀI HỌC
01

TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN VÀ CÔNG THỨC
CẤU TẠO CỦA TINH BỘT, CELLULOSE

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA
TINH BỘT VÀ CELLULOSE

03

LUYỆN TẬP

0

01 TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN VÀ CÔNG THỨC CẤU TẠO
CỦA TINH BỘT, CELLULOSE

Hạt ngô và lõi ngô, bộ phận
nào chứa nhiều tinh bột? Bộ
phận nào chứa nhiều
cellulose?

01 TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN VÀ CÔNG THỨC CẤU TẠO
CỦA TINH BỘT, CELLULOSE

Hạt ngô chứa nhiều tinh bột.
Lõi ngô chứa nhiều cellulose.

01 TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN VÀ CÔNG THỨC CẤU TẠO
CỦA TINH BỘT, CELLULOSE

Hoạt động theo nhóm!
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
 
Trạng thái, màu sắc
Dạng tồn tại
Tính tan
Trong tự nhiên có ở...

Hoàn thành bảng sau
Tinh bột
Cellulose
 
 
 
 
 

 
 
 

01 TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN VÀ CÔNG THỨC CẤU TẠO
CỦA TINH BỘT, CELLULOSE

BÁO CÁO
SẢN PHẨM

01 TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN VÀ CÔNG THỨC CẤU TẠO
CỦA TINH BỘT, CELLULOSE

 
Trạng thái, màu sắc
Dạng tồn tại
Tính tan

Trong tự nhiên có ở...

Tinh bột
 chất rắn màu
trắng
 vô định hình
 hầu như không
tan trong nước
lạnh, tan một
phần trong nước
nóng tạo thành hồ
tinh bột
 hạt (gạo, ngô,
đậu, ...), quả
(chuối xanh…).

Cellulose
 chất rắn màu trắng
 dạng sợi
 không tan trong
nước và các dung
môi hữu cơ thông
thường

 thành phần chính
của thành tế bào
thực vật.

01 TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN VÀ CÔNG THỨC CẤU TẠO
CỦA TINH BỘT, CELLULOSE

Kiến thức trọng tâm
Tinh bột là chất rắn, màu trắng, hầu như không tan trong nước
lạnh, tan một phần trong nước nóng.
Cellulose là chất rắn, dạng sợi, màu trắng, không tan trong nước
và các dung môi hữu cơ thông thường.

01 TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN VÀ CÔNG THỨC CẤU TẠO
CỦA TINH BỘT, CELLULOSE

Hoạt động theo nhóm!
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
1. So sánh đặc điểm cấu tạo phân tử amylose và cellulose
2. Nguyên nhân amylopectin có mạch phân nhánh?
3. Hãy tìm hiểu và cho biết tinh bột trong gạo tẻ
hay gạo nếp chứa lượng amylopectin nhiểu hơn?

01 TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN VÀ CÔNG THỨC CẤU TẠO
CỦA TINH BỘT, CELLULOSE

BÁO CÁO
SẢN PHẨM

01

Amylose

Cellulose

Giống nhau Đều có cấu trúc không phân nhánh, chuỗi polymer cùng
tạo bởi kiểu liên kết 1,4-glycoside giữa các đơn vị
glucose.
Khác nhau – Tạo bởi nhiều đơn vị – Tạo bởi nhiều đơn vị glucose.
glucose. – Các đơn vị – Các đơn vị -glucose nối với
glucose nối với nhau bởi
nhau bởi liên kết -1,4-

glycoside.
– Cấu trúc xoắn ốc.

liên kết -1,4-glycoside.
– Cấu trúc dài, không
xoắn.

01 TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN VÀ CÔNG THỨC CẤU TẠO
CỦA TINH BỘT, CELLULOSE

2. Nguyên nhân amylopectin có mạch phân nhánh?
Tinh bột là polysaccharide, gồm amylose và amylopectin. Tinh bột
có công thức phân tử là (C6H10O5)n.Amylopectin: tạo bởi nhiều đơn
vị a-glucose, nối với nhau qua liên kết a-l,4-glycoside, tạo thành
các đoạn mạch. Do có thêm liên kết a-1,6-glycoside nối giữa các
đoạn mạch nên amylopectin có mạch phân nhánh.
3. Hãy tìm hiểu và cho biết tinh bột trong gạo tẻ hay gạo
nếp chứa lượng amylopectin nhiềuu hơn?
Trong mỗi hạt tinh bột, lượng amylopectin chiếm 80%, amylose chiếm
khoảng 20% nên cơm gạo tẻ, ngô tẻ, bánh mì thường có độ dẻo bình
thường. Tinh bột trong gạo nếp, ngô nếp chứa lượng amylopectin rất cao,
khoảng 90% làm cho cơm nếp, xôi nếp,… rất dẻo, dẻo đến mức dính.

01 TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN VÀ CÔNG THỨC CẤU TẠO
CỦA TINH BỘT, CELLULOSE

Kiến thức trọng tâm

Tinh bột gồm amylose và amylopectin, tạo bởi nhiều
đơn vị α-glucose liên kết với nhau
Cellulose tạo bởi nhiều đơn vị β-glucose liên kết với
nhau.

01 TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN VÀ CÔNG THỨC CẤU TẠO
CỦA TINH BỘT, CELLULOSE

Chú ý

Trong phân tử cellulose, mỗi mắt xích C6H10O5 có 3
nhóm nên có thể viết là [C6H7O2(OH)3]n.

NỘI DUNG BÀI HỌC
01

TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN VÀ CÔNG THỨC
CẤU TẠO CỦA TINH BỘT, CELLULOSE

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA
TINH BỘT VÀ CELLULOSE

03

LUYỆN TẬP

0

02

TÍNH CHẤT
HOÁ
HỌC
CƠ
BẢN
CỦA
ĐẶT
VẤN
ĐỀ
TINH BỘT VÀ CELLULOSE

HS thực hiện nhiệm vụ:
1. Xem video
2. Thực hành thí nghiệm

(Tham khảo Tr26,27,28 - SGK CTST)

3. Hoàn thành PHT số 3

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA
ĐẶT
VẤN
ĐỀ
TINH BỘT VÀ CELLULOSE

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3 - BÁO CÁO THÍ NGHIỆM
I. Thí nghiệm
1. Thủy phân tinh bột
2. Thủy phân cellulose
3. Tinh bột với iodine
4. Cellulose với nitric acid

Hiện tượng
 
 
 
 

5. Cellulose với nước
 
Schweizer
II. CÂU HỎI
Câu 1: Vì sao sản phẩm sau  
phản ứng thuỷ phân tinh
bột lại phản ứng được với
Cu(OH)2 trong môi trường
base, đun nóng?
Câu 2: Vì sao nhai kĩ cơm
 
bánh mì đều thấy có vị
ngọt?

Phương trình (giải thích)
 
 
 
 
 

TRẢ LỜI

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA TINH BỘT
VÀ CELLULOSE

HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH
Trước khi thí nghiệm

Viết
phương
trình
hóa học

Dự đoán
hiện tượng

Kiểm tra
dụng cụ
hóa chất

Vẽ mô hình
thí nghiệm

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA TINH BỘT
VÀ CELLULOSE

HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH
Thực hiện thí nghiệm

Bố trí
thí nghiệm

Thực hiện
Ghi lại
hiện tượng

Dọn dẹp
vệ sinh

Đánh giá
hoạt động

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA TINH BỘT
VÀ CELLULOSE

HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH
Thí nghiệm 1. Phản ứng thuỷ phân tinh bột
Dụng cụ: ống nghiệm, ống hút nhỏ giọt,
giá đỡ, cốc thuỷ tinh chịu nhiệt, đèn cồn.
Hoá chất: dung dịch hổ tinh bột, dung
dịch H2SO4 10%dung dịch NaOH 10%,
giấy quỳ tím, dung dịch CuSO4 2%.

=> Quan sát video thí nghiệm mẫu

Thí nghiệm 1. Phản ứng thuỷ phân tinh bột

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA TINH BỘT
VÀ CELLULOSE

HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH
Thí nghiệm 2. Phản ứng thuỷ phân cellulose
Dụng cụ: cốc thuỷ tinh, chậu thuỷ tinh,
đũa thuỷ tinh, đèn cồn, kẹp ống nghiệm,
ống hút nhỏ giọt.
Hoá chất: bông (cellulose), dung dịch
H2SO4 70%, NaHCO3 rắn, dung dịch
NaOH 10%, dung dịch CuSO4 2%.

=> Quan sát video thí nghiệm mẫu

Thí nghiệm 2. Phản ứng thuỷ phân cellulose

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA TINH BỘT
VÀ CELLULOSE

HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH
Thí nghiệm 3. Phản ứng của tinh bột với iodine
Dụng cụ: ống nghiệm, ống hút nhỏ giọt,
giá đỡ, đèn cồn.
Hoá chất: hồ tinh bột, dung dịch iodine
1% trong KI.

=> Quan sát video thí nghiệm mẫu

Thí nghiệm 3. Phản ứng của tinh bột với iodine

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA TINH BỘT
VÀ CELLULOSE

HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH
Thí nghiệm 4. Phản ứng của cellulose với nitric acid
Dụng cụ: ống hút nhỏ giọt, đũa khuấy, cốc thuỷ
tinh chịu nhiệt, đèn cồn, chậu, nhiệt kế, panh gắp
hoá chất.
Hoá chất: dung dịch NaHCO3, dung dịch H2SO4
đặc, dung dịch HNO3 đặc, nước, bông, giấy lọc.

=> Quan sát video thí nghiệm mẫu

Thí nghiệm 4. Phản ứng của cellulose với nitric acid

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA TINH BỘT
VÀ CELLULOSE

HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH
Thí nghiệm 5. Phản ứng của cellulose với nước Schweizer
Dụng cụ: cốc thuỷ tinh 100mL, ống đong, đũa
thuỷ tinh.
Hoá chất: dung dịch CuSO4 5%, dung dịch
NaOH 10%, dung dịch ammonia đặc, bông

=> Quan sát video thí nghiệm mẫu

Thí nghiệm 5. Phản ứng của cellulose với nước Schweizer

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA TINH BỘT
VÀ CELLULOSE

HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH
Báo cáo kết quả

Nộp lại
báo cáo

Báo cáo
trước lớp

Rút ra
kết luận

Báo cáo
đánh giá

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA TINH BỘT
VÀ CELLULOSE

BÁO CÁO
SẢN PHẨM

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA TINH BỘT
VÀ CELLULOSE

Kết quả thí nghiệm
Thí nghiệm 1
Thuỷ phân hoàn toàn tinh bột trong môi trường acid tạo thành glucose.
H , t 0
enzyme

(C6 H10 O5 )n  nH 2 O    nC6 H12O 6
tinh bột

glucose

Thí nghiệm 2
Trong môi trường acid hoặc enzyme, cellulose
cũng bị thuỷ phân hoàn toàn tạo thành glucose.


0

H ,t
enzyme

(C6 H10 O5 )n  nH 2O    nC6 H12O 6
cellulose

glucose

Động vật nhai lại có thể tiêu
hoá được cellulose vì chúng có vi
khuẩn Ruminocoaus trong dạ cỏ.
Những vi khuẩn này tạo ra cellulase là
enzyme có thể thuỷ phân cellulose
thành glucose.

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA TINH BỘT
VÀ CELLULOSE

Kết quả thí nghiệm

Thí nghiệm 3
Hồ tinh bột khi gặp dung dịch Iot thì tạo một phức chất có
màu xanh tím, khi đun nóng thì mất màu xanh, khi để nguội
xuất hiện màu xanh trở lại.
Þ Đây là phản ứng dùng để nhận biết hồ tinh bột, Hoặc dùng
hồ tinh bột để nhận ra iôt
Thí nghiệm 4
Cellulose tác dụng với hỗn hợp nitric acid đặc và sulfuric acid đặc thường tạo
thành cellulos dinitrate và cellulose trinitrate.
H2 SO4 , t 0
[C6 H 7O2 (OH)3 ]n  3nHNO3     [C6 H 7 O2 (ONO2 )3 ]n  3nH2 O
cellulose trinitrate

Cellulose trinitrate cháy nhanh, không khói, không tàn, được sử dụng làm thuốc súng.

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA TINH BỘT
VÀ CELLULOSE

Kết quả thí nghiệm
Thí nghiệm 5
CuSO4.5H2O tan trong nước tạo thành dung dịch đồng nhất.
- Thu được kết tủa màu xanh:
CuSO4 + 2NaOH → Cu(OH)2↓ + Na2SO4
- Kết tủa tan hết thu được dung dịch phức có màu xanh lam:
Cu(OH)2 + 4NH3 → [Cu(NH3)4](OH)2
- Cellulose không tan trong nước nhưng tan trong nước
Schweizer để được dung dịch đồng nhất.

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA TINH BỘT
VÀ CELLULOSE

Câu 1: Vì sao sản phẩm sau phản ứng thuỷ phân tinh bột lại phản
ứng được với Cu(OH)2 trong môi trường base, đun nóng?
Trả lời
Do thuỷ phân tinh bột thu được glucose. Glucose
phản ứng được với Cu(OH)2 trong môi trường base,
đun nóng.
H  , t 00
Phương(C
trình
minh
hoạ:
H hoá
O ) học
 nH
O
  nC H O
6

10

5 n

2

enzyme

6

12

6

C6H12O6 + Cu(OH)2  (C6H11O6)2Cu + 2H2O

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA TINH BỘT
VÀ CELLULOSE

Câu 2: Vì sao nhai kĩ cơm bánh mì đều thấy có vị ngọt?
Trả lời
Khi nhai kĩ cơm, bánh mì đều thấy có vị ngọt do
enzyme trong nước bọt (amylase) phân giải tinh bột
thành dextrin, maltose. Đường maltose đã tác động
vào các gai vị giác trên lưỡi cho ta cảm giác ngọt.

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA TINH BỘT
VÀ CELLULOSE

Kiến thức trọng tâm
Tinh bột có phản ứng thuỷ phân, phản ứng với
iodine.
Cellulose có phản ứng thuỷ phân, phản ứng
với nitric acid, phản ứng với nước Schweizer.

02

ứng dụng của tinh bột và cellulose

Tinh bột được dùng làm lương thực,
điều chế glucose,…Cellulose dùng để
sản xuất sơn mài, thuốc súng không
khói, tơ visco, giấy bóng kính, …

Sơ
đồ
chuyển
hóa
tinh
bột
trong
cơ

Tinh bột
enzim

thuỷ phân
Glucose
Hấp thụ qua
thành ruột
Máu
Dư

thể
Gan

Nuôi cơ thể
enzim

Glicogen

Sự
02 tạo thành tinh bột trong cây xanh
Trong tự nhiên, nhờ năng lượng của ánh sáng mặt trời và chất diệp lục chlorophyll trong lá
cây mà thực vật tổng hợp được glucose từ CO2 và H2O. Quá trình quang hợp xảy ra như sau:
asmt
chlorophyll

6CO2 + 6H2O     C6H12O6 + 6O2
Các phân tử glucose kết hợp với nhau thành tinh bột:

: nC6H12O6  
 (C6H10O5)n + nH2O

02 TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA TINH BỘT VÀ
CELLULOSE

Kiến thức trọng tâm

Tinh bột là nguồn cung cấp năng lượng chính cho các
cơ thể sống.
Cellulose tạo độ cứng và cấu trúc ổn định cho thành tế
bào thực vật.
Thực vật tạo tinh bột và cellulose nhờ quá trình quang
hợp.
Tinh bột và cellulose có nhiều ứng dụng thiết thực trong
cuộc sống.

NỘI DUNG BÀI HỌC
01

TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN VÀ CÔNG THỨC
CẤU TẠO CỦA TINH BỘT, CELLULOSE

02

TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CƠ BẢN CỦA
TINH BỘT VÀ CELLULOSE

03

LUYỆN TẬP

0

TRÒ CHƠI NHÀ LEO NÚI





Thể lệ trò chơi
Mỗi đội có 5 lượt chọn câu hỏi.
Trả lời đúng sẽ leo được một đoạn.
Trả lời sai thì đứng yên tại chỗ, đội
còn lại có thể giành quyền trả lời.
Đội nào lên đỉnh núi trước là đội
CHIẾN THẮNG.

NHÀ LEO NÚI
Đội 2

Đội 1
09

10

06 07 08
01 02 03 04 05

06
Để phân biệt saccharose, tinh bột,
01
cellulose ở dạng bột nên dùng cách nào
sau đây?
Cho từng chất tác
dụng với
HNO3/H2SO4
Cho từng chất tác
dụng với vôi sữa

Cho tứng chất tác
dụng với dd I2
Hoà tan từng chất vào
nước, đun nóng nhẹ và
thử với dd iot

06
02

Chất nào sau đây là polisaccarit có cấu
trúc mạch phân nhánh:

Amylopectin

Cellulose

Amylose

Saccharozơ

6nCO2 + 5nH2O

asmt

 
Clorofin

(C6H10O5)n + 6nO2

06
asmt
6nCO
+
5nH
O


  (C6H10O5)n + 6nO2
Phương
trình
2
2
03
Clorofin
là phản ứng hoá học chính của quá trình:
quá trình
quang hợp
quá trình
khử

quá trình
hô hấp
quá trình
oxi hoá

06
04

Một chất khi thủy phân trong môi trường
axit, đun nóng không tạo ra glucose.
Chất đó là
cellulose

saccharose

tinh bột

protein