Trong chương trình ngữ văn THCS em đã được học bài thơ nào có hai hình ảnh trên? Của tác giả nào? Nội dung của bài thơ?
Viết về tình cảm bà, cháu.
Tiếng gà trưa- Xuân Quỳnh
Em hãy đọc những câu thơ có hai hình ảnh trên?
Cục… cục tác cục ta

Tiết 51-53 - văn bản
BẾP LỬA
( Bằng Việt)
I/ GIỚI THIỆU CHUNG:
1/ Tác giả:
- Tên khai sinh: Nguyễn Việt Bằng, sinh năm 1941 - quê Hà Nội
- Thuộc thế hệ nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ
- Ông bắt đầu làm thơ từ đầu năm 1960, thơ ông nhẹ nhàng tinh tế, giọng tâm tình sâu lắng giàu suy tư chứa chan sự trong trẻo mượt mà thường khai thác những kỉ niệm và ước mơ của tuổi trẻ.
- Tác phẩm chính: Hương cây- bếp lửa ( 1968), Bếp lửa- Khoảng trời( 1988), Phía nửa mặt trăng chìm( 1995)…
Nhà thơ Bằng Việt
I/ GIỚI THIỆU CHUNG
1/ Tác giả:
2/ Tác phẩm:
- In trong tập thơ Hương cây- bếp lửa (1968) tập thơ đầu tay của Bằng Việt và Lưu Quang Vũ.
- Bài thơ Bếp lửa sáng tác năm 1963 khi nhà thơ đang là sinh viên học ngành luật ở nước ngoài.
“…Những năm đầu theo học Luật tại đây tôi nhớ nhà kinh khủng. Tháng 9 ở bên đó trời se se lạnh, buổi sáng sương khói bay mờ mờ mặt đất, ngoài cửa sổ, trên các vòm cây gợi cảnh mùa đông ở quê nhà. Mỗi buổi dậy sớm đi học, tôi hay nghĩ đến hình ảnh một bếp lửa thân quen, nhớ tới hình ảnh bà nội lụi cụi dậy sớm nấu nồi xôi, luộc củ khoai, củ sắn cho cả nhà…” Đây cũng chính là nguồn khơi mạch cảm xúc cho Bằng Việt viết bài thơ “Bếp lửa”.
“ Tôi viết bài thơ Bếp lửa năm 1963, lúc đang học năm thứ 2 Đại học tổng hợp Quốc gia Kiev (Ukraina). Mùa đông nước Nga rất lạnh, phải đốt lò để sưởi. Ngồi sưởi lửa, tôi bỗng nhớ đến “Bếp lửa” quê nhà, nhớ bà tôi, nhớ người nhóm bếp. Xa bà, xa gia đình khi đã trưởng thành tức là có độ lùi xa để nhớ và suy ngẫm những giá trị tinh thần nên bài thơ viết rất nhanh. Viết “Bếp lửa, tôi chỉ muốn giãi bày tâm trạng thật của lòng mình”.
Bà nội tôi là một phụ nữ nông dân chân chất, bình dị. Với tôi, bà là hiện thân của sự cần cù, nhẫn nại và đức hy sinh
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:
 - Bài thơ ra đời 1963, khi tác
giả đang là sinh viên học ngành
Luật ở nước ngoài.
In trong tập “Hương cây –
Bếp lửa”.
3. Đọc- Chú thích:
Hướng dẫn cách đọc: giọng chậm rãi, thiết tha, trìu mến.
 
1. Tìm mạch cảm xúc của bài thơ?

2. Dựa vào mạch cảm xúc ấy để phân chia bố cục?
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:
  3. Đọc- Chú thích:
4. Mạch cảm xúc của bài thơ.
Mạch cảm xúc của bài thơ đi từ hồi tưởng đến hiện tại, từ kỉ niệm đến suy ngẫm.
5. Bố cục:

Bố cục:
4 phần
Phần 2: 4 khổ thơ tiếp.
Phần 3: Khổ 6
Phần 4: Khổ 7
Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng cảm xúc về bà.
Suy ngẫm về bà và cuộc đời bà
Người cháu đã trưởng thành, đi xa nhưng không nguôi nỗi nhớ về bà.
Hồi tưởng những kỉ niệm tuổi thơ bên bà và hình ảnh bà gắn liền với bếp lửa.
Phần 1: khổ thơ đầu
I/ TÌM HIỂUCHUNG:
II/ ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:
1. Hình ảnh bếp lửa:
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

- Điệp ngữ: Một bếp lửa -> gần gũi, bình dị.
- Từ láy:
+ “chờn vờn” miêu tả hình ảnh ngọn lửa mới nhóm như mờ ảo trong màn sương sớm. Đồng thời còn gợi cái mờ mờ của ký ức tuổi thơ theo thời gian.
+ “ấp iu” gợi nhớ đến bàn tay kiên nhẫn, nâng niu, khéo léo và tấm lòng chi chút của bà.
- Thành ngữ, cách nói ẩn dụ: biết mấy nắng mưa -> sự vất vả của cuộc đời bà.
=> Bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng cảm xúc về bà. Bếp lửa bình dị, thân thuộc; người bà vất vả, lo toan và đầy tình yêu thương.
2. Những kỉ niệm tuổi thơ bên bà và hình ảnh người bà:
a. Những kỉ niệm tuổi thơ bên bà:
Khổ thơ thứ 2:
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay!
II. ĐỌC – TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Bếp lửa gợi nỗi nhớ thương bà
2. Cảm nghĩ về bà và bếp lửa
* Hồi tưởng những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy
(Đói – Bàng Bá Lân)
“Năm Ất Dậu tháng ba còn nhớ mãi 
Giống Lạc Hồng cực trải lắm đau thương! 
Những thây ma thất thểu đầy đường, 
Rồi gục ngã không đứng lên vì đói”

Ta nhớ mãi cái thời kỳ đen tối!
Quên làm sao tội lỗi kẻ xâm lăng!
Quên làm sao mối thù hận khôn cùng!
Quên sao được hai triệu người chết đói!

Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !

Khổ thơ thứ 2:
- Năm lên 4 tuổi:
+ Đói mòn, đói mỏi: hình ảnh tả thực, miêu tả rõ nét nhất về nạn đói.
+ Khô rạc ngựa gầy: Gầy đến nỗi còn da bọc xương.
+ Khói hun nhèm mắt, sống mũi còn cay: Xúc động, ngậm ngùi khi nhớ về quá khứ.
- Nghệ thuật: Yếu tố tự sự, miêu tả đan xen kết hợp với biểu cảm, giọng thơ tâm tình, trầm lắng.
=> Tuổi thơ nhiều gian khổ, thiếu thốn, nhọc nhằn.
a. Những kỉ niệm tuổi thơ bên bà:
a. Những kỉ niệm tuổi thơ bên bà:
- Khổ thơ thứ 3:
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà da diết thế!
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học.
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?
? Nghệ thuật mà tác giả sử dụng trong đoạn thơ ?
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa.
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế,
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế !
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe,
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học,
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc
Tu hú ơi !chẳng đến ở cùng bà,
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?
a. Những kỉ niệm tuổi thơ bên bà:
Khổ thơ thứ 3:
- Kỉ niệm của tám năm kháng chiến sống cùng bà:
+ Nghệ thuật: Điệp ngữ, liệt kê, dùng nhiều động từ.
+ Hình ảnh “tiếng chim tu hú”: Tiếng kêu giục giã khắc khoải, da diết, gợi hoài niệm nhớ mong.
+ Những kỉ niệm: Cùng bà nhóm lửa, bà kể chuyện cháu nghe, bà dạy cháu làm, chăm cháu học. (Bà đã làm thay công việc của người bố, người mẹ và người thầy.)
=> Tình bà cháu quấn quýt với tấm lòng đôn hậu, tình thương bao la của bà.
Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hãy tìm những câu thơ có liên quan đến hình ảnh này?
Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi,
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh.
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
“Bố ở chiến khu, bố còn việc bố,
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ,
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên !”.
Kỉ niệm về năm giặc đốt làng
a. Những kỉ niệm tuổi thơ bên bà:
Khổ thơ thứ 4:
- Kỉ niệm về năm giặc đốt làng:
+ Giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi: ngọn lửa hung tàn, hủy diệt của chiến tranh. -> Bà cháu cũng là nạn nhân của chiến tranh.
+ Bà con hàng xóm đỡ đần. -> Trong bom đạn chiến tranh ngời lên vẻ đẹp tình đoàn kết xóm làng.
+ Lời dặn của bà với cháu. -> Người mẹ Việt Nam yêu nước đầy lòng hy sinh.
=> Chiến tranh gian khó, giặc tàn phá xóm làng, lòng bà vẫn vững niềm tin.
b. Hình ảnh người bà:
- Người bà giàu tình yêu thương, chăm chút cho con cháu.
-Vẻ đẹp tần tảo, nhẫn nại, vẻ đẹp của đức hi sinh:
+ Lận đận suốt một đời vì con cháu.
+ Đến tận bây giờ vẫn chẳng nghỉ ngơi.

Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ,
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn,
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng…
Giữa tro tàn của mất mát đau thương, bà vẫn cần mẫn nhóm lửa:
- Thời gian: sớm, chiều : bền bỉ, không đứt gẫy.
- Ủ sẵn: Sự bất diệt của ngọn lửa.
- Bếp lửa chuyển hóa thành ngọn lửa : Đó là ngọn lửa của tình yêu thương vô bờ bến, lửa của niềm tin bất diệt, lửa mà bà thắp lên trong tâm hồn cháu.
b. Hình ảnh người bà:
- Người bà giàu tình yêu thương, chăm chút cho con cháu.
-Vẻ đẹp tần tảo, nhẫn nại, vẻ đẹp của đức hi sinh:
+ Lận đận suốt một đời vì con cháu.
+ Đến tận bây giờ vẫn chẳng nghỉ ngơi.
- Bà là ng­ười nhóm lửa, lại cũng là ng­ười giữ lửa, truyền lửa- lửa của niềm tin, sức sống, ý chí.
II/ ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:
1. Hình ảnh bếp lửa:
2. Những kỉ niệm tuổi thơ bên bà và hình ảnh người bà:
a. Những kỉ niệm tuổi thơ bên bà:
- Tuổi thơ nhiều gian khổ, thiếu thốn, nhọc nhằn.
- Tình bà cháu quấn quýt với tấm lòng đôn hậu, tình thương bao la của bà.
- Chiến tranh gian khó, giặc tàn phá xóm làng, lòng bà vẫn vững niềm tin.
b. Hình ảnh người bà:
- Người bà giàu tình yêu thương, chăm chút cho con cháu.
- Bà tần tảo, giàu đức hi sinh, giàu nghị lực.
- Cuộc đời vất vả lo toan.
- Bà là ng­ười nhóm lửa, lại cũng là ng­ười giữ lửa, truyền lửa- lửa của niềm tin, sức sống, ý chí.
3. Hỡnh ?nh ng?n l?a:�



- Hỡnh ?nh ng?n l?a du?c di?p l?i nhu m?t di?p khỳc l� ng?n l?a c?a tỡnh yờu thuong con chỏu, ng?n l?a c?a ni?m tin.
- Nhúm lờn tỡnh yờu thuong, ni?m vui, s? san s? tỡnh l�ng nghia xúm; nh?ng tõm tỡnh u?c v?ng tu?i tho.
- "ễi k? l? v� thiờng liờng - b?p l?a"
+ K? l?: Vỡ khụng gỡ cú th? d?p t?t du?c b?p l?a. B?p l?a v?n chỏy lờn trong m?i c?nh ng?.
+ Thiờng liờng: B?p l?a l� t? ?m, l� c?i ngu?n gia dỡnh, l� c?i ngu?n quờ huong d?t nu?c.
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn,
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng…
4. Tình cảm thấm thiết của đứa cháu dành cho bà:
Giờ cháu đã đi xa có ngọn khói trăm tàu
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả
Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở
Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?

- Điệp ngữ, liệt kê: “lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả”: thế giới rộng lớn, với những điều mới mẻ, hiện đại, tiện nghi.
- Câu hỏi tu từ: “Sáng mai này bà nhóm bếp lên chưa?”: Không thể nào quên được bếp lửa, tình cảm của bà.
=> Dù đã đi xa đứa cháu luôn nhớ đến bà và biết ơn bà.


III. Tổng kết:
1. Nội dung: Ghi nhớ: sgk./140
2. Nghệ thuật:
- Xây dựng hình ảnh thơ vừa cụ thể, gần gũi, vừa gợi nhiều liên tưởng, mang ý nghĩa biểu tượng.
- Viết theo thể thơ tám chữ phù hợp với giọng điệu cảm xúc hồi tưởng và suy ngẫm.
- Kết hợp nhuần nhuyễn giữa miêu tả, tự sự, nghị luận và biểu cảm.
3. Ý nghĩa:
Từ những kỉ niệm tuổi thơ ấm áp tình bà cháu, nhà thơ cho ta hiểu thêm về những người bà, những người mẹ, về nhân dân nghĩa tình.
 
HƯỚNG DẪN HỌC TẬP

1/ Nắm chắc những kiến thức chung về nhà thơ Bằng Việt và hoàn cảnh ra đời của bài thơ

2/ Học thuộc lòng một khổ thơ mà em thích nhất trong bài.

3/ Viết đoạn văn nêu cảm nhận về tình bà cháu trong bài thơ.

4/ Chuẩn bị tiếp tiết 54 Ôn tập thơ hiện đại.
Chào tạm biệt các em