Mục tiêu: Học xong bài này, HS có thể

- Nhận biết được cách xây dựng khóa lưỡng phân trong phân loại 1 số nhóm sinh vật

-Thực hành xây dựng được khóa lưỡng phân với đối tượng sinh vật

Tiết 16, 17, 18, 19- Bài 15: KHÓA LƯỠNG PHÂN
Tiết: 16, 17,18,19: Bài 15: KHÓA LƯỠNG PHÂN

I.

Sử dụng khóa lưỡng phân trong phân loại sinh vật

II.

Thực hành xây dựng khóa lưỡng phân
Em hãy giúp hai bạn ở hình 15.1 phân chia các loại đồ vật thành từng nhóm theo màu sắc và hình dạng?
Hình ảnh này truyền cho em thông điệp gì?

Nếu là em, em sẽ đưa ra những cách phân loại rác như thế nào?
BÀI 15: KHÓA LƯỠNG PHÂN

I. SỬ DỤNG KHÓA LƯỠNG PHÂN TRONG PHÂN LOẠI SINH VẬT

Quan sát hình bên và trả lời một số câu hỏi sau:

1. Các đặc điểm giúp phân loại các động vật trong hình thành các nhóm khác nhau ở các bước 1, 2, 3 là gì?

2. Trong từng bước phân loại, từ đầu đến cuối, người ta luôn phân loại các loài động vật trên thành mấy nhóm?

*Bước 1: Dựa vào môi trường sống *Bước 2: Dựa vào đặc điểm của tai ( Kích thước tai) *Bước 3: Dựa vào khả năng sủa

( Âm thanh)
Trong mỗi bước, các sinh vật luôn được phân làm 2 nhóm.
BÀI 15: KHÓA LƯỠNG PHÂN

I. SỬ DỤNG KHÓA LƯỠNG PHÂN TRONG PHÂN LOẠI SINH VẬT

Vậy, khóa lưỡng phân là gì?

Khóa lưỡng phân dùng để phân chia sinh vật thành các nhóm dựa trên sự giống hoặc khác nhau ở mỗi đặc điểm của sinh vật.

Hình 15.2 - Cây phân loại: Cá vàng, thỏ, chó, mèo
Các bước

Đặc điểm

Tên loài
1a

1b

Sống dưới nước

Cá vàng
Sống trên cạn

Đi đến bước 2
2a

2b

Có tai lớn

Thỏ
Có tai nhỏ

Đi đến bước 3
3a

3b

Không thể sủa

Mèo
Có thể sủa

Chó
Bảng 15.1. Khóa lưỡng phân dùng để phân loại: Cá vàng, thỏ, chó, mèo
I. SỬ DỤNG KHÓA LƯỠNG PHÂN TRONG PHÂN LOẠI SINH VẬT
Các bước

Đặc điểm

Tên cây
1a

1b

Lá không xẻ thành nhiều thùy

Đi tới bước 2
Lá xẻ thành nhiều thùy hoặc lá xẻ thành lá con

Đi tới bước 3
2a

2b

Lá có mép lá nhẵn

?
Lá có mép lá răng cưa

?
3a

3b

Lá xẻ thành nhiều thùy, các thùy xẻ sâu

?
Lá xẻ thành nhiều thùy, là những lá con, xếp dọc hai bên cuống lá

?
Bèo Nhật bản

Cây Sắn

Cây ôrô

Cây hoa hồng

Hãy hoàn thiện khóa lưỡng phân( Bảng 15.2) để xác định tên mỗi loài cây, dựa vào đặc điểm lá cây trong hình 15.3
I. SỬ DỤNG KHÓA LƯỠNG PHÂN TRONG PHÂN LOẠI SINH VẬT
Các bước

Đặc điểm

Tên cây
1a

1b

Lá không xẻ thành nhiều thùy

Đi tới bước 2
Lá xẻ thành nhiều thùy hoặc lá xẻ thành lá con

Đi tới bước 3
2a

2b

Lá có mép lá nhẵn

?
Lá có mép lá răng cưa

?
3a

3b

Lá xẻ thành nhiều thùy, các thùy xẻ sâu

?
Lá xẻ thành nhiều thùy, là những lá con, xếp dọc hai bên cuống lá

?
Lá cây lục bình

Lá cây ô rô

Lá cây sắn

Lá cây hoa hồng
Cây bèo, cây sắn, cây hoa hồng, cây ô rô

Lá không xẻ thùy

Lá xẻ thùy hoặc có lá con

Mép lá nhẵn

Các thùy xẻ sâu

Mép lá có nhiều răng cưa

Có nhiều lá con xếp dọc 2 bên cuống lá

Cây bèo lục bình Cây ô rô Cây sắn Cây hoa hồng

I. SỬ DỤNG KHÓA LƯỠNG PHÂN TRONG PHÂN LOẠI SINH VẬT
BÀI 15: KHÓA LƯỠNG PHÂN

II. THỰC HÀNH XÂY DỰNG KHÓA LƯỠNG PHÂN

Nhiệm vụ: Nhóm học sinh xây dựng được khóa lưỡng phân cho từ 4 đến 6 loài thực vật quan sát được trong vườn trường.

Chuẩn bị
*Giấy, bút và kính lúp cầm tay *Phiếu học tập có sẵn.
Cách phân nhóm
*Có 6 nhóm học sinh. *Nhóm 1, 3 ,5 sẽ trao đổi thông tin phiếu cho nhóm 2, 4, 6 tương ứng
Thực hành

- B1: Lập danh sách 4 – 6 cây có trong vườn trường

- B2: Quan sát và ghi lại đặc điểm của cây

- B3: Thảo luận nhóm, hoàn thành PHT

Các bước để xây dựng một khóa lưỡng phân
Bước 1: Liệt kê các đặc điểm có thể quan sát được

Bước 2: Sắp xếp các đặc điểm theo thứ tự, bắt đầu với các đặc điểm chung nhất. Sau đó, chuyển sang đặc điểm cụ thể hơn

Bước 3: Sử dụng câu hỏi để chia mẫu vật thành hai nhóm bắt đầu từ đặc điểm chung nhất.

Bước 4: Dựa vào đặc điểm tương phản tiếp theo, chia nhỏ mẫu vật. Tiếp tục chia nhỏ các mẫu còn lại bằng cách đặt câu hỏi cho đến khi xác định và đặt tên cho tất cả chúng.

Bước 5: Vẽ sơ đồ khoá lưỡng phân bằng cách viết hoặc vẽ sơ đồ.

Bước 6: Khi đã hoàn thành khoá lưỡng phân, kiểm tra lại để chắc chắn khoá lưỡng phân vừa tạo hoạt động một cách chính xác.
BÀI 15: KHÓA LƯỠNG PHÂN

II. THỰC HÀNH XÂY DỰNG KHÓA LƯỠNG PHÂN

Nhiệm vụ: Nhóm học sinh xây dựng được khóa lưỡng phân cho từ 4 đến 6 loài thực vật quan sát được trong vườn trường.

THUYẾT TRÌNH
KIẾN VỀ TỔ
Hãy giúp các chú kiến mang thức ăn về tổ trước khi trời mưa

bằng cách trả lời đúng các câu hỏi.
1

2

3

4
Xây dựng khóa lưỡng phân không dựa trên đặc điểm nào dưới đây?

C

1
A. Đặc điểm hình dạng.

B. Đặc điểm kích thước.
C. Đặc điểm kích thích và phản ứng.

D. Đặc điểm cấu trúc.
Một khoá lưỡng phân có mấy lựa chọn ở mỗi nhánh?

nào ?

A

2
A. 2

B. 3
C. 4

D. 5
A

3

Các nhà khoa học sử dụng khoá lưỡng phân để
A. phân chia sinh vật thành từng nhóm.

B.xây dựng thí nghiệm.
C.xác định loài sinh sản vô tính hay hữu tính.

D. dự đoán thế hệ sau.
Công cụ nào không hữu ích trong việc xác định các đặc điểm của sinh vật khi xây dựng khoá lưỡng phân?
B

4
A. Kính lúp cầm tay

B. Kính viễn vọng
C. Kính hiển vi.

D. Thước mét.
Bước

Đặc điểm

Tên động vật
Bước 1

a.............................

b.............................

.......................

.......................
Bước 2

a.............................

b.............................

.......................

.......................
Bước 3

a.............................

b.............................

.......................

.......................
Bước 4

a.............................

b.............................

.......................

.......................
Bước 5

a.............................

b.............................

.......................

.......................
Xây dựng khoá lưỡng phân phân loại các loài động vật sau: rắn, cá sấu, rùa, nhện, kiến, dơi.

5
Xây dựng khoá lưỡng phân phân loại các loài động vật sau: rắn, cá sấu, rùa, nhện, kiến, dơi.
Bước

Đặc điểm

Tên động vật
Bước 1

a.Có chân

b.Không có chân.

Đi tới bước 2.

Rắn
Bước 2

a.Có thể bay

b. Không thể bay

Dơi.

Đi tới bước 3
Bước 3

a.Có mai cứng.

b.Không có mai cứng

Rùa

Đi tới bước 4
Bước 4

a.Có thể bơi.

b.Không thể bơi.

Cá sấu

Đi tới bước 5
Bước 5

a.Có 8 chân.

b.Có 6 chân.

Nhện

Kiến
Rắn, cá sấu, rùa, nhện, kiến, dơi

Có chân

Không có chân

Có thể bay

Có mai cứng

Không thể bay

Không có mai cứng

Có thể bơi

Không thể bơi

Có 8 chân

Có 6 chân

VẬN DỤNG
VẬN DỤNG
Tên ngành

thực vật

Đặc điểm nhận diện
Tảo

Chưa có rễ, thân, lá chính thức
Rêu

Có rễ giả, có thân và lá nhưng chưa có mạch dẫn
Quyết

Có rễ, thân, lá chính thức, có mạch dẫn, sinh sản bằng bào tử
Hạt trần

Có rễ, thân, lá chính thức, có mạch dẫn, sinh sản bằng hạt, hạt trần
Hạt kín

Có rễ, thân, lá chính thức, có mạch dẫn, sinh sản bằng hạt, hạt kín
Em hãy xây dựng sơ đồ phân loại các ngành thực vật dựa vào bảng đặc điểm dưới đây
VẬN DỤNG
❓ Hãy tiến hành xây dựng khóa lưỡng phân để phân loại các sinh vật: chim, bọ ngựa, cá mập, khỉ, rùa dựa vào các đặc điểm gợi ý dưới đây:

- Có cánh hay không có cánh?

- Có lông vũ hay không có lông vũ?

- Có vây hay không có vây?

- Có lông mao hay không có lông mao?

VẬN DỤNG

VẬN DỤNG

- Hãy dựa vào kiến thức đã biết, tìm hiểu thêm thông tin và giải thích tại sao người ta lại chia sinh giới thành 5 giới như sơ đồ bên?