BÀI 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC I. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU SINH HỌC
1. Phương pháp quan sát:
Lựa chọn đối tượng và phạm vi quan sát → Lựa chọn công cụ quan sát → Ghi chép số liệu.
- Lựa chọn đối tượng và phạm vi quan sát: Đối tượng quan sát là những sinh vật và các quá trình sống diễn ra trong tự nhiên cũng như ở trong phòng thí nghiệm (với các điều kiện được kiểm soát chặt chẽ).
- Lựa chọn công cụ quan sát: Việc quan sát có thể được thực hiện bằng các giác quan hay thông qua sự hỗ trợ của các công cụ đơn giản hoặc các thiết bị tinh xảo.
*Ghi chép số liệu: Số liệu quan sát có thể được thu nhận bởi giác quan hoặc thông qua các thiết bị quan sát như máy ghi âm, ghi hình. Các số liệu ghi chép được phải đủ lớn (được lặp đi lặp lại nhiều lần) và phải khách quan để có thể xử lí bằng phương pháp toán thống kê và xác suất.
2. Một số phương pháp làm việc trong phòng thí nghiệm
*Phương pháp đảm bảo an toàn khi làm việc trong phòng thí nghiệm

Cần tuân thủ những quy định làm việc trong phòng thí nghiệm để giữ an toàn cho bản thân và các tài sản và thiết bị.

- Các lưu ý về cháy nổ, an toàn về hóa chất.

- Vận hành thiết bị: Nắm bắt tốt quy tắc vận hành máy móc trong phòng thí nghiệm.

- Trang bị cá nhân: Tùy theo từng yêu cầu của nghiên cứu mà cần có những trang thiết bị riêng biệt.

- Thực hiện đúng các nội quy an toàn trong phòng thí nghiệm.
b. Một số kĩ thuật trong phòng thí nghiệm
b. Một số kĩ thuật trong phòng thí nghiệm
*Phương pháp giải phẫu: Để tìm hiểu cấu trúc của cơ thể hay các bộ phận của tế bào, người ta thường phải tiến hành giải phẫu để quan sát các bộ phận cấu thành.

Vd: giải phẫu các bộ phận rễ, thân, lá của cây hay các bộ phận của cơ thể động vật.
- Phương pháp làm tiêu bản tế bào/nhiễm sắc thể (NST): Để quan sát tế bào, mẫu mô cần cắt thành lát mỏng, các lát cắt phải đủ mỏng để có thể quan sát tế bào hoặc cấu trúc của tế bào dưới kính hiển vi.
- Phương pháp làm tiêu bản tế bào/nhiễm sắc thể (NST): Để quan sát tế bào, mẫu mô cần cắt thành lát mỏng, các lát cắt phải đủ mỏng để có thể quan sát tế bào hoặc cấu trúc của tế bào dưới kính hiển vi.
3. Phương pháp thực nghiệm khoa học
3. Phương pháp thực nghiệm khoa học
- Phương pháp nghiên cứu, phân loại sinh vật: định danh dựa trên hình thái của sinh vật; phân tích gene, phân lập (đối với vi khuẩn).
- Phương pháp tách chiết: tách enzyme, gene, các chất có hoạt tính sinh học.
- Phương pháp nuôi cấy: nuôi cấy vi khuẩn; nuôi cấy mô tế bào động vật, thực vật; nuôi động vật, thực vật trong phòng thí nghiệm và ngoài thực địa;...
II. CÁC THIẾT BỊ NGHIÊN CỨU VÀ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC:
II. CÁC THIẾT BỊ NGHIÊN CỨU VÀ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC:
1. Kính hiển vi: Dựa trên nguồn sáng được sử dụng, kính hiển vi được chia thành hai loại: kính hiển vi quang học và kính hiển vi điện tử.
2, Máy li tâm: Được sử dụng trong phân đoạn tế bào. Đây là kĩ thuật tách các loại bào quan dựa trên khối lượng của chúng.

3. Các thiết bị khác: Các loại kính lúp, ống hút đơn giản hay pipet...
3. Các thiết bị khác: Các loại kính lúp, ống hút đơn giản hay pipet...
III. CÁC KỸ NĂNG TRONG TIẾN TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC:
III. CÁC KỸ NĂNG TRONG TIẾN TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC:
1, Ví dụ:
* Nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố dinh dưỡng lên cây trồng:
+ Tiến hành thiết kế hai lô thí nghiệm, mỗi lô trồng cùng 1 loại cây, cùng độ tuổi sinh lí và số lượng cây như nhau, trong cùng điều kiện môi trường
+ Ở lô thí nghiệm tiến hành bổ sung nguyên tố khoáng nghiên cứu, lô đối chứng thì không bổ sung.
+ Quan sát hiện tượng thí nghiệm và lập bảng so sánh, rút ra kết luận về ảnh hưởng của nguyên tố khoáng nghiên cứu lên cây.
* Nghiên cứu khả năng chịu nồng độ cồn cao của nấm men.
+ Tiến hành chuẩn bị 2 mẫu nấm men được cấy đầu trên đĩa thạch (hộp lồng nuôi cấy), cùng thời gian nuôi cấy, số lượng tế bào và trong cùng loại môi trường nuôi cấy.
+ Ở đĩa thí nghiệm ta bổ sung thêm nồng độ cồn (5%; 10%; 15%) còn ở hộp đối chứng thì không.
+ Quan sát hiện tượng thí nghiệm, lập bảng so sánh và rút ra kết luận.
2. Tiến trình nghiên cứu khoa học:
2. Tiến trình nghiên cứu khoa học:
*Trình tự các bước trong tiến trình nghiên cứu khoa học gồm có: *+ Bước 1: Quan sát, thu thập dữ liệu *+ Bước 2: Đặt câu hỏi *+ Bước 3: Hình thành giả thuyết *+ Bước 4: Thiết kế và tiến hành thí nghiệm kiểm chứng *+ Bước 5: Phân tích kết quả nghiên cứu và xử lí dữ liệu *+ Bước 6: Rút ra kết luận
Tin sinh học (Bioinformatics) là ngành khoa học sử dụng các phần mềm máy tính chuyên dụng, các thuật toán, mô hình để lưu trữ, phân loại, phân tích các bộ dữ liệu sinh học ở quy mô lớn nhằm sử dụng chúng một cánh có hiệu quả trong nghiên cứu khoa học và trong cuộc sống.

1. Tin sinh học là gì? Vai trò:
*Vai trò:

- Tin sinh học hỗ trợ rất nhiều cho các ngành nghiên cứu sinh học và học tập hiệu quả môn sinh học, làm xuất hiện chuyên ngành mới như sinh học hệ thống.

*Thành tựu:

- Dùng phần mềm tìm kiếm các gene trong hệ gene và so sánh các hệ gene của các loài với nhau để tìm hiểu mối quan hệ tiến hoá giữa các loài sinh vật.
- Sử dụng trí tuệ nhân tạo để xử lý thông tin của bệnh nhân giúp cho cho các bác sĩ đưa ra các biện pháp chữa bệnh hiệu quả nhất cho từng bệnh nhân...
2. Vai trò và thành tựu của tin sinh học: