CÁC PHƯƠNG CHÂM
HỘI THOẠI
Tiết 3






3. Tìm hiểu về các phương châm hội thoại
a) Phương châm về lượng
Đọc truyện cười sau và trả lời câu hỏi
ÔNG LÀM SAO THẾ
Một nhà triết học của nước Anh khi lái xe về nông thôn đã bị lạc đường, liền hỏi thăm người nông dân nhờ chỉ giúp:
- Cảm phiền ông, xin hãy nói cho tôi biết hiện tại tôi đang ở nơi nào đây ạ?
- Ông làm sao thế? – Người nông dân nhìn ông ta nói – Chẳng phải ông đang ở trong xe của ông đó sao?
(1) Điều mà nhà triết học muốn hỏi người nông dân là gì?
(2) Thông tin trong câu trả lời của người nông dân có đáp ứng được mong muốn của nhà triết học không? Vì sao?
(3) Từ nội dung câu chuyện, em hãy cho biết: Chúng ta cần tuân thủ những yêu cầu gì trong giao tiếp?
(1) Điều nhà triết học muốn biết ở đây là địa điểm cụ thể của nơi đó (tên đường, địa danh cụ thể).
(2) Thông tin trong câu trả lời của người nông dân không đáp ứng được mong muốn của nhà triết học. Câu trả lời người nông dân chỉ có nội dung mặc nhiên đã được biết, không có lượng thông tin cần thiết đáp ứng nhu cầu của người đối thoại.
(3) Khi giao tiếp, cần nói đúng nội dung, đáp ứng đúng yêu cầu của cuộc giao tiếp, không thiếu, không thừa.
Truyện cười: Lợn cưới, áo mới
- Bác có thấy con lợn cưới của tôi chạy qua đây không?
- Từ lúc tôi mặc cái áo mới này, tôi chẳng thấy con lợn nào chạy qua đây cả.
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
Truyện cười: Lợn cưới, áo mới
 Nói thừa. Vi phạm phương châm về lượng.
Kết luận: Khi giao tiếp, cần nói cho có nội dung; nội dung của lời nói phải đáp ứng đúng yêu cầu của cuộc giao tiếp, không thiếu, không thừa.
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
Thảo luận nhóm: Nhận xét cách nói chuyện của 2 nhân vật?
3 phút

Hai anh chàng đi qua một khu vu?n trồng bí. Một anh thấy quả bí to, kêu lên :
- Chà, quả bí kia to thật !
Anh bạn có tính hay nói khoác, cu?i mà bảo rằng:
- Thế thì đã lấy gì làm to. Tôi đã từng thấy những quả bí to hơn nhiều. Có một lần, tôi tận mắt trông thấy một quả bí to bằng cả cái nhà đằng kia kìa.
Anh kia nói ngay:
- Thế thì đã lấy gì làm lạ. Tôi còn nhớ,
một bận tôi trông thấy một cái nồi đồng
to bằng cả cái đình làng ta.
Anh nói khoác ngạc nhiên hỏi:
- Cái nồi ấy dùng để làm gì mà to vậy?
Anh kia giải thích:
- Cái nồi ấy dùng để luộc quả bí anh vừa
nói ấy mà.
Anh nói khoác biết bạn chế nhạo mình bèn nói lảng sang chuyện khác.
Truyện cười: Quả bí khổng lồ
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
Truyện cười: Quả bí khổng lồ
Kết luận: Trong giao tiếp, không nên nói những điều mà mình không tin là đúng hay không có bằng chứng xác thực.
Phê phán tính nói khoác, sai sự thật.
- … quả bí to bằng cái nhà
- … cái nồi đồng to bằng cả cái đình làng…
Truyện cuười này phê phán điều gì?
Qua đó muốn nhắc nhở ta điều gì ?
THẢO LUẬN NHÓM
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
110
120
a) Đọc hai truyện vui dưới đây và cho biết phương châm hội thoại nào đã không được tuân thủ. Lí giải tại sao:
(1) Sông Hồng ở đâu?
Trong giờ học môn Địa lí…
- Cô giáo: An, em hãy theo dõi trong sách giáo khoa và cho cô biết sông Hồng nằm ở đâu?
- Lan: Thưa cô! Ở phần 3 trang 45 của bài ạ!
- Cô giáo: !!!
(2) Nói có đầu có đuôi
Ông nhà giàu nọ có anh giúp việc tính rất bộp chộp,gặp đâu nói đó, chẳng có đầu có cuối gì. Một lần, ông dặn anh ta :
- Mày ăn nói chẳng có đầu có đuôi gì. Họ cười cả ông lẫn mày. Từ nay, nói cái gì cũng cần nói cho có đầu có cuối nghe chưa?
Anh giúp việc vâng vâng rối rít, hứa sẽ nghe lời.
Một hôm ông nhà giàu mặc quần áo đẹp chuẩn bị đi chơi. Ông ta đang ngồi hút thuốc thì thấy anh giúp việc chạy vào lễ phép nói:
- Thưa ông, con tằm nó nhả tơ, người ta đem tơ dệt lụa. Ông mua lụa về may thành áo. Chiếc áo rất đẹp. Hôm nay ông mặc áo đẹp, ông hút thuốc. Tàn thuốc nó rơi vào áo ông…
Ông nhà giàu giật mình nhìn xuống thì áo đã cháy to bằng bàn tay rồi.
b) Giải thích nghĩa các thành ngữ và cho biết nó liên quan đến phương châm hội thoại nào: ăn ốc nói mò, ăn không nói có, cãi chày cãi cối, khua môi múa mép, hứa hươu hứa vượn.
Ăn không nói có
Cãi chày cãi cối
Khua môi múa mép
Nói không có căn cứ
Vu khống, bịa đặt
Cố tranh cãi những không có lí lẽ gì cả.
Nói năng ba hoa, khoác lác, phô trương.
Hứa để được lòng rồi không thực hiện lời hứa.
 Các thành ngữ trên đều chỉ những cách nói liên quan đến phương châm về chất.
Ăn ốc nói mò
Hứa hươu hứa vượn
c) Dựa vào những phương châm hội thoại đã được học để giải thích vì sao người nói đôi khi phải dùng những cách diễn đạt như : như tôi được biết, tôi tin rằng, nếu tôi không nhầm, tôi nghe nói, hình như là,…
Để đảm bảo tuân thủ phương châm hội thoại về chất. Người nói phải dùng những cách diễn đạt như : như tôi được biết, tôi tin rằng, nếu tôi không nhầm, tôi nghe nói, hình như là,… nhằm báo cho người nghe biết tính xác thực của nhận định hay thông tin mà mình đưa ra chưa được kiểm chứng.
Truyện cười “Rồi có nuôi được không?” và cho biết phương châm hội thoại nào đã không được tuân thủ?
RỒI CÓ NUÔI ĐƯỢC KHÔNG
Một anh, vợ có thai mới hơn bảy tháng mà đã sinh con. Anh ta sợ không nuôi được, gặp ai cũng hỏi:
Một người bạn an ủi:
- Không can gì mà sợ. Bà tôi sinh ra bố tôi cũng đẻ non trước hai tháng đấy!
Anh kia giật mình hỏi lại:
- Thế à? Rồi có nuôi được không?
Câu: “Rồi có nuôi được không?”
 Người nói đã không tuân thủ phương châm hội thoại về lượng (hỏi một điều rất thừa).
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
a) Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi
3. Luyện tập sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh
Phủ Tây Hồ ở bên bờ phía đông của Hồ Tây, nơi có một doi đất ăn ra hồ như bán đảo. Bán đảo đó gọi là làng Tây Hồ, một làng cổ của kinh thành Thăng Long. Ở đầu làng, ngay mép nước có ngôi đền thờ bà Liễu Hạnh - nhân vật có thật sống ở thế kỉ XVII. Dân gian đã thần thánh hóa bà Liễu Hạnh, tôn làm Thánh Mẫu. Những nơi thờ mẫu thường gọi là đền. Nhưng đặc biệt những nơi có liên quan đến mẫu Liễu Hạnh (nơi sinh, nơi hiển thánh) thì gọi là phủ.
Phủ Tây Hồ được dựng theo một truyền thuyết: Vào khoảng thế kỉ thứ XVII , ông trạng Phùng Khắc Hoan (1528 - 1613) nhân buổi đi chơi Hồ Tây, bỗng gặp một cô gái xinh đẹp . Họ trò chuyện và cùng nhau làm thơ. Đến khi trạng Phùng hỏi tên tuổi thì cô gái xinh đẹp kia mỉm cười, đọc một bài thơ và vụt biến. Phân tích bài thơ, trạng Phùng nhận ra đó là Thánh Liễu Hạnh. Dân làng Tây Hồ nhân câu chuyện đó lập một ngồi đền thờ bà.
Ngày nay, phủ Tây Hồ thu hút nhiều khách hành hương. Họ đi lễ Mẫu , đồng thời chiêm ngưỡng một cảnh đẹp của Thủ đô.
(1) Đoạn trích trên có tính chất thuyết minh không? Nếu có thì tính chất ấy thể hiện ở điểm nào ?
(2) Kể tên biện pháp nghệ thuật chính mà tác giả đã sử dụng. Biện pháp nghệ thuật này đã làm nổi bật nội dung cần thuyết minh và gây hứng thứ cho người đọc như thế nào ?
(1) Đoạn trích trên có tính chất thuyết minh.
Bài viết đã cung cấp cho ta thêm những tri thức về phủ Tây Hồ.
(2) Biện pháp nghệ thuật chính mà tác giả sử dụng là kể chuyện.
Biện pháp này giúp cho việc lí giải nguồn gốc hình thành phủ Tây Hồ thêm li kì, cuốn hút và hấp dẫn người đọc.
b) Lập dàn ý chi tiết cho đề bài sau :
Đề bài: Thuyết minh một trong các đồ dùng học tập: cái bút, cái kéo, cuốn sách, cái cặp/ ba lô.
https://youtu.be/IaczQ-sGePg
Yêu cầu :
- Về nội dung thuyết minh : nêu được công dụng, cấu tạo, chủng loại, lịch sử của đồ dùng đó.
- Về hình thức thuyết minh : vận dụng một số biện pháp nghệ thuật để làm cho bài viết sinh động, hấp dẫn như kể chuyện, tự thuật, hỏi – đáp theo lối nhân hóa,…
D. Hoạt động vận dụng
1. Nêu một số bài học sau khi đọc văn bản Phong cách Hồ Chí Minh.
- Bài học về lối sống giản dị, không xa hoa, phung phí.
- Bài học về ý thức gìn giữ, bảo tồn những giá trị văn hóa cốt lõi của dân tộc khi giao lưu văn hóa với quốc tế, nhất là trong thời đại hội nhập hiện nay.