CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
Tiết 3 - Tiếng Việt:
PHƯƠNG CHÂM:
là quy định, quy ước phải tuân theo.
HỘI THOẠI:
là hình thức giao tiếp bằng ngôn ngữ giữa hai tay nhiều người.
MỤC ĐÍCH: để cuộc giao tiếp diễn ra thành công.
TÍNH CHẤT: ngắn gọn, ngầm hiểu.
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
Nội dung:
I. Phương châm về lượng
II. Phương châm về chất
III. Luyện tập
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
I. Phương châm về lượng
1. Xét ví dụ 1
An: - Cậu có biết bơi không?
Ba: - Biết chứ, thậm chí còn bơi giỏi nữa.
An: - Cậu học bơi ở đâu vậy?
Ba: - Dĩ nhiên là ở dưới nước chứ còn ở đâu.
Trả lời các câu hỏi sau:
1. Khi An hỏi “học bơi ở đâu” ý muốn hỏi điều gì?
……………………………………………………………………
2. Câu trả lời “ở dưới nước” của Ba có đáp ứng điều mà An cần biết không?
……………………………………………………………………
3. Theo em, Ba nên trả lời như thế nào?
……………………………………………………………………
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
I. Phương châm về lượng
1. Xét ví dụ 1
2. Nhận xét 1
Hỏi “Học bơi ở đâu”
Đáp “Ở dưới nước”
Gợi ý trả lời
Ý hỏi địa điểm
Thông tin không giải đáp đúng thắc mắc
“Tớ học bơi ở câu lạc bộ thành phố”
- Bài học: không nên nói ít hơn những gì mà người nghe muốn biết, chờ đợi.
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
I. Phương châm về lượng
3. Xét ví dụ 2
- Bác có thấy con lợn cưới của tôi chạy qua đây không?
- Từ lúc tôi mặc cái áo mới này, tôi chả thấy con lợn nào chạy qua đây cả!
Vì sao truyện này lại gây cười ? Theo em, anh có lợn cưới và anh có áo mới phải hỏi và trả lời như thế nào ?
- Bác có thấy con lợn nào chạy qua đây không?
- Nãy giờ tôi chẳng thấy con lợn nào chạy qua đây cả!
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
I. Phương châm về lượng
3. Xét ví dụ 2
4. Nhận xét 2
- Câu hỏi
- Câu trả lời
Thông tin thừa
- Bài học: không nên nói nhiều hơn những gì cần nói.
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
I. Phương châm về lượng
5. Ghi nhớ (SGK - T9)
Phương châm về lượng
- Nói có nội dung
- Nói đủ nội dung:
+ Không thiếu
+ Không thừa
Phương châm về lượng nói vừa
Nội dung không thiếu, không thừa nghe em!
BÀI TẬP NHANH
Đọc và cho biết câu chuyện sau đã phạm phương chầm về lượng như thế nào?
CÓ NUÔI ĐƯỢC KHÔNG?
Một anh, vợ có thai mới hơn bảy tháng mà đã sinh con. Anh ta sợ không nuôi được, gặp ai cũng hỏi. Một người bạn an ủi:
- Không can gì mà sợ. Bà tôi sinh ra bố tôi cũng đẻ non trước hai tháng đấy!
Anh kia giật mình hỏi lại:
- Thế à? Rồi có nuôi được không?
Vi phạm phương châm về lượng
Thừa câu hỏi cuối, vì nếu không nuôi được “bố” thì làm gì có “tôi”.
Mà có “tôi” nghĩa là “bố tôi” nuôi được
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
II. Phương châm về chất
1. Xét ví dụ
QUẢ BÍ KHỔNG LỒ
Hai anh chàng đi qua một khu vườn trồng bí. Một anh thấy quả bí to kêu lên:
- Chà, quả bí kia to thật !
Anh bạn có tính hay nói khoác, cười mà bảo rằng :
- Thế thì đã lấy gì làm to. Tôi đã từng thấy những quả bí to hơn nhiều. Có một lần, tôi tận mắt trông thấy một quả bí to bằng cả cái nhà đằng kia kìa.
Anh kia nói ngay :
- Thế thì đã lấy gì làm lạ. Tôi còn nhớ, một bận tôi trông thấy một cái nồi đồng to bằng cả cái đình làng ta.
Anh nói khoác ngạc nhiên hỏi
- Cái nồi ấy dùng để làm gì mà to vậy ?
Anh kia giải thích :
- Cái nồi ấy dùng để luộc quả bí anh vừa nói ấy mà.
Anh nói khoác biết bạn chế nhạo mình bèn nói lảng sang chuyện khác.
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
II. Phương châm về chất
1. Xét ví dụ
2. Nhận xét
Phê phán tính nói khoác
 
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
II. Phương châm về chất
3. Ghi nhớ (SGK-T10)
Phương châm về chất
- Khi giao tiếp, nói những điều đúng sự thật, đừng nói những điều mà mình không tin là đúng hay không có bằng chứng xác thực.
Phương châm về chất nhớ thêm
Nói điều tin đúng chứng bằng có ngay.
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
III. Luyện tập
Bài 1. Vận dụng phương châm về lượng để phân tích lỗi trong những câu sau:
a, Trâu là một loài gia súc nuôi ở nhà.
Câu này thừa cụm từ “nuôi ở nhà” vì “gia súc" có nghĩa là thú nuôi ở nhà.
b, Én là một loài chim có hai cánh.
Câu này thừa cụm từ “có hai cánh” vì tất cả loài chim đều có hai cánh.
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
III. Luyện tập
Bài 2. Chọn từ ngữ thích hợp điền vào chỗ trống: nói trạng; nói nhăng nói cuội; nói có sách, mách có chứng; nói dối; nói mò.
a, Nói có căn cứ chắc chắn là …………………………
b, Nói sai sự thật một cách cố ý nhằm che giấu điều gì đó là ………..
c, Nói một cách hú họa, không có căn cứ là …………
d, Nói nhảm nhí, vu vơ là …………………………
e, Nói khoác lác làm gia vẻ tài giỏi hoặc nói những chuyện bông đùa, khoác lác cho vui là ………………
nói có sách, mách có chứng
nói dối
nói mò
nói nhăng nói cuội
nói trạng
Các từ ngữ trên đều chỉ những cách nói liên quan đến
phương châm hội thoại về chất.
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
III. Luyện tập
Bài 3. Đọc truyện cười “Rồi có nuôi được không?” và cho biết phương châm hội thoại nào đã không được tuân thủ?

Câu: “Rồi có nuôi được không?”
-> Người nói đã không tuân thủ phương châm hội thoại về lượng (hỏi một điều rất thừa).

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
III. Luyện tập
Bài 4. Vận dụng những phương châm hội thoại đã học để giải thích vì sao người nói đôi khi phải dùng những cách diễn đạt như:
a) Như tôi được biết, tôi tin rằng, nếu tôi không lầm thì, tôi nghe nói, theo tôi nghĩ, hình như là,…
-> Để đảm bảo tuân thủ phương châm về chất, người nói phải dùng những cách nói trên nhằm báo cho người nghe biết là tính xác thực của nhận định hay thông tin mà mình đưa ra chưa được kiểm chứng.
b. như tôi đã trình bày, như mọi người đều biết.
-> Khi nói một điều mà người nói nghĩ là người nghe biết rồi thì người nói đã không tuân thủ phương châm về lượng. Trong giao tiếp, đôi khi để nhấn mạnh hay để chuyển ý, dẫn ý, người nói cần nhắc lại một nội dung nào đó đã nói hay giả định là mọi người đều biết. Khi đó, để đảm bảo phương châm về lượng, người nói phải dùng những cách nói trên nhằm báo cho người nghe biết là việc nhắc lại nội dung đã cũ là do chủ ý của người nói.
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
III. Luyện tập
Bài 5. Giải thích nghĩa của các thành ngữ sau và cho biết những thành ngữ này có liên quan đến phương châm hội thoại nào: ăn đơm nói đặt, ăn ốc nói mò, ăn không nói có, cãi chày cãi cối, khua môi múa mép, nói dơi nói chuột, hứa hươu hứa vượn.
Ăn đơm nói đặt: vu khống, đặt điều, bịa chuyện cho người khác.
- Ăn ốc nói mò: nói không có căn cứ.
- Ăn không nói có: vu khống, bịa đặt
- Cãi chày cãi cối: cố tranh cãi những không có lí lẽ gì cả.
- Khua môi múa mép: nói năng ba hoa, khoác lác, phô trương.
- Nói dơi nói chuột: nói lăng nhăng, linh tinh, không xác thực.
- Hứa hươu hứa vượn: hứa để được lòng rồi không thực hiện lời hứa.
 Tất cả những thành ngữ trên đều chỉ những cách nói, nội dung nói không tuân thủ phương châm về chất.
GIỜ HỌC KẾT THÚC !!!