Tiết 3: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
I. Tìm hiểu bài:
1.Phương châm về lượng:
a. Ví dụ: SGK/ 8
b. Nhận xét:

Tiết 3: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
Đọc đoạn đối thoại sau:
An: - Cậu có biết bơi không?
Ba: - Biết chứ, thậm chí còn bơi giỏi nữa.
An: - Cậu học bơi ở đâu vậy?
Ba: - Dĩ nhiên là ở dưới nước chứ còn ở đâu.
 Câu trả lời của Ba chưa đầy đủ nội dung mà An
cần biết – một địa điểm cụ thể.
 Nói thiếu. Vi phạm phương châm về lượng.

Tiết 3: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
Truyện cười: Lợn cưới, áo mới

- Bác có thấy con lợn cưới của tôi chạy qua đây
không?
- Từ lúc tôi mặc cái áo mới này, tôi chẳng thấy con
lợn nào chạy qua đây cả.

Tiết 3: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

Truyện cười: Lợn cưới, áo mới
- Bác có thấy con lợn cưới
của tôi chạy qua đây không?
- Từ lúc tôi mặc cái áo mới
này, tôi chẳng thấy con lợn
nào chạy qua đây cả.
 Nói thừa. Vi phạm phương châm về lượng.
c. Kết luận: Khi giao tiếp, cần nói đủ nội dung;
không thiếu, không thừa thông tin.

BÀI TẬP NHANH
Bài tập 1: Những câu sau đã vi phạm phương châm về
lượng. Hãy chỉ các lỗi đó?
a) Trâu là một loài gia súc nuôi ở
nhà.
 Thừa cụm từ “nuôi ở nhà” vì
từ “gia súc” đã hàm chứa nghĩa
là thú nuôi trong nhà.
b) Én là một loài chim có hai
cánh.
 Tất cả các loài chim đều có hai
cánh. Vì thế “có hai cánh” là cụm
từ thừa.

Tiết 3: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
I. Tìm hiểu bài:
1.Phương châm về lượng:
2. Phương châm về chất:
a.Ví dụ: SGK/ 9
b. Nhận xét:

Truyện cười: Quả bí khổng lồ
Hai anh chµng ®i qua mét khu vườn trång bÝ. Mét anh thÊy qu¶ bÝ to, kªu
lªn :
- Chµ, qu¶ bÝ kia to thËt !
Anh b¹n cã tÝnh hay nãi kho¸c, cười mµ b¶o r»ng:
- ThÕ th× ®· lÊy g× lµm to. T«i ®· tõng thÊy nh÷ng qu¶ bÝ to h¬n nhiÒu.
Cã mét lÇn, t«i tËn m¾t tr«ng thÊy mét qu¶ bÝ to b»ng c¶ c¸i nhµ ®»ng kia
k×a.
Anh kia nãi ngay:
- ThÕ th× ®· lÊy g× lµm l¹. T«i cßn nhí,
mét bËn t«i tr«ng thÊy mét c¸i nåi ®ång
to b»ng c¶ c¸i ®×nh lµng ta.
Anh nãi kho¸c ng¹c nhiªn hái:
- C¸i nåi Êy dïng ®Ó lµm g× mµ to vËy?
Anh kia gi¶i thÝch:
- C¸i nåi Êy dïng ®Ó luéc qu¶ bÝ anh võa
nãi Êy mµ.
Anh nãi kho¸c biÕt b¹n chÕ nh¹o m×nh bÌn nãi l¶ng sang chuyÖn kh¸c.

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
Truyện cười: Quả bí khổng lồ
- … quả bí to bằng cái nhà
- … cái nồi đồng to bằng cả
cái đình làng…
 Phê phán tính nói khoác, sai sự thật.
Kết luận: Khi giao tiếp, đừng nói những điều mà
mình không tin là đúng hay không có bằng chứng xác
thực.

II. LUYỆN TẬP:

Bài tập 2:

Chọn từ ngữ thích hợp điền vào chỗ trống: nói trạng; nói
nhăng nói cuội; nói có sách, mách có chứng; nói dối; nói
mò.
nói có sách, mách có chứng
a, Nói có căn cứ chắc chắn là …………………………
b, Nói sai sự thật một cách cố ý nhằm che giấu điều gì đó là
nói dối
………..
nói mò
c, Nói một cách hú họa, không có căn cứ là …………
nói nhăng nói cuội
d, Nói nhảm nhí, vu vơ là …………………………
e, Nói khoác lác làm gia vẻ tài giỏi hoặc nói những chuyện
bông đùa, khoác lác cho vui là ………………
nói trạng

 Các từ ngữ trên đều chỉ những cách nói liên quan
đến phương châm về chất.

Tiết 3: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
Bài tập 3:
Truyện cười “Rồi có nuôi được không?” và cho biết
phương châm hội thoại nào đã không được tuân thủ?
Câu: “Rồi có nuôi được không?”
 Người nói đã không tuân thủ phương châm hội
thoại về lượng (hỏi một điều rất thừa).

Tiết 3: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

Bài tập 4: 
Vận dụng những phương châm hội thoại đã học
để giải thích vì sao người nói đôi khi phải dùng
những cách diễn đạt như :
a) Như tôi được biết, tôi tin rằng, nếu tôi không
lầm thì, tôi nghe nói, theo tôi nghĩ, hình như là,…

 Để đảm bảo tuân thủ phương châm về chất,
người nói phải dùng những cách nói trên nhằm báo
cho người nghe biết là tính xác thực của nhận định
hay thông tin mà mình đưa ra chưa được kiểm
chứng.

Tiết 3: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
b. như tôi đã trình bày, như mọi người đều biết.
 Khi nói một điều mà người nói nghĩ là người
nghe biết rồi thì người nói đã không tuân thủ
phương châm về lượng. Trong giao tiếp, đôi khi để
nhấn mạnh hay để chuyển ý, dẫn ý, người nói cần
nhắc lại một nội dung nào đó đã nói hay giả định
là mọi người đều biết. Khi đó, để đảm bảo phương
châm về lượng, người nói phải dùng những cách
nói trên nhằm báo cho người nghe biết là việc
nhắc lại nội dung đã cũ là do chủ ý của người nói.

Tiết 3: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

Bài tập 5:
Giải thích nghĩa của các thành ngữ sau và cho biết
những thành ngữ này có liên quan đến phương châm
hội thoại nào: 
ăn đơm nói đặt, ăn ốc nói mò, ăn không nói có, cãi
chày cãi cối, khua môi múa mép, nói dơi nói chuột,
hứa hươu hứa vượn.

- Ăn đơm nói đặt: vu khống, đặt điều, bịa chuyện cho
người khác.
- Ăn ốc nói mò: nói không có căn cứ.
- Ăn không nói có: vu khống, bịa đặt
- Cãi chày cãi cối: cố tranh cãi những không có lí lẽ gì
cả.
- Khua môi múa mép: nói năng ba hoa, khoác lác, phô
trương.
- Nói dơi nói chuột: nói lăng nhăng, linh tinh, không
xác thực.
- Hứa hươu hứa vượn: hứa để được lòng rồi không
thực hiện lời hứa.

- Ăn đơm nói đặt: vu khống, đặt điều, bịa chuyện cho
người khác.
- Ăn ốc nói mò: nói không có căn cứ.
- Ăn không nói có: vu khống, bịa đặt
- Cãi chày cãi cối: cố tranh cãi những không có lí lẽ gì
cả.
- Khua môi múa mép: nói năng ba hoa, khoác lác, phô
trương.
- Nói dơi nói chuột: nói lăng nhăng, linh tinh, không
xác thực.
- Hứa hươu hứa vượn: hứa để được lòng rồi không
thực hiện lời hứa.
 Tất cả những thành ngữ trên đều chỉ những cách
nói, nội dung nói không tuân thủ phương châm về
chất.