Tiết 5
Nhân giống cây ăn quả
II. Các ph­ương pháp nhân giống CAQ
- ĐÆc ®iÓm cña nh©n gièng c©y ¨n qu¶: C©y ¨n
qu¶ cã nhiÒu lo¹i, cã nhiÒu h×nh thøc nh©n
gièng
+ Nh©n gièng b»ng gieo h¹t
+ Nh©n gièng b»ng t¸ch chåi, chia c©y
+ Nh©n gièng b»ng gi©m cµnh, gi©m rÔ
+ Nh©n gièng b»ng chiÕt cµnh
+ Nh©n gièng b»ng cÊy m« tÕ bµo

-

C¸c ph­¬ng ph¸p nh©n gièng tiªn tiÕn míi chØ ®­
îc ¸p dông ®èi víi mét sè lo¹i c©y ¨n qu¶, gi¸
thµnh c©y gièng cao

-

HÖ thèng nh©n gièng c©y ¨n qu¶ trong khu vùc
t­nh©n ph¸t triÓn m¹nh nh­ng theo h­íng tù
ph¸t, khã qu¶n lý vÒ chÊt l­îng c©y gièng:

+ ThiÕu v­ên c©y mÑ lÊy vËt liÖu nh©n gièng
+ Sö dông gèc ghÐp, h¹t lµm gèc ghÐp tuú tiÖn
+ HÖ thèng gi¸ thÓ nh©n gièng kh«ng theo qui
®Þnh, ¶nh h­ëng ®Õn sinh tr­ëng cña c©y vµ tû lÖ
sèng
+ Tiªu chuÈn c©y gièng xuÊt v­ên kh«ng ®­îc kiÓm
so¸t

b)Nîc
®iÓm:
1.Nh©n
gièng b»ng gieo h¹t
-

(na,
®u ra
®ñ,
c©y gèc ghÐp)
C©y l©u
qu¶

-A)­uDÔ
®iÓm:
biÕn dÞ
--

Th©n
t¸n cã
lín,
khã¸p
ch¨m
sãcëvµ
DÔ lµm,
thÓ
dông
thu
ho¹ch
nhiÒu
n¬i

-

HÖ sè nh©n gièng cao

-

C©y cã bé rÔ khoÎ, tuæi
thä cao

c) Kü thuËt nh©n gièng
*ChuÈn bÞ ®Êt gieo h¹t:
-

§Êt gieo h¹t ®­îc sö lý trõ nÊm bÖnh b»ng biÖn
ph¸p canh t¸c hoÆc thuèc ho¸ häc

-

§Êt ®­îc bãn ph©n h÷u c¬: 3-5kg/m2

-

Luèng ®Êt cã kÝch th­íc réng: 80-100cm, cao 1520cm. §· ®­îc lµm ®Êt kü: nhá, t¬i, s¹ch cá d¹i

-

§Êt cã thÓ ®­îc ®ãng vµo bÇu nilon víi thµnh
phÇn: ®Êt bét + 5% ph©n h÷u c¬ hoai môc + 0,5%
ph©n l©n.

-

BÇu ®­îc xÕp s¸t nhau thµnh luèng réng 80100cm

*ChuÈn bÞ h¹t gièng
-

H¹t gièng ®­îc thu tõ c¸c c©y mÑ khoÎ
m¹nh, ®· chÝn sinh lý

-

H¹t gièng ph¶i ®­îc sö lý:

+ Sö lý diÖt khuÈn b»ng n­íc nãng 540C hoÆc
thuèc trõ nÊm bÖnh
+ Sö lý kÝch thÝch nÈy mÇm: b»ng nhiÖt ®é,
b»ng c¬ giíi
- Tuú lo¹i h¹t cã thÓ gieo ngay (h¹t CAQ
nhiÖt ®íi) hoÆc ph¶i b¶o qu¶n th«ng
qua giai ®o¹n xu©n ho¸ (h¹t CAQ «n ®íi)

Cac bước lay h¹t gièng
Cắt đôi

h
Lấy

ạt

*Gieo h¹t vµ ch¨m sãc c©y con
-

H¹t gièng sau khi sö lý cã thÓ ñ cho nÈy mÇm,
nøt nanh rßi gieo h¹t:

+ Trªn luèng ®Êt: gieo dµy ®Ó ra ng«i (200- 250 h¹t/m2)
hoÆc gieo theo kho¶ng c¸ch c©y trªn luèng: 1020cm/c©y
+ Gieo trùc tiÕp vµo bÇu nilon
-

LÊp ®Êt trªn h¹t, tñ mÆt luèng, t­êi n­íc ®ñ Èm

-

Phßng trõ s©u: ¨n l¸, vÏ bïa...

-

Phßng trõ bÖnh: lë cæ rÔ...

-

TØa cµnh, nh¸nh c©y con

*Tiªu chuÈn c©y xuÊt v­ên
-

C©y gieo h¹t trång th¼ng

+ C©y khoÎ m¹nh, kh«ng s©u bÖnh, cã 6-8 l¸
thËt, ë giai ®o¹n ngõng sinh tr­ëng
-

C©y lµm gèc ghÐp

-

C©y sinh tr­ëng khoÎ, kh«ng s©u bÖnh. Cã ®­
êng kÝnh gèc: 0,5-1,0cm

-

Dãc vá, gèc nh½n nhôi, kh«ng cã cµnh
nh¸nh

2.Nh©n gièng b»ng t¸ch chåi, chia c©y (chuèi, døa)
a)u ®iÓm:
-

DÔ lµm

-

C©y nhanh ra qu¶

-

C©y gièng gi÷ ®­îc ®Æc ®iÓm tèt cña c©y mÑ

B)Nh­îc ®iÓm:

HÖ sè nh©n gièng kh«ng cao
V­ên c©y th­êng kh«ng ®ång ®Òu
Cã thÓ g©y h¹i cho c©y mÑ nÕu vÕt t¸ch
qu¸ lín

*Kü thuËt t¸ch c©y
-

Dïng dông cô s¾c t¸ch chåi rêi khái c©y mÑ ë chç tiÕp
gi¸p nhá nhÊt

-

C¾t tØa bít rÔ, l¸

-

Sö lý kÝch thÝch ra rÔ míi

-

C¾t tØa bít lµ giµ, l¸ gèc

-

Sö lý diÖt c«n trïng: nhóng bã hom trong thuèc diÖt
c«n trïng

Tách thành

c)Kü thuËt nh©n gièng
*§iÒu kiÖn t¸ch c©y
-

T¸ch c©y, chåi ë thêi kú c©y ngõng sinh tr­ëng
®Ó kh«ng ¶nh h­ëng ®Õn c©y mÑ

-

ChØ t¸ch c¸c chåi ®· thµnh thôc ®Ó trång trùc
tiÕp, c¸c chåi nhá yÕu ph¶i ®­a vµo v­ên gi©m cho
®ñ tiªu chuÈn

-

Ph¶i ph©n lo¹i chåi trø¬c khi trång ®Ò v­ên c©y
®ång ®Òu

+ Døa: chåi lo¹i 1: 300-500g; chåi lo¹i 2: 200-300g; chåi
lo¹i 3: <200g
+ Chuèi: Ph©n lo¹i theo kÝch th­íc vµ sè l¸ cña chåi

Dùng dụng cụ tách thành

3. Nh©n gièng b»ng gi©m cµnh, gi©m rÔ
A) ­u ®iÓm:
-

Cã hÖ sè nh©n gièng cao. Cã thÓ s¶n xuÊt theo tÝnh c«ng
nghÖp

-

V­ên c©y ®ång ®Òu, dÔ ch¨m sãc, thu ho¹ch

-

C©y gièng gi÷ ®­îc ®Æc ®iÓm tèt cña c©y mÑ

b) Nh­îc ®iÓm:
-

C©y nhá, sinh tr­ëng chËm giai ®o¹n ®Çu

-

NÕu s¶n xuÊt lín ph¶i ®Çu t­trang thiÕt bÞ: nhµ gi©m, phun...

-

Cã thÓ g©y h¹i cho c©y mÑ nÕu lÊy hom rÔ qu¸ nhiÒu

C)Kü thuËt nh©n gièng
* §iÒu kiÖn c©y gi©m
-

Hom cµnh vµ hom rÔ ph¶i lÊy ë c¸c c©y mÑ thµnh thôc, ®· ra qu¶ æn
®Þnh, biÕt râ lý lÞch

-

LÊy hom ë thêi kú c©y ngõng sinh tr­ëng

-

Hom lÊy xong ph¶i gi©m ngay, nÕu ®Ó l©u ph¶i B¶o Qu¶n kh«ng ®Ó mÊt n­
íc

-

Thêi vô gi©m:
+ vô xu©n: T2-4
+ Vô thu: T8-10

+
D)C¾m
Kü hom:
thuËt gi©m cµnh, gi©m rÔ
•+ Chän
Homhom:
sau sö lý ®­îc c¾m dµy trong luèng c¸t hoÆc c¾m trùc tiÕp vµo bÇu nilon
••

®é
s©u
c¾m hom:
4-6cm
hom
cµnh
“b¸nh
tΔ cã kÝch th­íc 0,5-1,0cm, Hom rÔ: 0,5-1,5cm

+ §iÒu chØnh ¸nh s¸ng:

+ C¾t hom:
•

•

C©y sau khi c¾m hom ph¶i ®iÒu chØnh ¸nh s¸ng t¸n x¹. Sau khi c©y ra rÔ, níi dÇn giµn
hom
cµnh
c¾tmÇm
8-10cm, ®Ó 1 ho¨c 1/2 l¸ trªn cïng
che ®Ó
c©y nÈy

•+ Gi÷Hom
Èm rÔ c¾t dµi 8-10 cm. Chñ ý ®¸nh dÊu ®Çu rÔ
•+ Sö C©y
lý hom:
c¸c
chÊt
IBA,
sau khi
gi©m
ph¶iKTST:
th­êngNAA,
xuyªn
gi÷GA3...
Èm b·o hoµ trong luèng gi©m b»ng t­êi phun
mï

•

Sö lý nhanh víi nång ®é ®Æc: 0.1-1.0% trong 3-5 gi©y

•

Sö lý chËm víi ND lo·ng: 20-200ppm trong 10-24 giê

•

Khi c©y ®· nÈy mÇm, ra rÔ cã thÓ t­êi n­íc gi÷ Èm 8—85%

+ Tiªu chuÈn c©y gi©m xuÊt v­ên:
•

C©y gi©m ph¶i ra rÔ, nÈy mÇm æn ®Þnh léc

•

Chåi gi©m cao 20-40cm, ®­êng kÝnh gèc cµnh 0.5-0.6cm cµnh ®· ho¸
gç, ë giai ®o¹n ngõng sinh tr­ëng

4 Nh©n gièng b»ng chiÕt cµnh
A) ­u ®iÓm:
-

DÔ lµm, dÔ ®¹t kÕt qu¶

-

C©y nhanh ra qu¶, rót ng¾n thêi kú KTCB

-

ThÊp c©y, thuËn tiÖn cho ch¨m sãc, thu ho¹ch

-

C©y gièng gi÷ ®­îc ®Æc ®iÓm tèt cña c©y mÑ

B)Nh­îc ®iÓm:
-

HÖ sè nh©n gièng kh«ng cao, chiÕt nhiÒu dÔ ¶nh h­
ëng c©y mÑ

-

Chñ yÕu lµ rÔ bªn, c©y kÐm chÞu giã b·o, tuæi thä
kh«ng cao

-

Mét sè c©y khã nh©n gièng; hång , lª...

*c)Kü
ChuÈn
bÞ chÊt
®éngièng
thuËt
nh©n
-*Chän
T¹ocµnh
kÕt cÊu
bÇu: ®Êt bét, bïn ao ph¬i kh«, ®Ëp nhá
chiÕt
--

T¹o
dinh
d­ìng:
h÷uë
c¬
hoai
môc
Cµnh
chiÕt
®­îph©n
c chän
c©y
®·
ra qu¶ æn ®Þnh

-

T¹o ®é xèp: r¬m r¹ môc n¸t, tãc, l«ng lîn...

-

Cµnh ë ngang t¸n, cã nhiÒu ¸nh s¸ng, khoÎ, kh«ng s©u bÖnh

C¸c vËt liÖu trªn mçi thø 1/3, trén ®Òu, trén víi n­íc cho ®ñ Èm: A0: 85-90%

-

§­êng kÝnh cµnh 0,8-1,5cm, cã chÆc ®«i, chÆc ba

* Khoanh vá, bã bÇu

*Thêi vô chiÕt:
-

Dïng dao khoanh vá c¸ch nhau 2-3cm, bãc bá vá, c¹o s¹ch líp t­îng tÇng s¸t phÇn gç

-

Ph¬i cµnh ®èi víi loµi c©y cã nhiÒu nhùa mñ

-

B«i thuèc kÝch thÝch ra rÔ

-

§­a hèn hîp bÇu vµo nilon, bã vµo chç khoanh cña cµnh chiÕt

+ vô xu©n: T2-4
+ Vô thu: T8-10

* H¹ vµ gi©m cµnh chiÕt
-

Khi quan s¸t qua giÊy nilon thÊy rÔ ®· ra ®Òu xung quanh bÇu, rÔ cã
mµu vµng, cã nhiÒu rÔ nh¸nh th× c¾t cµnh chiÕt ra khái c©y mÑ

-

C¾t tØa bít bé l¸ ®Ó gi¶m sù tho¸t h¬i n­íc

-

Gi©m cµnh chiÕt vµo nhµ gi©m ®Ó c©y æn ®Þnh

5 Nh©n gièng b»ng ghÐp c©y

C¸c b­íc chiÕt cµnh c©y ¨n qu¶

­A)u ®iÓm:
-

C©y sinh tr­ëng tèt, tuæi thä cao nhê bé rÔ ho¹t ®éng tèt

-

Gi÷ ®­îc c¸c ®Æc ®iÓm quÝ cña c©y mÑ

-

C©y ghÐp sím ra hoa, kÕt qu¶, thÊp c©y, thuËn tiÖn cho
ch¨m sãc vµ thu ho¹ch

-

Cã hÖ sè nh©n gièng cao

b)Nh­îc ®iÓm:
-

Ng­êi nh©n gièng ph¶i cã kü thuËt

-

Ph¶i cã dông cô chuyªn m«n

-

C©y dÔ bÞ nhiÔm bÖnh trªn diÖn
réng nÕu kh«ng kiÓm so¸t

* §iÒu kiÖn ®Ó ghÐp c©y
-

Cïng hä thùc vËt

-

Cã quan hÖ huyÕt
thèng gÇn nhau

-

Cã søc sinh tr­ëng t­¬ng
®­¬ng nhau

-

T­îng tÇng cña gèc
ghÐp vµ m¾t ghÐp, cµnh
ghÐp ph¶i ®­îc g¾n khÝt
vµo nhau

* ChuÈn bÞ cµnh ghÐp, m¾t ghÐp

* ChuÈn bÞ gèc ghÐp
-

-

Cµnh ghÐp, m¾t ghÐp ph¶i lÊy tõ c©y mÑ khoÎ m¹nh, ®· ra qu¶ æn ®Þnh,
Gèc
ghÐp
®­îcquÝ
chuÈn
bÞ
tõ c¸c c©y gieo h¹t hoÆc
mang c¸c
®Æc ®iÓm
cÇn nh©n
gièng

-

gi©m
cµnh
Cµnh ghÐp
lÊy ë ngang t¸n, ë n¬i cã nhiÒu ¸nh s¸ng

--

§­
êng kÝnh
cµnh
ghÐp
0.8-1,0cm
Gèc
ghÐp
lµ
c©y
cã kh¶

-

n¨ng chèng chÞu tèt, bé
rÔ khoÎ,
sinh
tr­ëm¾t
ng“ngñ”.
khoÎ.
Kh«ng
bÖnh
Trªn
cµnh ghÐp
cã nhiÒu
Tuæi
cµnh 6-10s©u
th¸ng

-

Gèc ghÐp cã ®­êng kÝnh 0,5-1,0cm. Gèc th¼ng, nh½n

*C¸c
ph­¬
ng ph¸p
ghÐp
* B¶o
qu¶n
cµnh
-

-

ghÐp

GhÐp m¾t: chö T, cöa sæ, c¶ gç

Cµnh ghÐp sau khi c¾t khá c©y mÑ nªn
GhÐp cµnh: ¸p, nªm, nèi ngän, cµnh bªn
ghÐp ngay

-

NÕu ch­a ghÐp ngay ph¶i b¶o qu¶n ë n¬i
*Thêi
vô ghÐp
m¸t,
Èm (bäc v¶i ®Ó trong hép xèp cã ®¸
Vô
xu©n: th¸ng
4-5
hoÆc
trong
bÑ chuèi t­¬i
-

Vô thu: th¸ng 9-10

* C¸c kiÒu ghÐp:
GhÐp m¾t cöa sæ më

Ghep mắt cả go
GhÐp m¾t ch÷ nhËt

GhÐp m¾t ch÷ T

GhÐp nªm

GhÐp
cµnh
GhÐp
m¾t
c¶ gç
bªn

GhÐp cµnh
bªn

GhÐp ¸p

Dông cô ghÐp

* Ch¨m sãc c©y sau ghÐp
-

Th­êng xuyªn tØa bá mÇm cña gèc ghÐp

-

Ch¨m sãc c©y ra nhiÒu ®ît léc, kh«ng bÞ
s©u bÖnh ph¸ h¹i

-

T¹o h×nh c©y trªn v­ên ­¬m

-

Thêi tiÕt thuËn lîi cã thÓ xuÊt v­ên khi:
+ C©y ë thêi kú ngõng sinh tr­ëng
+ MÇm ghÐp ®· ho¸ gç