Chương 5
Thống kê
1. Thống kê là gì?
Dạng bằng lời
Dạng bảng biểu
Dạng biểu đồ
Khái niệm thống kê
ý nghĩa thống kê
2. Mẫu số liệu
ví dụ 1
ví dụ 2, 3
ví dụ 4
ví dụ 5, 6
ví dụ 7
“Khách quốc tế đến Việt Nam 9 tháng đầu năm 2006 ước tính đạt 2,68 triệu lượt người, tăng 4,6% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khách đến bằng đường hàng không tăng 15,5%; khách đến bằng đường biển tăng 16,8% và khách đến bằng đường bộ giảm 23,3%.”

“Trong năm học 2005-2006, số trường mầm non và mẫu giáo tăng 5,1%; trường tiểu học tăng 1,2%; trường trung học cơ sở tăng 3,8% và trường trung học phổ thông tăng 6,8%. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông đạt 93,7%, tăng 3% so với năm học trước, cả nước có 2,2 nghìn học sinh được giải quốc gia trong kỳ thi học sinh giỏi lớp 12.”
Ví dụ 1: Điều tra về số lượng công ty TNHH ở các tỉnh ĐBSCL người ta thu được kết quả như sau:
Ví dụ 2: Kiểm tra chất lượng của một lô trứng gà nhập từ Trung Quốc (người kiểm tra phải đập vỡ trứng để lấy mẫu thí nghiệm).
Ví dụ 3: Điều tra số con trong mỗi gia đình ở một khu phố B (gồm 50 gia đình) người ta thu được kết quả như sau:
2 1 2 4 1 2 3 0 3 2
4 2 1 3 2 2 1 3 2 0
2 5 3 1 2 1 1 2 1 3
2 3 2 2 1 2 2 4 1 1
1 2 3 2 4 1 0 2 3 1
Ví dụ 4: Hãy chỉ ra đâu là điều tra toàn bộ, đâu là điều tra mẫu trong các ví dụ sau:
- Kiểm định chất lượng của các loại sữa hộp, cá hộp, thịt hộp (người ta phải mở hộp sữa để kiểm tra);

- Y tá lấy máu của bệnh nhân để xét nghiệm nhóm máu;

- Điều tra mức độ ô nhiễm của một con sông (lấy mẫu nước để thử);

- Điều tra số học sinh trong các lớp học ở một trường tiểu học A nào đó;

- Tổng điều tra dân số;
Điều tra toàn bộ
Điều tra mẫu
Điều tra mẫu
Điều tra mẫu
Điều tra toàn bộ
Những dấu hiệu điều tra có dạng như: số con (trong một gia đình), số học sinh (trong một lớp), năng suất lúa, ...(tức có thể cân, đo, đong, đếm được) gọi là dấu hiệu định lượng.
Những dấu hiệu điều tra về: chất lượng sữa, sở thích âm nhạc, màu sắc ưa thích, tình trạng hôn nhân, ... gọi là dấu hiệu định tính.
Chương trình phổ thông chỉ xét dấu hiệu mang tính định lượng.
Ví dụ 5: Một cuộc thăm dò ý kiến về quy định bắt buộc đội mũ bảo hiểm được tiến hành. Khi đó đơn vị điều tra là những người sử dụng xe gắn máy, dấu hiệu (ý kiến của người được hỏi) là dấu hiệu định tính. Các ý kiến trả lời có thể có 4 mức: hoàn toàn tán thành; tán thành; phản đối; cực lực phản đối.
Ví dụ 6: Trước ngày bầu cử Quốc hội, người ta có thể thăm dò xem cử tri bỏ phiếu cho 3 người nào trong số 5 ứng cử viên A, B, C, D, E. Khi đó dơn vị điều tra là các cử tri, dấu hiệu (tên của ứng cử viên sẽ bầu) là dấu hiệu định tính.
Ví dụ 7: Ông A đi siêu thị và mua được một 1 hộp hạt ngũ cốc hỗn hợp của công ty B, trên nhãn hộp có ghi: "Hộp chứa đậu xanh, đậu ván, hạnh đào, hạt điều với tỉ lệ 4:3:2:1". Ông mở ra đếm được tổng cộng 300 hạt, gồm 125 đậu xanh, 98 đậu ván, 53 hạnh đào, 24 hạt điều.
Ông A thấy tỉ lệ của 4 loại hạt vừa đếm được không đúng so với tỉ lệ ghi trên nhãn nên quyết định khởi kiện công ty B.
Chú ý
Khi điều tra mẫu, yêu cầu là cỡ mẫu phải vừa đủ để vừa đảm bảo độ tin cậy cần thiết của số liệu điều tra vừa đảm bảo phù hợp với điều kiện về nhân lực, kinh phí và thời gian và có thể thực hiện được, tức là có tính khả thi.
ý nghĩa:
Thống kê giúp ta phân tích các số liệu một cách khách quan và rút ra các tri thức, thông tin chứa đựng trong các số liệu đó. Trên cơ sở đó chúng ta mới có thể đưa ra được những dự báo và quyết định đúng đắn.