CÁC THAO TÁC NGHỊ LUẬN
I- Khái niệm
1- Thao tác
- Thao tác là chỉ việc thực hiện những động tác theo trình tự và yêu cầu nhất định.
VD : khởi động máy tính, bật ti vi, khởi động xe máy…
2 - Thao tác nghị luận:
- Thao tác sử dụng trong văn nghị luận, khi viết bài văn nghị luận.
- Đó là phương pháp tư duy trừu tượng.
VD: phân tích, tổng hợp , quy nạp, diễn dịch.
1- Ôn lại các thao tác phân tích, tổng hợp , diễn dịch , quy nạp.
a. Điền từ đúng vào bảng hệ thống khái niệm.
II- Một số thao tác nghị luận cụ thể
Tổng hợp
Phân tích
Quy nạp
Diễn dịch
* VD1: Tựa trích diễm thi tập (Hoàng Đức Lương)









Thao tác phân tích: chia vấn đề lớn thành 4 vấn đề nhỏ , 4 lí do để làm rõ.
1- Ôn lại các thao tác phân tích, tổng hợp, diễn dịch,quy nạp.
b. Nhận diện và phân tích các thao tác trong các ví dụ:
Thơ văn hay
khó kén người
thướng thức.
Thơ văn không lưu truyền được
hết ở đời là vì nhiều lí do:
Người có học thì
không có thời
gian hoặc không
để ý đến việc
biên tập.
Người yêu thích
thì tài lực kém
cỏi, ngại khó,
khôngkiên trì.
Chính sách in
ấn, lưu hành bị
hạn chế bởi
lệnh vua.
1- Ôn lại các thao tác phân tích, tổng hợp, diễn dịch,quy nạp.
b. Nhận diện và phân tích các thao tác trong các ví dụ:

?Cõu 1: phõn tớch.
Cõu 2: di?n d?ch.
* VD2: Hiền tài là nguyên khí của quốc gia (Thân Nhân Trung)

Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước
mạnh, rồi lên cao, nguyên khí suy thì thế nước yếu rồi xuống thấp.
Vì vậy các đấng thánh đế minh vương chẳng ai không lấy việc bồi
dưỡng nhân tài, kén chọn kẻ sĩ, vun trồng nguyên khí làm việc đầu
tiên.

(Thân Nhân Trung
Bài kí đề danh tiến sĩ khoa Nhâm Tuất, niên hiệu Đại Bảo thứ ba)
Phân biệt
Phân tích

Từ một sự vật, hiện tượng, vấn đề (tách bóc) nhỏ để tiếp tục xem xét, đánh giá, bàn luận.
Diễn dịch

Từ một tiền đề vấn đề… suy ra( diễn ra) những kết luận, những ý kiến về vấn đề, sự vật, hiện tượng.
1- Ôn lại các thao tác phân tích, tổng hợp, diễn dịch, quy nạp.
b. Nhận diện và phân tích các thao tác trong các ví dụ:

* VD3:Tựa Trích diễm thi tập (Hoàng Đức Lương):
- Thao tác tổng hợp: kết hợp 4 lí do trên thành kết luận chung.
Căn cứ vững chắc , khoa học không thể bác bỏ.
* VD4: Hịch tướng sỹ (Trần Quốc Tuấn).
- Thao tác quy nạp: từ nhiều dẫn chứng cụ thể khác nhau, tác giả suy ra nguyên lí chung phổ biến : đời nào cũng có các bậc trung thần nghĩa sĩ.
Kết luận đáng tin cậy,đầy sức mạnh thuyết phục, vì được quy nạp rút ra từ nhiều thực tế khác nhau.
Phân biệt
Tổng hợp
Kết luận rút ra từ kết quả của phân tích; là sự kết hợp các phần, các mặt, nhân tố của một hiện tượng, sự vật, vấn đề. Nhận xét bao quát,
toàn diện.
Quy nạp
Từ nhiều sự vật, hiện tượng, vấn đề,… riêng lẻ khác nhau, suy ra nguyên lí, kết luận chung. Kết luận trở nên thuyết phục,
đáng tin cậy.
c. Phân tích các nhận định:
Đúng, với điều kiện:
- Tiền đề để diễn dịch phải chân thực
- Các suy luận khi diễn dịch phải chính xác.
=> Kết luận sẽ đúng, tất yếu, không thể bác bỏ, không cần chứng minh.
Chưa chính xác, khi các dẫn chứng quy nạp còn thiếu, phiến diện
 Kết luận chưa đủ chính xác, thuyết phục.
Đúng, vì sau khi phân tích cần tổng hợp thì quá trình phân tích mới thực sự hoàn thành, thuyết phục cao.
Ví dụ 1:
Trong bài Tinh thần yêu nước của nhân dân ta, sau khi dẫn ra những tấm gương của sự cống hiến, hi sinh cho kháng chiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh tổng kết:
“Những cử chỉ cao quý đó, tuy khác nhau nơi việc làm, nhưng đều giống nhau nơi lòng nồng nàn yêu nước”.
Câu hỏi: Câu văn trên được viết nhằm nhấn mạnh đến sự khác nhau hay sự giống nhau?
Ví dụ 2:
“Có người hỏi Lê Đại Hành với Lí Thái Tổ ai hơn?
Trả lời rằng: Về mặt dẹp gian bên trong, đánh giặc bên ngoài để làm mạnh nước Việt ta và ra uy với người Tống thì công của Lí Thái Tổ không bằng Lê Đại Hành gian nan khó nhọc. Về mặt ân uy rõ rệt, lòng người vui vẻ suy tôn, làm cho vận nước lâu dài, để phúc lại cho con cháu thì Lê Đại Hành không biết lo xa bằng Lí Thái Tổ. Thế thì Lí Thái Tổ hơn.”
(Lê Văn Hưu)
Câu hỏi: Trong ví dụ 2, tác giả Lê Văn Hưu đã nhấn mạnh đến sự giống nhau hay sự khác nhau?
2. Thao tác so sánh:
b. Nhận xét:
* Ví dụ a:
- Câu văn “những cử chỉ cao quý đó, tuy khác nhau nơi việc làm nhưng đều giống nhau nơi lòng nồng nàn yêu nước” được viết nhằm nhấn mạnh đến sự giống nhau.
- Tác giả sử dụng thao tác so sánh (so sánh tinh thần yêu nước của nhân dân ta thời xưa với tinh thần yêu nước của đồng bào ta ngày nay).
* Ví dụ b:
- Tác giả sử dụng thao tác so sánh, nhấn mạnh đến sự khác nhau giữa Lí Thái Tổ và Lê Đại Hành trong 2 việc: “Dẹp gian bên trong đánh giặc bên ngoài để làm mạnh nước Việt”. Và “ân uy rõ rệt, lòng người vui vẻ suy tôn, làm cho vận nước lâu dài, để phúc lại cho con cháu”.
* Chọn nhận định đúng:
Đúng, nếu không có tối thiểu mối liên quan về một phương diện nào đó thì không có cơ sở để so sánh.
Không chính xác, vì đã hoàn toàn tương đồng hay tương phản thì không cần so sánh nữa.
Đúng, đó chính là cơ sở khoa học làm căn cứ vững chắc cho sự so sánh.
Đúng, vì đó chính là mục đích và yêu cầu làm nên giá trị của so sánh.
c. Kết luận:
Từ ví dụ 1 và ví dụ 2 suy ra:
- Thao tác so sánh gồm 2 loại chính:
+ So sánh giống nhau
+ So sánh khác nhau

- Tác dụng: Giúp ta nhận thức về đối tượng một cách rõ nét và sâu sắc hơn.
Bài tập 1:
c)
- Tác giả xem xét sự việc một cách thấu đáo nhờ phân tích
- Tư tưởng đọan trích được nâng cao hơn nhờ quy nạp.





III. LUYỆN TẬP:
Thông qua đoạn trích tác giả muốn chứng minh điều gì?
Tác giả muốn chứng minh cho luận điểm :
“Thơ Nôm Nguyễn Trãi đã tiếp thu nhiều thành tựu của văn hóa dân gian, văn học dân gian”
Cách dùng những thao tác nghị luận đó hay ở chỗ nào?
Tác giả sử dụng những thao tác nghị luận nào?
b) Tác giả sử dụng những thao tác nghị luận nào ?
- Thao tác phân tích và quy nạp.
- Tác giả đã phân chia luận điểm chung thành những bộ phận nhỏ.
- Câu cuối cùng tác giả sử dụng thao tác quy nạp: “Văn nghệ có thể và phải nâng con người lên một tầm vóc cao đẹp hơn”.
Bài 2:
- Phân tích: Học tập giúp con người thông hiểu về những sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và trong xã hội.
So sánh: Quá trình học tập của con người giống như quá trình tích mật của lòai ong, càng chăm chỉ thành quả sẽ càng nhiều.
Diễn dịch: Sự bổ ích của tri thức qua học tập,…trong nhận thức và hành động của mỗi cá nhân,…
Quy nạp: Nhờ học tập con người sẽ ngày một hòan thiện, hiểu biết nhiều hơn. Nếu không học tập, nhân loại sẽ thiếu sự hiểu biết và sẽ không có sự phát triển và sự tiến bộ của loài người.
Hãy viết một đoạn văn nghị luận về mục đích học tập.
Luận điểm:
Học tập sẽ mang lại tri thức bổ ích cho con người.
Các thao tác nghị luận
CHÂN THÀNH CẢM ƠN
CÔ GIÁO VÀ CÁC BẠN!