Chương I : Những nguyên tắc cơ bản về trình bày bản vẽ
I. Ý nghĩa của việc tiêu chuẩn hoá bản vẽ
+ là “ngôn ngữ” của kỹ thuật
Cần có các văn bản quy định chặt chẽ và thống nhất do Nhà nước ban hành  Những tiêu chuẩn về bản vẽ
+ Các tiêu chuẩn Nhà nước Việt Nam được viết tắt : TCVN
Ví dụ :
TCVN 8 : 93
8 là đăng ký số tiêu chuẩn về nét vẽ
93 là năm ban hành tiêu chuẩn
+ Ý nghĩa
- Nâng cao chất lượng bản vẽ, nâng cao năng suất lao động
- Học sinh : Rèn luyện ý thức tổ chức kỷ luật
+ là tài liệu kỹ thuật liên quan tới sản phẩm, hàng hoá trong thiết kế, chế tạo, lắp ráp . . .
+ là tài liệu chuyển giao công nghệ giữa các quốc gia
Do đó :
Trong kỹ thuật, bản vẽ được coi là tài liệu như thế nào ?
II. Các tiêu chuẩn về trình bày bản vẽ
1. Khổ giấy (TCVN 2- 74)
Là kích thước tờ giấy sau khi xén
a. Các loại khổ giấy
+ Khổ A0 : Khổ cơ sở có diện tích = 1 m2
+ Các khổ giấy khác chia từ A0
b. Trình bày khổ giấy
+ Khung bản vẽ : Vẽ nét đậm
- Đặt ngang
- Đặt đứng
+ Lề trái  Đóng bản vẽ
+ Khung tên ở góc dưới bên phải bản vẽ
210
297
5
5
25
5
Kích thước
(mm)
Ký hiệu
A0
A1
A2
A3
A4
1189 x 841
841 x 594
594 x 420
420 x 297
297x 210
+ Khung tên : Vẽ nét liền đậm
- Kích thước khung tên
Giáo viên
Hoàng Hà
10.9.05
Vẽ Hình học
TL 1:1
Bài số 2
- Nội dung ghi trong khung tên
Tổ 1 - Lớp 10 C1
Trường THPT Ngô Quyền
Học sinh
140
25
35
20
32
25
8
8
8
8
1
2
3
4
5
6
7
8
Ô 1 : Học sinh
Ô 2 : Họ Tên học sinh
Ô 3 : Ngày hoàn thành bản vẽ
Ô 4 : Giáo viên
Ô 5 : Tên bản vẽ
Ô 6 : Tổ - Lớp -Trường
Ô 7 : Tỷ lệ
Ô 8 : Bài tập số
2. Tỷ lệ (TCVN 3 – 74)
Tỷ số giữa kích thước trên hình vẽ với kích thước thật tương ứng trên vật thể
Có 3 loại tỷ lệ :
+ Tỷ lệ thu nhỏ : 1:2; 1:2,5; 1:4;1:5; 1:10; 1:100;. . .
+ Tỷ lệ phóng to : 2:1; 2,5:1; 5:1;10:1;. . .
+ Tỷ lệ nguyên hình : 1:1
Chú ý :
- Ghi tỷ lệ vào trong bản vẽ : TL 2:1
- Chọn tỷ lệ phụ thuộc bản vẽ và mức độ phức tạp của vật thể
- Dù vẽ theo tỷ lệ nào, con số kích thước ghi trên bản vẽ là kích thước thật
Thực tế : Vật lớn, vật nhỏ  Thể hiện thu nhỏ phóng to
Tỷ lệ :
3. Đường nét (TCVN 8 – 93)
Quan sát vật thể : Có đường thấy, không thấy, đường tâm và trục, . . . Thê hiện theo các quy định
Phân chia giữa hình chiếu và hình cắt
b/3
Lượn sóng
Đường tâm, đường trục
b/3
Chấm gạch mảnh
Đường gióng, đường ghi kích thước
Gạch gạch
b/3
Liền mảnh
Đường bao khuất
b/2
Đứt
Đường bao thấy
Khung bản vẽ, khung tên
b
0,5 1,5
Liền đậm
(Cơ bản)
Ứng dụng
Bề rộng nét
Hình dạng
Tên nét
Chú ý : Lựa chọn bề rộng nét vẽ phụ thuộc độ lớn bản vẽ
Ví dụ :
1
2
4
3
5
1 : Nét cơ bản (Nét đậm)
Thể hiện các đường nhìn thấy
2 : Nét đứt
Thể hiện các đường không thấy
3 : Nét liền mảnh
Thể hiện các đường gióng và đường ghi kích thước, đường gạch gạch trong các mặt cắt và hình cắt
4 : Nét chấm gạch mảnh
Thể hiện các đường tâm và đường trục
5 : Nét lượn sóng
Phân chia ranh giới giữa hình chiếu và hình cắt
Các nét được thể hiện trên hình biểu diễn của vật thể
4. Ghi kích thước (TCVN 9 – 85) : Xác định độ lớn của vật thể
a. Các thành phần
+ Đường gióng : Giới hạn phần được ghi. Vẽ bằng nét liền mảnh
+ Đường ghi : Xác định phần được ghi. Vẽ bằng nét liền mảnh, 2 đầu có 2 mũi tên
+ Chữ số ghi : Chỉ kích thước thật, viết chính xác rõ ràng
b. Các phần tử được ghi
+ Là đoạn thẳng :
Ví dụ : Đoạn thẳng AB
A
B
- Đường gióng : 2 đoạn thẳng  tại A, B
- Đường ghi : Đoạn thẳng // A B, 2 đầu có mũi tên
- Chữ số ghi : Trên và giữa đường ghi. Hướng nghiêng 750
30
Vị trí chữ số ghi phụ thuộc vào độ nghiêng đường ghi như các vị trong hình vẽ
+ Là cung tròn
Ví dụ : Cung tròn CD
- Đường gióng : Có 3 cách
- Đường ghi : Có 3 cách và // phần tử cần ghi
- Chữ số ghi :Chỉ độ lớn cung. ghi trên và giữa đường ghi
300
300
300
Chiều chữ số góc phụ thuộc vào độ nghiêng đường phân giác của cung tròn ở các vị trí như hình vẽ
Chú ý :
- Mỗi kích thước được ghi 1 lần, không thừa, không thiếu
- Kích thước một chiều được ghi về một phía, lớn ở ngoài, nhỏ trong, đường gióng không cắt đường ghi
- Đường gióng nhô khỏi đường ghi 2 mm
- Có thể dùng đường tâm, trục, bao làm đường gióng, không được làm đường ghi
- Không để đường ghi cắt ngang đường bao
- Đường ghi ngắn  Mũi tên để ngoài
- Đường ghi nối tiếp nhau  Mũi tên thay bằng chấm đậm hoặc gạch chéo
- Trước chữ số chỉ đường kính hình tròn phải có ký hiệu Ø
Hình tròn lớn, đường ghi qua tâm và chữ số ghi trong
Hình tròn nhỏ, đường ghi qua tâm và chữ số ghi bên ngoài
- Trước chữ số chỉ bán kính cung tròn phải có ký hiệu R
Cung tròn lớn, đường ghi qua tâm và chữ số ghi trong
Cung tròn nhỏ, đường ghi qua tâm và chữ số ghi bên ngoài
5. Chữ và chữ số (TCVN 6 – 85)
+ Mọi chữ và chữ số viết trong bản vẽ phải theo khổ chữ chọn theo tiêu chuẩn
+ Khổ chữ được tính theo chiều cao h của chữ in hoa
Các khổ chữ h : 14; 10; 7; 5; 3,5; . . .
Khổ chữ được chọn tuỳ theo độ lớn của bản vẽ
+ Các chữ và chữ số có thể viết nghiêng 750 hoặc thẳng đứng