c¸ch lµm bµi nghÞ luËn
về một vấn đề tư tưởng, đạo lí
Đề bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lý :
1. Đề bài:
10 đề bài trong SGK :
Đề 1: Suy nghĩ từ truyện ngụ ngôn Đẽo cày giữa đường
Đề 2: Đạo lý uống nước nhớ nguồn.
Đề 3: Bàn về tranh giành và nhường nhịn.
Đề 4: Đức tính khiêm nhường.
Đề 5: Có chí thì nên.
Đề 6: Đức tính trung thực.
Đề 7: Tinh thần tự học.
Đề 8: Hút thuốc lá có hại.
Đề 9: Lòng biết ơn thầy cô giáo.
Đề 10: Suy nghĩ từ câu ca dao: Công cha như núi Thái sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
2. Nhận xét:
- Giống: Chứa đựng các khái niệm về tư tưởng, đạo lý .
- Khác: Có mệnh lệnh hoặc không có mệnh lệnh.
- Đòi hỏi lý giải bằng trí tuệ đánh giá đúng, sai.
+ Đề có mệnh lệnh: ( suy nghĩ, bàn về): Đề1, 3, 10.
+ Đề không có mệnh lệnh: Đề 2, 4, 5, 6, 7, 8
3. Tự ra một số đề bài.
Dựa vào một số nhóm tư tưởng, đạo lý đã xác định:
+ Đạo lý uống nước nhớ nguồn.
+ Đạo lý tôn sư trọng đạo.
+ Đạo lý tương thân tương ái.
+ Quan niệm về học tập.
+ Quan niệm về tình bạn.
+ Quan niệm về hạnh phúc.
- Xây dựng đề bài có mệnh lệnh đề hoặc không có mệnh lệnh đề.
Đề minh họa:
Đề1:
Suy nghĩ của em về câu ca dao:
Có làm thì mới có ăn
Không dưng ai dễ đem phần đến cho.

Đề 2:
Giáo dục là chìa khóa của tương lai.
1. Đề bài/ 51,52.
2. Nhận xét:
- Giống: đều nêu ra một tư tưởng, đạo lí.
- Khác:
+ Đề 1,3,10: đề có mệnh lệnh.
+ Các đề còn lại: đề mở, không có mệnh lệnh.
II- Cách làm bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lý :

Cho đề bài suy nghĩ về đạo lý "uống nước nhớ nguồn".
Gồm 4 bước:

1- Tìm hiểu đề :
- Xác định yêu cầu mệnh lệnh: suy nghĩ
+ Nêu sự hiểu biết: ý nghĩa của các từ ngữ trong câu tục ngữ.
+ Đánh giá tư tưởng đạo lí.
2- Tìm ý :

- Giải thích câu tục ngữ
+ Nghĩa đen và nghĩa bóng:
- Thế nào là uống nước?
Thế nào là nhớ nguồn?
Vì sao phải uống nước nhớ nguồn?
Muốn uống nước nhớ nguồn ta phải làm gì?
Tiết 113, 114: Cách làm bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lý.
3- Lập dàn bài chi tiết
Dàn bài chung
+ Më bµi:
- Giíi thiÖu xuÊt xø c©u tôc ng÷ .
- Néi dung ®¹o lÝ: ®¹o lÝ lµm ng­êi, ®¹o lÝ cho toµn x· héi.
+ Th©n bµi:
- Gi¶i thÝch c©u tôc ng÷
. N­íc lµ g× ?
. Nguån lµ g×?
. Uèng n­íc?
. Nhí nguån?
- V× sao Uèng n­íc th× ph¶i nhí nguån?
- NhËn ®Þnh ®¸nh gi¸ ( tøc b×nh luËn) c©u tôc ng÷: Muèn nh­ vËy ta ph¶i lµm g×? Phª ph¸n nh÷ng kÎ ®i ng­îc l¹i truyÒn thèng ®ã.
+ KÕt bµi:
- Kh¼ng ®Þnh
- Nªu ý nghÜa c©u tôc ng÷.
4. Cách viết một số đoạn minh họa;
Cách viết mở bài:
* Cách thông thường
Đi từ xuất xứ của câu tục ngữ:
ý nghĩa phổ biến của nó từ xưa đến nay.
Trích dẫn câu tục ngữ.
* Vào đề bằng phản đề:
- Đi từ quan niệm hoặc biểu hiện ngược lại với tư tưởng đạo lý đang nghị luận.
Khái quát về tư tưởng, đạo lý đang nghị luận .
Trích dẫn câu tục ngữ.
5. Thực hành viết đoạn:
Học sinh viết đoạn mở bài theo cách phù hợp
1. Vận dụng các phép lập luận: giải thích, chứng minh, phân tích, tổng hợp.
2. Dàn bài:
- MB: Giới thiệu vấn đề tư tưởng đạo lí cần bàn luận.
- TB:
+ Giải thích, chứng minh nội dung vấn đề.
+ Nhận định, đánh giá vấn đề.
- KB: Kết luận, tổng kết, nêu nhận thức mới…
III/ Luyện tập:
Đề bài: Tinh thần tự học
Xin chân thành cảm ơn