Nêu hiểu biết của em về 4 bức hình sau, những hình ảnh
trên em liên tưởng đến sự kiện gì?

Lán Khuổi Nặm  Pác Bó,Cao
Bằng
Nơi Bác ở lâu nhất, nơi họp hội
nghị ban chấp hành Trung Ương
Đảng lần thứ tám.

Buổi lễ thành lập Đội Việt Nam
tuyên truyền giải phóng quân.

 Cây Đa Tân Trào, Tuyên Quangnơi

Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các cơ
quan Trung ương ở và làm việc trong
thời kỳ tiền khởi nghĩa và thời kỳ
kháng chiến chống thực dân Pháp.

Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập,
khai sinh ra nước VNDCCH tại
Quảng trường Ba Đình ngày
2/9/1945.

Bài 8: CÁCH MẠNG
THÁNG TÁM NĂM
1945

1. Việt Nam dưới ách thống trị của Pháp – Nhật
a. Những nét chung

Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ. Đức đánh
chiếm châu Âu.
- Tháng 6 – 1940, Chính phủ Pháp đầu hàng phát
xít Đức.
- Ở châu Á, tháng 9 – 1940, Nhật Bản tiến đánh
Việt Nam ở Lạng Sơn, rồi từng bước xâm chiếm
toàn bộ Đông Dương.

HĐ cá nhân
Em hãy nêu những nét
chính của tình hình thế
giới sau khi chiến tranh
thế giới thứ hai bùng nổ?

Các binh sĩ Lục quân Đế quốc Nhật Bản tiến tới Lạng Sơn, vào

b. Tình hình Việt Nam dưới ách thống trị của Pháp – Nhật

Thảo luận nhóm
5 phút

Nhiệm vụ: Dựa vào thông tin trong mục 1. Các em
hãy trao đổi nhóm, mỗi nhóm tìm hiểu về một lĩnh
vực để hoàn thiện Phiếu học tập dưới đây:
Lĩnh vực

Nét chính về tình hình Việt Nam dưới ách thống trị

Chính trị

 

Kinh tế

 

Xã hội

 

b. Tình hình Việt Nam dưới ách thống trị của
Pháp – Nhật
PHIẾU HỌC TẬP
Lĩnh vực
Chính trị

Nét chính về tình hình Việt Nam dưới ách thống trị
Phát xít hoá bộ máy cai trị, đàn áp phong trào cách mạng, thủ
tiêu quyền lợi của mà nhân dân Việt Nam giành được trong giai
đoạn 1939 – 1945.

Kinh tế

Thực hiện chính sách “kinh tế chỉ huy”, tăng thuế, nhổ lúa
trồng đay, thu mua lương thực giá rẻ.

Xã hội

Nạn đói nghiêm trọng ở Bắc Kì và Bắc Trung Kì vào cuối năm
1944 – đầu năm 1945. Mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt
Nam với đế quốc và tay sai trở nên gay gắt.

Em tập nghiên
cứu lịch sử
Đọc mục em có biết:Từ Thông tin
trên cho em biết được những gì?

Dưới ách thống trị Của Pháp–Nhật, làm cho
mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam và
đế quốc, tay sai trở nên gay gắt.Một số cuộc
khởi nghĩa đã diễn ra, khởi nghĩa Bắc Sơn khởi
nghĩa Nam Kỳ, binh biến Đô Lương

b. Tình hình Việt Nam dưới ách thống trị của
Pháp – Nhật
PHIẾU HỌC TẬP
Lĩnh vực
Nét chính về tình hình Việt Nam dưới ách thống trị
Phát xít hoá bộ máy cai trị, đàn áp phong trào cách mạng, thủ tiêu quyền
Chính trị
lợi của mà nhân dân Việt Nam giành được trong giai đoạn 1939 – 1945.
Thực hiện chính sách “kinh tế chỉ huy”, tăng thuế, nhổ lúa trồng đay, thu
Kinh tế
mua lương thực giá rẻ.
Nạn đói nghiêm trọng ở Bắc Kì và Bắc Trung Kì vào cuối năm 1944 –
Xã hội
đầu năm 1945. Mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với đế quốc
và tay sai trở nên gay gắt.
=> Dưới ách thống trị Của Pháp–Nhật, làm cho mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc
Việt Nam và đế quốc, tay sai trở nên gay gắt.Một số cuộc khởi nghĩa đã diễn ra, khởi
nghĩa Bắc Sơn khởi nghĩa Nam Kỳ, binh biến Đô Lương

2. Công cuộc chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền trong toàn quốc.
HĐ nhóm 5 phút

a/ Sự chuyển hướng chiến lược của
Đảng Cộng sản Đông Dương
b) Chuẩn bị về lực
lượng
c) Cao trào kháng Nhật cứu nước
và những hoạt động chuẩn bị cuối
cùng cho Tổng khởi nghĩa (từ
tháng 3 đến giữa tháng 8 – 1945)

GV chia lớp thành 3
nhóm, mỗi nhóm tìm
hiểu về một nội dung
trong công cuộc
chuẩn bị tiến tới khởi
nghĩa giành chính
quyền trong toàn quốc

THẢO LUẬN NHÓM (5P)

Nhóm 1
Hãy cho biết nội dung
chuyển hướng chiến lược
cách mạng của Đảng
Cộng sản Đông Dương
trong những năm 1939 –
1941. Lấy dẫn chứng từ
tư liệu 1 để chứng minh.

Hoạt động nhóm

Nhóm 2
 Công cuộc chuẩn bị lực
lượng diễn ra và đạt được
kết quả như thế nào?Mặt
trận Việt Minh có vai trò
như thế nào trong công
cuộc chuẩn bị đó?

Nhóm 3
Cao trào kháng Nhật, cứu
nước và những hoạt động
chuẩn bị cuối cùng tiến tới
tổng khởi nghĩa giành
chính quyền diễn ra như
thế nào?

a) Sự chuyển hướng chiến lược của Đảng Cộng sản
Đông Dương
* Hội nghị Trung Ương lần thứ 7
-Tháng 11 - 1939, Hội nghị Ban Chấp hành
Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương
(diễn ra tại Bà Điểm, Gia Định do đồng chí
Nguyễn Văn Cừ chủ trì.

-Nhiệm vụ: hội nghị xác định cách mạng
Việt Nam lúc này cuộc cách mạng giải
phóng dân tộc, đánh đổ đế quốc Pháp và
tay sai để giành độc lập.

Đồng chí Nguyễn Văn Cừ - Tổng Bí thư của Đảng,
chủ trì Hội nghị.

Hội nghị ban chấp hành Trung Ương lần thứ 7, còn có các đồng chí
Võ Văn Tần, Phan Đăng Lưu, Lê Duẩn tham dự

a) Sự chuyển hướng chiến lược của Đảng Cộng sản
Đông Dương
-Tháng
5-1941,
nghịlần
Banthứ
Chấp
*Hội
nghị
TrungHội
Ương
8 hành
Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương

lần thứ tám tại Pác Bó (Cao Bằng)

-Nhiệm vụ
+ Hội nghị xác định chiến lược của
cách mạng Việt Nam lúc này là giải
phóng dân tộc.
+ Giải quyết vấn đề dân tộc trong
phạm vi từng nước Đông Dương.
+ Chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang để
giành chính quyến đi từ khởi nghĩa từng
phần, tiến lên tổng khởi nghĩa.
+ Dự báo về thời cơ của cuộc Tổng
khởi nghĩa giành chính quyển.

Lán Khuổi Nậm,nơi Hồ Chủ tịch đã ở đây trong những ngày Hội nghị
Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương lần thứ 8 họp (tháng 5/1941),
quyết định thành lập Việt Nam độc lập đồng minh (Mặt trận Việt Minh)
lãnh đạo nhân dân cả nước thực hiện nhiệm vụ giải phóng dân tộc

-Đồng chí Nguyễn Ái Quốc chủ trì Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ tám tại lán Khuổi Nặm (Pác Bó ).
-Dự hội nghị có các đồng chí: Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Hoàng Văn Thụ, Phùng Chí Kiên, Vũ
Anh, Bùi San, Hồ Xuân Lưu.

b) Chuẩn bị về lực lượng
- Ngày 19-5-1941, Hội nghị Ban Chấp hành
Trung ương Đảng lẩn thứ tám, quyết định thành
lập ,Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh (gọi
tắt là Mặt trận Việt Minh)

- Mục đích: nhằm liên hiệp hết thảy các
giới đồng bào yêu nước, không phân biệt
giàu nghèo, già trẻ, gái trai, không phân
biệt tôn giáo và xu hướng chính trị, cùng
nhau thực hiện cuộc cách mạng giải phóng
dân tộc.

- Ngày 22 - 12 - 1944, Đội Việt Nam
Tuyên truyền Giải phóng quân (tiền thân
của Quân đội nhân dân Việt Nam) được
thành lập tại Cao Bằng.

Hình 8.2. Việt Nam Giải phóng quân trước giờ
lên đường thực hiện nhiệm vụ (8 – 1945)

c) Cao trào kháng Nhật cứu nước và những hoạt động
chuẩn bị cuối cùng cho Tổng khởi nghĩa (từ tháng 3
đến
giữa
tháng
*Nhật
đảo chính
Pháp8 – 1945
- Do mâu thuẫn Nhật - Pháp ngày càng trở nên gay gắt, tối 9 - 3 - 1945, quân Nhật tiến
hành đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương.
* Chủ trương của Đảng
- Ngày 12-3, Ban Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương ra chỉ thị “Nhật Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”.
*Diễn biến
- Tháng 3 - 1945, cách mạng chuyển sang cao trào, phong trào đấu tranh vũ trang và khởi nghĩa
từng phần diễn ra ở nhiều địa phương. Tiêu biểu là ở căn cứ địa Cao - Bắc - Lạng hàng loạt các
huyện, châu, xã được giải phóng.
-Ngày 15 - 4 - 1945, Hội nghị quân sự cách mạng Bắc Kì họp ở Hiệp Hòa (Bắc Giang) quyết
định thống nhất các lực lượng vũ trang thành Việt Nam giải phóng quân.- Uỷ ban quân sự cách
mạng Bắc Kì được hình thành
- Ngày 4 - 6 - 1945, khu giải phóng Việt Bắc ra đời.- Phong trào quần chúng trong cả nước phát
triển mạnh mẽ, nhất là phong trào phá kho thóc Nhật chia cho dân nghèo.

=> Cao trào kháng Nhật cứu nước đã dấy lên một khí thế sẵn
sàng khởi nghĩa trong cả nước vào 8/1945

Nhóm chẵn: Tìm hiểu và nêu vắn tắt bối cảnh lịch sử và chủ trương,hoạt động của Đảng, Mặt
trận Việt Minh trong nửa đầu tháng 8 – 1945.

Nhóm lẻ: Tìm hiểu và trình bày diễn biến chính của Tổng khởi nghĩa thángTám
năm 1945.
Xem
video
và
thực
hiện
nhiệm
vụ

,

3. Diễn biến chính của Cách mạng tháng Tám năm 1945 và sự ra đời của
nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà
a. Bối cảnh lịch sử
* Thế giới: Quân phiệt Nhật Bản đầu hàng Đồng minh (15 - 8 - 1945), quân Nhật ở Đông Dương
rệu rã, Chính phủ thân Nhật Trần Trọng Kim hoang mang cực độ, thời cơ tổng khởi nghĩa đã đến.
* Trong nước:
- Ngày 13 - 8 - 1945, Uỷ ban Khởi nghĩa toàn quốc đã được thành lập, ban bố Quân lệnh số
chính thức phát lệnh Tổng khởi nghĩa trong cả nước.
- Ngày 14 và 15-8 - 1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp ở Tân Trào (Sơn Dương, Tuyên
Quang), thông qua kế hoạch lãnh đạo toàn dân tổng khởi nghĩa,
- Ngày 16 và 17 - 8 - 1945, Đại hội Quốc dân được triệu tập và tán thành chủ trương Tổng
khởi nghĩa của Đảng, thông qua 10 chính sách của Việt Minh, cử ra Uỷ ban Dân tộc giải
phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.
=> Đầu tháng 8, không khí cách mạng sục sôi khắp Hà Nội
b. Diễn biến chính của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

b. Diễn biến chính của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

16-8

Võ Nguyên Giáp chỉ huy một đơn vị Giải phóng quân xuất phát từ Tân
Trào tiến về giải phóng thị xã Thái Nguyên, mở đường tiến vê' Hà Nội.
18-8
Nhân dân Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh, Quảng Nam giành được chính
quyển ở tỉnh lị sớm nhất trong cả nước.
19-8
Tại Hà Nội, quần chúng cách mạng có sự hỗ trợ của các đội tự vệ chiến
đấu lẩn lượt chiếm Phủ Khâm sai, Sở Cảnh sát Trung ương, Trại Bảo an
binh,... Đến tối, cuộc khởi nghĩa giành thắng lợi hoàn toàn.
23-8
Tại Huế, hàng vạn nhân dân nội, ngoại thành thành phố Huế kéo về biểu
tình thị uy, chiếm các công sở, giành chính quyển về tay nhân dân.
24,25-8
Tại Sài Gòn, tối 24 - 8, cuộc khởi nghĩa cơ bản giành thắng lợi. Ngày 25 8, hàng chục vạn nhân dân Sài Gòn, Chợ Lớn, Gia Định và các tỉnh lân cận
kéo vê' trung tâm thành phố dự cuộc mít tinh khổng lồ chào mừng thắng lợi
của cuộc khởi nghĩa; chính quyển cách mạng ra mắt nhân dân.
Đồng Nai Thượng và Hà Tiên là hai tỉnh cuối cùng giành được chính
28-8
quyền.

c. Nước Việt Nam dân chủ Cộng hoà ra đời.
Nhiệm vụ 1: HS xem video và trình bày hiểu biết của em về sự kiện lịch sử
này

Khai thác Tư liệu 3 và cho biết tư liệu phản ánh điều gì?
“Trong bản tuyên ngôn độc lập có đoạn:
Nước Việt nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thực
đã thành một nước tự do và độc lập. Toàn thể dân tộc Việt
Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mệnh và
của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy.”
(Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 4, NXB chính trị quốc gia,
2011,tr.3 )

- Ngày 25 – 8 – 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với
Trung ương Đảng và Uỷ ban Dân tộc giải phóng Việt
Nam từ Tân Trào về đến Hà Nội. Hồ Chí Minh soạn
thảo bản Tuyên ngôn Độc lập, chuẩn bị mọi công việc
để Chính phủ lâm thời ra mắt quốc dân.
- Ngày 2 – 9, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), trước
cuộc mít tinh lớn của hàng vạn nhân dân Thủ đô và
các vùng lân cận, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt
Chính phủ lâm thời đọc Tuyên ngôn Độc lập khai sinh
ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.

Hình 8.3. Di tích Đình Tân Trào (Tuyên Quang) ngày nay - nơi từng diễn ra Đại hội Quốc dân: Đình Tân
Trào trước đây có tên là Kim Long, được dựng năm 1923 với lối kiến trúc theo kiểu nhà sàn miên núi, mái
lợp lá cọ, xung quanh để trống. Đình được dựng lên để đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng và là nơi hội họp, sinh
hoạt văn hoá của dân làng. Ngày nay, di tích Đình Tân Trào thuộc quần thể Di tích quốc gia đặc biệt Tân
Trào (Tuyên Quang).

Hình 8.4. Nhân dân Hà Nội mít tinh tại quảng trường Nhà hát Lớn (19 - 8 - 1945): Thời Pháp
thuộc, nơi đây có tên gọi là Quảng trường Nhà hát Lớn, bởi vị trí nằm ở mặt trước Nhà hát Lớn
Hà Nội; đến thập niên 90 của thê' kỉ XX được gọi là Quảng trường Cách mạng tháng Tám.

Hình 8.5. Quảng trường Ba Đình (Hà Nội) ngày 2-9-1945: Quảng trường Ba Đình trước Cách
mạng Tháng Tám năm 1945 còn gọi là quảng trường Tròn (Rond Point Puginier) hay quảng
trường Puginier. Trong một thời gian dài, quảng trường Tròn hầu như không có gì thay đổi, mặc
dù một số kiến trúc sư người Pháp đã đưa ra kê' hoạch tổng thể để cải tạo và quy hoạch lại. Song
các dự án cải tạo này vẫn chưa được thực hiện.

4. NGUYÊN NHÂN THẮNG LỢI, Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945
Quan sát video và trình bày nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của cách mạng
tháng Tám

a) Nguyên nhân thắng lợi
- Dân tộc ta có truyền thống yêu nước nồng nàn, luôn kiên cường, bất
khuất, kiên quyết đấu tranh vì độc lập, tự do.
- Đảng Cộng sản Đông Dương, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, với
đường lối đúng đắn, sáng tạo đã lãnh đạo nhân dân tiến hành cuộc
cách mạng và giành thắng lợi hoàn toàn. Mặt trận Việt Minh từ Trung
ương đến địa phương đã tập hợp được mọi lực lượng của dân tộc, linh
hoạt, sáng tạo trong chỉ đạo khởi nghĩa, chớp thời cơ phát động quần
chúng nổi dậy giành chính quyền.
- Chiến thắng của Hồng quân Liên Xô và quân Đồng minh trong cuộc
chiến tranh chống phát xít, nhất là chiến thắng quân phiệt Nhật Bản
đã cổ vũ tinh thẩn, củng cố niềm tin và tạo thời cơ để nhân dân ta
đứng lên tổng khởi nghĩa.

b) Ý nghĩa lịch sử
- Là sự kiện lịch sử vĩ đại trong lịch sử dân tộc Việt Nam: đã phá tan
xiểng xích nô lệ của thực dân Pháp và ách thống trị của quân phiệt
Nhật Bản, chấm dứt sự tồn tại của chế độ quân chủ trên đất nước ta,
mở ra một kỉ nguyên mới trong lịch sử dân tộc: kỉ nguyên đất nước
độc lập, tự do dưới chế độ dân chủ cộng hoà.
- Đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần đấu tranh của các dân tộc thuộc địa và
phụ thuộc trên thế giới, đặc biệt là cuộc đấu tranh giành độc lập của
nhân dân hai nước Cam-pu-chia và Lào.

Diễn biến chính
của Cách mạng
Tháng Tám năm
1945.

Chính trị

Kinh Tế
Xã Hội

Tình hình Việt
Nam dưới ách
thống trị của
Pháp-Nhật Bản

Công cuộc
chuẩn bị 2
Sự chuyển
hướng chiến
tiến tới
lược của
Đảng Cộng khởi nghĩa
giàng
sản Đông
Dương
chính
Chuẩn bị về
quyền
lực lượng trong toàn
c) Cao trào kháng Nhật cứu
nước và những hoạt động chuẩn
quốc
bị cuối cùng
cho Tổng khởi
nghĩa (từ tháng 3 đến giữa
tháng 8 – 1945

1

Cách
mạng
tháng 8
năm
1945

3

Diễn biến của
cách mạng tháng
8 năm 1945 và
sự ra đời của
nước Việt Nam
Dân Chủ Cộng
Nước Việt Nam
Hoà
Dân Chủ Cộng
Hoà ra đời

4

Nguyên nhân
thắng lợi và ý
nghĩa lịch sử của
cách mạng tháng
8 năm 1945

Nguyên nhân
thắng lợi

Ý nghĩa
lịch sử

*. Hoạt động luyện
- Nhiệm vụ 1: GV yêu cầu HS làm việc cá nhân: Lập bảng thống kê
về những sự kiện chính trong Cách mạng tháng Tám năm 1945.
tập
- Nhiệm vụ 2: GV cho HS thảo luận nhóm (4 – 6 HS ) để thực hiện
yêu cầu:
Nêu vai trò của Đảng Cộng sản Đông Dương trong Cách mạng
tháng Tám năm 1945.

VẬN DỤNG